Światy Słowian. Władza cesarzy, możnych i wiecu. Kto jej potrzebuje?
Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
Akademia Młodych Uczonych Polskiej Akademii Nauk
Komitet Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk
Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie
Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego
Akademia Piotrkowska
Instytut Historii Litwy
serdecznie zapraszają na czwartą konferencję z cyklu
„Światy Słowian”
Władza cesarzy, możnych i wiecu. Kto jej potrzebuje?
Gniezno
16–18 Września 2026
W imieniu Komitetu Organizacyjnego pragniemy zaprosić Państwa do udziału w czwartej hybrydowej (tradycyjnej i on-line) konferencji z cyklu: „Światy Słowian”.
Nasz nieco prowokacyjny tytuł dotyczy źródeł władzy w świecie słowiańskim. Koncentruje się na organizacjach politycznych, które tam powstały, zarówno z perspektywy elit rządzących, jak i podległych im grup – plemion, ludów, księstw czy królestw. W jakim stopniu średniowieczne organizacje polityczne powstały w wyniku pojednania i kompromisu, a w jakim były raczej wynikiem brutalnej przemocy, łagodzonej z czasem przez bardziej wyrafinowane narzędzia perswazji, takie jak ideologia oparta na religii monoteistycznej? Takie pytania o kompromis i opór wobec centralizacji władzy zachęcają również do skupienia się na tych społecznościach w świecie słowiańskim i na ich pograniczach, które nie wytworzyły silnych, scentralizowanych monarchii. Początkowo postrzegane były one jako zacofani „obrońcy tradycyjnych wartości”, czy nie powinniśmy teraz postrzegać ich jako obrońców innych wartości – rozproszonej, kontrolowanej przez większość władzy? Interesy większości nie zawsze były realizowane przez silną, scentralizowaną władzę, zwłaszcza jeśli była ona narzucana siłą. Władcy słowiańscy wcale nie byli strażnikami porządku wewnętrznego i obrońcami przed zagrożeniami zewnętrznymi, a raczej przywódcami kryminalnych karteli, plądrującymi w kraju i za granicą, a ich „państwa” – przynajmniej na wczesnych etapach – bardziej przypominają kontrolowane przez rodzinę korporacje. Czy późniejsze wizje ich jako łagodnych władców w tradycji literackiej, dążących do duchowego zbawienia i materialnego dobrobytu swoich poddanych, są w dużej mierze propagandą? Nasza konferencja zasadniczo odnosi się do pytania postawionego w jej tytule: w jaki sposób średniowieczne słowiańskie wspólnoty polityczne powstawały, rozszerzały się i utrzymywały oraz jaka była rola elit, władców i dynastii w tym procesie. Zapraszamy do zgłaszania referatów dotyczących takich zagadnień jak:
- rola legend dynastycznych w konsolidacji władzy (narodziny dynastii lub rodu);
- „miejsca które rodzą władzę” (sedes regni, miejsca kultowe, mennice, komunikacja, komory celne);
- inżynieria społeczna w służbie władcy (np. osadnictwo inspirowane przez władców);
- fenomen dworu monarszego (w jaki sposób funkcjonował; jakie było jego miejsce w systemie władzy; czy stanowił on zasób „merytokratyczny”?);
- rola pisma/pisarstwa w tworzeniu ideału władcy;
- Princeps fundator (rola monarchy jako fundatora kościołów, zleceniodawcy kodeksów, obrazów itp.);
- „demokracja” – struktury segmentarne i formy władzy alternatywne wobec monarchii;
- religia jako element porządku społecznego i politycznego;
- prawo jako podstawa porządku społecznego i politycznego;
- symbolika i rytuał władzy (w tym miejsca koronacji, karania, przemawiania itp.);
- jak wychować władcę;
- rozpowszechnianie wzorców sprawowania rządów;
- dyfuzja wzorców sprawowania władzy;
- polityka zagraniczna – polityka dynastyczna.
Zgłoszenie na konferencje prosimy nadsyłać do 30 marca 2026: https://docs.google.com/forms/
Językami konferencji będą: angielski oraz polski. Organizatorzy zapewniają zakwaterowanie.
