Światy Słowian. Władza cesarzy, możnych i wiecu. Kto jej potrzebuje?
Gniezno, 16–18 września 2026 r. | konferencja hybrydowa
Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk wraz z Akademią Młodych Uczonych PAN, Komitetem Słowianoznawstwa PAN, Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, Wydziałem Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, Akademią Piotrkowską oraz Instytutem Historii Litwy zapraszają na czwartą konferencję z cyklu „Światy Słowian”. Tegoroczna odsłona, zatytułowana „Władza cesarzy, możnych i wiecu. Kto jej potrzebuje?”, odbędzie się od 16 do 18 września 2026 r. w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie (ul. Kostrzewskiego 1, 62-200 Gniezno).
Nieco prowokacyjny tytuł konferencji dotyczy źródeł władzy w świecie słowiańskim. Uczestnicy przyjrzą się organizacjom politycznym, które tam powstawały — zarówno z perspektywy elit rządzących, jak i podległych im plemion, ludów, księstw i królestw. W jakim stopniu średniowieczne wspólnoty polityczne były wynikiem pojednania i kompromisu, a w jakim brutalnej przemocy, łagodzonej z czasem bardziej wyrafinowanymi narzędziami perswazji, takimi jak ideologia oparta na religii monoteistycznej?
Pytania o kompromis i opór wobec centralizacji władzy kierują uwagę także na te społeczności świata słowiańskiego i jego pograniczy, które nie wytworzyły silnych, scentralizowanych monarchii. Postrzegane niegdyś jako zacofani „obrońcy tradycyjnych wartości”, być może zasługują dziś na odczytanie jako obrońcy wartości innego rodzaju — władzy rozproszonej i kontrolowanej przez większość. Konferencja podejmuje więc pytanie zawarte w tytule: w jaki sposób średniowieczne słowiańskie wspólnoty polityczne powstawały, rozszerzały się i utrzymywały oraz jaka była w tym procesie rola elit, władców i dynastii.
Program
W ciągu trzech dni obrad wygłoszonych zostanie ponad czterdzieści referatów w jedenastu panelach, poświęconych m.in. prawu do oporu i tożsamości, terytorialnym systemom władzy, władzy elit, średniowiecznym zgromadzeniom, rytuałom i terminologii władzy, religii i polityce, krajobrazom władzy, lokalnym ośrodkom administracyjnym oraz władzy w Wielkim Księstwie Litewskim i w Skandynawii. Obrady poprzedzą trzy wykłady: Aleksandra Paronia (Instytut Archeologii i Etnologii PAN), Jonathana Sheparda (University of Oxford) oraz Andrzeja Pleszczyńskiego (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie). Do Gniezna przyjadą badacze z Polski, Litwy, Ukrainy, Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Czech, Węgier, Norwegii, Rumunii, Bułgarii i Stanów Zjednoczonych. Językami konferencji są polski i angielski.
Wydarzeniem towarzyszącym będzie zwiedzanie Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie 15 września oraz wizyta w Muzeum Archidiecezjalnym w Gnieźnie 18 września.
Udział online
Konferencja ma charakter hybrydowy — obok obrad na miejscu w Gnieźnie możliwe jest uczestnictwo zdalne. Osoby zainteresowane podłączeniem się online prosimy o kontakt pod adresem theworldoftheslavs@gmail.com, skąd otrzymają link do transmisji. Szczegółowy harmonogram sesji znajduje się w programie konferencji.
Informacje praktyczne:
Termin: 15–18 września 2026 r. (obrady 16–18 września)
Miejsce: Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, ul. Kostrzewskiego 1, 62-200 Gniezno
Forma: hybrydowa (stacjonarnie i online)
Języki obrad: polski, angielski
Kontakt i link do transmisji:
theworldoftheslavs@gmail.com
Program konferencji (PDF): https://ihpan.edu.pl/wp-content/uploads/2026/08/Worlds-of-the-Slavs-2026.pdf
Strona wydarzenia: https://ihpan.edu.pl/swiaty-slowian-wladza-cesarzy-moznych-i-wiecu-kto-jej-potrzebuje/
Organizatorzy:
Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk | Akademia Młodych Uczonych PAN | Komitet Słowianoznawstwa PAN | Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie | Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego | Akademia Piotrkowska w Piotrkowie Trybunalskim | Instytut Historii Litwy
Komitet organizacyjny: Adrian Jusupović (główny koordynator, Warszawa), Dariusz Adamczyk (Hanower), Darius Baronas (Wilno), Márta Font (Peczo), Tomasz Nowakiewicz (Warszawa), Aleksander Paroń (Wrocław), Jonathan Shepard (Oksford), Monika Stelmasiak-Majorek (Gniezno), Stepan Stepanienko (Szlezwik), Monika Stobiecka (Warszawa), Alexandra Vukovich (Londyn), Constantin Zuckerman (Paryż).