Pracownia Historii Gdańska i Dziejów Morskich Polski

Kierownik: prof. dr hab. Edmund Kizik

dr hab. Sylwia Bykowska, prof. IH PAN
dr hab. Marcin Grulkowski
dr Zofia Maciakowska
dr Katarzyna Pękacka-Falkowska

Współpracownicy:
dr Marcin Swobodziński

Kontakt:
Aleja Zwycięstwa 57
80-207 Gdańsk
tel. 058 520 40 19
pracownia.gdanska@ihpan.edu.pl

Historia Pracowni

Pracownia Historii Gdańska i Dziejów Morskich Polski powstała w 1955 r. jako jedna z dwóch pracowni tworzących Zakład Historii Pomorza Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk. Jej pierwszym i długoletnim kierownikiem został prof. dr hab. Edmund Cieślak. Od początku istnienia Pracownia stanowiła ważny ośrodek realizujący i koordynujący badania nad dziejami Gdańska od XIV w. do czasów współczesnych. Ponadregionalne znaczenie gospodarczo-polityczne i kulturalne miasta w przeszłości wpływało również na rozszerzenie zainteresowań badawczych na szeroko pojęty obszar oddziaływania Hanzy. Ważnym osiągnięciem stało się wydanie pięciotomowej syntezy historii Gdańska (Historia Gdańska, red. E. Cieślak, t. 1: Do roku 1454, Gdańsk 1978; t. 2: 1454–1655, Gdańsk 1982; t. 3/1: 1655–1793, Gdańsk 1993; t. 3/2: 1793–1815, Gdańsk 1993; t. 4/1: 1815–1920, Sopot 1998; t. 4/2: 1920–1945, Sopot 1999; t. 5: Bibliografia Gdańska, Sopot 1997). Innym nurtem zainteresowań badawczych stanowiło edytorstwo źródeł. Najdonioślejszym przykładem było włączenie do obiegu naukowego w Polsce źródeł wytworzonych przez francuską placówkę konsularną w Gdańsku w XVIII w. (Raporty rezydentów francuskich w Gdańsku w XVIII wieku (1715–1719), wyd. E. Kizik, J. Rumiński, Gdańsk 1964; t. 2: (1720–1721), wyd. E. Cieślak, J. Rumiński, Gdańsk 1968; t. 3: (1787–1790), wyd. E. Cieślak, Gdańsk 1976).

Kierownicy Pracowni

1955–1992
Edmund Cieślak (1922–2007) – doktor praw od 1950 r., docent w zakresie historii od 1954 r., profesor nadzwyczajny od 1963 r., profesor zwyczajny od 1974 r.; w latach 1949–1953 zatrudniony na Wydziale Prawa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, od 1953 r. w Instytucie Historii PAN; w latach 1954–1992 kierownik Pracowni Gdańskiej IH PAN; pracował na Wydziale Humanistycznym Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku (później Uniwersytetu Gdańskiego), w latach 1960–1962 dziekan Wydziału Humanistycznego tej uczelni; jeden z najwybitniejszych historyków gdańskich w okresie po II wojnie światowej; specjalista w dziedzinie historii Gdańska późnośredniowiecznego i nowożytnego, zwłaszcza roli miasta w Związku Hanzeatyckim, konfliktów wewnętrznych w Gdańsku w XV–XVIII w., stosunku Gdańska wobec Rzeczypospolitej, handlu gdańskiego oraz polityki fiskalnej Gdańska.

1993–2006
Jerzy Trzoska (ur. 1941) – doktor od 1970 r., doktor habilitowany od 1989 r., profesor zwyczajny od 1995 r.; od 1964 r. zatrudniony w Pracowni Historii Gdańska IH PAN, w latach 1993–2006 jej kierownik; w latach 2000–2007 wykładał w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Szczecińskiego, w latach 2007–2008 w Gdańskiej Wyższej Szkole Humanistycznej, zaś w latach 2008–2012 w Instytucie Historii i Politologii Akademii Pomorskiej w Słupsku; specjalista w zakresie dziejów rzemiosła w Gdańsku w XVII–XVIII w., żeglugi i handlu bałtyckiego, polityki bałtyckiej Rzeczypospolitej w XVIII w. a także roli Gdańska w polityce międzynarodowej okresu nowożytnego.