W przypadku dalszych pytań zachęcamy do kontaktu: : theworldoftheslavs@gmail.com.
Komitet Organizacyjny: Dariusz Adamczyk (Hanover, Niemcy), Darius Baronas (koordynator, Wilno, Litwa) Marta Font (koordynator, Pecz, Węgry), Antoni Grabowski (koordynator, Warszawa, Polska), Adrian Jusupović (główny koordynator, Warszawa, Polska), Maciej Lubik (koordynator, Zielona Góra, Polska), Tomasz Nowakiewicz (koordynator Warszawa, Polska), Aleksander Paroń (koordynator, Wrocław, Polska), Jonathan Shepard (koordynator, Oxford/Cambridge, Wielka Brytania), Monika Stelmasiak-Majorek (koordynator, Gniezno, Polska), Stepan Stepanenko (Koordynator, Schleswig, Niemcy), Monika Stobiecka (koordynator, Warszawa, Polska), Alexandra Vukovich (koordynator, Londyn, Wielka Brytania), Constantin Zuckerman (koordynator, Paryż, Francja).
Historia Konferencji
Międzynarodowa konferencja „Światy Słowian” została zainaugurowana w 2020 roku. Jej sukces świadczył o dużym zainteresowaniu środowiska slawistyką, co zainspirowało organizatorów do uczynienia z niej cyklicznej imprezy odbywającej się co dwa lata.
Głównym pomysłodawcą konferencji był Adrian Jusupović (Polska Akademia Nauk), który jest również jej sympozjachą, wraz z wąskim gronem współorganizatorów zaangażowanych w rozwój projektu „Światy Słowian”, w tym Marty Font ( Uniwersytet w Peczu), Aleksandra Paronia (Polska Akademia Nauk), Jonathana Sheparda (Uniwersytet Oksfordzki) i Alexandry Vukovich (King’s College London).
Językami konferencji są angielski i polski (moderacja i dyskusja prowadzone są wyłącznie w języku angielskim). W konferencji uczestniczyło średnio od 40 do 50 naukowców z około 15 krajów. Większość referatów konferencyjnych jest publikowana w serii „Worlds of the Slavs” wydawnictwa Brill [https://brill.com/display/serial/WOTS], jednak seria ta ma charakter selektywny i nie wszystkie referaty są wybierane; mogą być również zamawiane referaty wysokiej klasy naukowców, którzy nie uczestniczyli w danej konferencji. Nie ma gwarancji publikacji referatów wygłoszonych na konferencji.
Konferencje, które się odbyły:
2020: Christian Rus in the Making
Miejsce: Warszawa, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffela Polskiej Akademii Nauk
Termin: 30 stycznia – 1 lutego 2020 r.
Temat: Konferencja zorganizowana z okazji pierwszej rocznicy śmierci profesora Andrzeja Poppe (12 lipca 1926 – 31 stycznia 2019), której temat nawiązywał do jednej z najbardziej znanych prac A. Poppe w języku angielskim. Chociaż A. Poppe był prawdopodobnie najbardziej znany ze swoich badań nad wczesnym kościołem rosyjskim, jego prace badawcze były głęboko zakorzenione w ogólnych zagadnieniach dotyczących badań źródłowych z okresu od IX do XVII wieku, koncentrując się na Europie Środkowej i Wschodniej.
Strona konferencji: https://ihpan.edu.pl/o-instytucie/konferencje-cykliczne/swiat-slowian-zapomniane-miejsce-spotkan-roznych-kultur/
Publikacje: Christian Rus in the Making: Politics and Culture (Worlds of the Slavs vol. 1.1), ed. A. Jusupović, A. Paroń, A. Vukovich, Leiden-Boston 2025: BRILL ISBN: 978-3-506-79480-2 p. 241p.; Christian Rus in the Making: Textual Production (Worlds of the Slavs vol. 1.2), ed. A. Jusupović, A. Paroń, A. Vukovich, Leiden-Boston 2025: BRILL ISBN 978-3-657-79480-5 220 p.