Od 2006
Edmund Kizik (ur. 1960) – doktor od 1992 r., doktor habilitowany od 1998 r., profesor zwyczajny od 2005 r.; od 1986 r. zatrudniony w Instytucie Historii Uniwersytetu Gdańskiego, zaś od 2005 r. w Pracowni Historii Gdańska i Dziejów Morskich Polski IH PAN, kierownik Pracowni od 2006 r.; zainteresowania badawcze koncentrują się na zagadnieniach życia codziennego w Gdańsku nowożytnym i regionie bałtyckim, w tym zwłaszcza sposobach użytkowania domów w Gdańsku, niektórych zagadnieniach prawa gdańskiego, stosunkach polsko-niemieckich od XVI w. do współczesności, dziejach społeczeństwa i kultury Gdańska, Prus Królewskich i Zachodnich, a także ikonografii historycznej.

Literatura: Bogucka M., Edmund Cieślak (7 XI 1922 – 22 IX 2007), „Kwartalnik Historyczny”, R. 115, 2008, nr 1, s. 161–163; Kizik E., Profesor Edmund Cieślak (1922–2007), „Gdański Rocznik Ewangelicki”, vol. 1, 2007, s. 125–130; Staszewski J., Zmarł Profesor Edmund Cieślak, „Zapiski Historyczne”, t. 73, 2008, z. 2–3, s. 263–266; Trzoska J., Słowo wstępne, (w:) Strefa bałtycka w XVI–XVIII w. Polityka – Społeczeństwo – Gospodarka. Ogólnopolska sesja naukowa zorganizowana z okazji 70-lecia urodzin Profesora Edmunda Cieślaka, red. tenże, Gdańsk 1993, s. 7–12; tenże, Edmund Cieślak (1922–2007), „Rocznik Gdański”, t. 67–68, 2007–2008, s. 123–132; tenże, Profesor Edmund Cieślak (7 listopada 1922 – 19 września 2007), „Nautologia”, R. 43, nr 145, 2008, s. 128–129; B. Hajduk, The Life and Activities of Professor Jerzy Trzoska, „Studia Maritima”, vol. 24, 2011, s. 9–13.

Działalność Pracowni

Dominującym kierunkiem zainteresowań badawczych w Pracowni Historii Gdańska i Dziejów Morskich Polski w ostatnich latach stał się dom i sposoby użytkowania zabudowań mieszkalnych w Gdańsku od późnego średniowiecza do pierwszej połowy XIX w. Zostanie on zwieńczony wydaniem w 2024 r. syntezy dziejów domu gdańskiego (Dom gdański i jego mieszkańcy od późnego średniowiecza do pierwszej połowy XIX wieku, red. E. Kizik). W związku z tym projektem w Pracowni powstała seria wydawnicza „Studia i materiały do dziejów domu gdańskiego” (t. 1–4).

Edytorstwo historyczne w Pracowni zostało skoncentrowane na bogatych zbiorach Archiwum Państwowego w Gdańsku oraz Polskiej Akademii Nauk – Biblioteki Gdańskiej. Podstawą źródłową edycji stały się kroniki z XVI–XVIII w. powstałe w środowisku miejskim, pochodzące ze zbioru „Bibliotheca Archivi” („Historisches Kirchen Register” Eberharda Böttichera) oraz księgi miejskie Głównego Miasta Gdańska z XIV–XV w. Pracownicy współuczestniczyli również w projekcie edycji internetowej ksiąg handlowych domu bankowo-handlowego Loitzów z XVI w. Ważnym aspektem działalności jest koordynacja prac redakcyjnych nad przygotowaniem syntezy powojennych dziejów Gdańska na tle regionu (Historia Gdańska, t. 6: 1945–1970, red. E. Kizik). W gdańskiej pracowni powołano zespół z udziałem badaczy z Uniwersytetu Gdańskiego, Instytutu Pamięci Narodowej oraz niemieckiego historyka (dr Peter O. Loew z Deutsches Polen-Institut w Darmstadt). W ramach prac badawczych nad historia Gdańska okresu powojennego powstała seria wydawnicza „Gdańsk 1945–1990” (t. 1–4).