2022: Miasta handlowe i handel od Łaby do Jeniseju (od X do XV wieku)
Miejsce: Warszawa, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffela Polskiej Akademii Nauk
Termin: 15–17 września 2022 r.
Temat: Handel, transport i wymiana towarów oraz ich wpływ na rozwój dalekosiężnych powiązań, szeroko rozumiana komunikacja międzykulturowa, tworzenie państw i monetaryzacja stosunków gospodarczych od Łaby do Jeniseju.
Strona internetowa konferencji: https://ihpan.edu.pl/o-instytucie/konferencje-cykliczne/swiaty-slowian-miasta-handlowe-i-handel-od-laby-do-jeniseju-od-x-do-xv-wieku/
Publikacja: Market Towns and Trade from the Elbe to the Yenisei (10th-15th centuries), Worlds of the Slavs 2, edited by Adrian Jusupović, Aleksander Paroń, and Jonathan Shepard (Leiden, 2026 forthcoming)
2024: Żywność w światach Słowian do XVI wieku.
Miejsce: Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa
Data: 18–20 września 2024 r.
Temat: Badanie regionu słowiańskojęzycznego jako miejsca spotkania różnych kultur, co znajduje odzwierciedlenie w produkcji żywności i zwyczajach żywieniowych, a także symbolicznym i materialnym wymiarze żywności w społeczeństwach słowiańskich.
Strona internetowa konferencji: https://ihpan.edu.pl/o-instytucie/konferencje-cykliczne/swiat-slowian-jedzenie-w-swiecie-slowian-do-xvi-wieku/
Publikacja: Food in the Worlds of the Slavs up to the 16th Century, Worlds of the Slavs 3, edited by Antoni Grabowski, Maciej Lubik and Ewelina Siemianowska (Leiden, forthcoming)
2026: Władza cesarzy, możnych i wiecu. Kto jej potrzebuje?
Miejsce: Gniezno
Data: 16–18 września 2026 r.
Temat: Źródła władzy w świecie słowiańskim, ze szczególnym uwzględnieniem powstałych tam organizmów politycznych z perspektywy zarówno elit rządzących, jak i podległych im grup – plemion, ludów, księstw czy królestw. W jakim stopniu średniowieczne organizmy polityczne powstały w wyniku pojednania i kompromisu, a w jakim były raczej wynikiem brutalnej przemocy, łagodzonej z czasem przez bardziej wyrafinowane narzędzia perswazji, takie jak ideologia oparta na religii monoteistycznej?
Strona internetowa konferencji: https://ihpan.edu.pl/o-instytucie/konferencje-cykliczne/swiaty-slowian-wladza-cesarzy-moznych-i-wiecu-kto-jej-potrzebuje/
Publikacja: wydawnictwo Brill w ramach serii „Worlds of the Slavs”
2020
2022
2024
Organizatorzy
Komitet organizacyjny:
Dariusz Adamczyk (Hanover, Niemcy)
Darius Baronas (Wilno, Litwa)
Marta Font (Pecz, Węgry)
Antoni Grabowski (Warszawa, Polska)
Adrian Jusupović (przewodniczący, Warszawa, Polska)
Maciej Lubik (Zielona Góra, Polska)
Tomasz Nowakiewicz (Warszawa, Polska)
Aleksander Paroń (Wrocław, Polska)
Jonathan Shepard (Oxford/Cambridge, Wielka Brytania)
Monika Stelmasiak-Majorek (Gniezno, Polska)
Stepan Stepanenko (Schleswig, Niemcy)
Monika Stobiecka (Warszawa, Polska)
Alexandra Vukovich (Londyn, Wielka Brytania)
Constantin Zuckerman (Paryż, Francja).
Organizatorzy Konferencji:
Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
Akademia Młodych Uczonych Polskiej Akademii Nauk
Komitet Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk
Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie
Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego
Akademia Piotrkowska
Instytut Historii Litwy
Kontakt
Link rejestracyjny: https://docs.google.com/forms/
Partnerzy konferencji
