Zakład Studiów Średniowiecznych

Kierownik: prof. dr hab. Zbigniew Dalewski

dr Antoni Grabowski – Sekretarz
dr hab. prof. IH PAN Robert Kasperski
prof. dr hab. Roman Michałowski
dr Karolina Morawska
dr Anna Pomierny-Wąsińska
dr Rafał Rutkowski
dr hab. prof. IH PAN Anna Zajchowska-Bołtromiuk

Współpracownicy:
mgr Maja Gąssowska
dr Rafał Rutkowski
mgr Maksymilian Sas
dr Marek Stawski
prof. dr hab. Hanna Zaremska

Doktoranci:
mgr Jan Jelinowski

Zakład Studiów Średniowiecznych jest spadkobiercą idei i dorobku dwóch swoich poprzedniczek: Pracowni Kultury Średniowiecznej, założonej przez Tadeusza Manteuffla, twórcę i pierwszego dyrektora Instytutu Historii PAN, oraz Pracowni Dziejów Społeczeństwa i Kultury Średniowiecznej, którą przez wiele lat kierował (w czasach politycznych prześladowań nieformalnie) Bronisław Geremek. Prowadzili tu wówczas swoje badania czołowi mediewiści dwóch pokoleń urodzonych w latach 1920–1940: Jerzy Dowiat, Stanisław Trawkowski, Stanisław Bylina i Jacek Wiesiołowski.

Największym zbiorowym dziełem badaczy związanych z tymi pracowniami jest dwutomowa Kultura średniowiecznej Polski (1985, 1997). Dorobkiem pracowni, a następnie Zakładu Studiów Średniowiecznych są także zbiorowe tomy, które ukazały się dzięki grantom badawczym KBN, NCN oraz NPRH: w serii Instytutu Historii PAN „Colloquia Mediaevalia Varsoviensia” – Peregrinationes. Pielgrzymki w kulturze dawnej Europy, pod red. Haliny Manikowskiej i Hanny Zaremskiej, Warszawa 1995; Ecclesia et civitas. Kościół i życie religijne w mieście średniowiecznym, pod red. Haliny Manikowskiej i Hanny Zaremskiej; Warszawa 2002; Animarum cultura. Studia nad kulturą religijną na ziemiach polskich w średniowieczu, t. 1: Struktury kościelno-publiczne, pod red. Haliny Manikowskiej i Wojciecha Brojera, Warszawa 2008. Jako publikacje Instytutu Historii PAN – Granica wschodnia cywilizacji zachodniej w średniowieczu pod red. Zbigniewa Dalewskiego, Warszawa 2014; Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski, t. 1 pod red. Jacka Banaszkiewicza, Andrzeja Dąbrówki i Piotra Węcowskiego; t. 2 pod red. Haliny Manikowskiej, Warszawa 2018; The Grand Tour of John of Capistrano in Central and Eastern Europe (1451–1456). Transfer of Ideas and Strategies of Communication in the Late Middle Ages, pod red. Paweł Kras, James D. Mixson, Lublin 2018, IH PAN, Wyd. KUL; Corpus epistolarum Ioannis de Capistrano. Epistolae annis MCDLI–MCDLVI scriptae quae ad res gestas Poloniae et Silesiae spectant/ The Correspondence of John of Capistrano. Letters Related to the History of Poland and Silesia (1451–1456), pod red. Paweł Kras, Halina Manikowska, Marcin Starzyński, Anna Zajchowska-Bołtromiuk, transl. Stephen Rowell, Lublin 2018, IH PAN, Wyd. KUL

Obecne badania członków i stałych współpracowników Zakładu koncentrują się wokół:

• ideologii i praktyki władzy,
• tradycji historiograficznych,
• kultury religijnej,
• historii emocji.

Ostatnie wypromowane prace doktorskie:

• 2020 – dr Anna Pomierny-Wąsińska, Przestrzeń zmierzona. Miara i mierniczy w średniowiecznej Florencji (XIII–XIV w.) (opieka naukowa prof. dr hab. Halina Manikowska)
• 2018 – dr Anna Horeczy, Recepcja włoskiej kultury intelektualnej w krakowskim środowisku uniwersyteckim w drugiej połowie XIV i pierwszej połowie XV wieku (opieka naukowa prof. dr hab. Halina Manikowska)
• 2018 – dr Rafał Rutkowski, Kronika Mnicha Teodoryka „O starożytności norweskich królów” (koniec XII w.). Prowincjonalna tradycja historyczna wprowadzona w nurt dziejów powszechnych (opieka naukowa prof. dr hab. Jacek Banaszkiewicz).

Ostatnie konferencje zorganizowane przez pracowników Zakładu:

• Zapożyczenie, cytat, reinterpretacja (Warszawa 7-8 XII 2018) – organizatorzy: dr Antoni Grabowski, dr hab. prof. IH PAN Robert Kasperski, dr Rafał Rutkowski;
• Przestrzeń w badaniach nad dawnymi miastami (Warszawa 5 X 2018) – organizatorzy: Piotr Okniński, Anna Pomierny-Wąsińska;
• Tradycje o wojowniku w kulturze historycznej średniowiecza (Warszawa, 16 XII 2016) – organizatorzy, dr Antoni Grabowski, dr hab. prof. IH PAN Robert Kasperski, dr Rafał Rutkowski i Marcin Gostkowski.

Realizowane projekty badawcze finansowane w ramach programów NCN i NPRH:

Państwo i wspólnota narodowa w „Kronice polskiej” Wincentego Kadłubka. Wizja i recepcje
NPRH/F/SP/0017/2024/13, 2024–2029
Kierownik: prof. dr hab. Zbigniew Dalewski
Uczestnicy z Zakładu: dr hab. prof. IH PAN Robert Kasperski, dr Antoni Grabowski, dr Karolina Morawska, dr Anna Pomierny-Wąsińska, dr Rafał Rutkowski

Relacje polityczne między Polską a Rzeszą niemiecką w X–XII wieku
NCN 2021/43/B/HS3/01099, 2022–2025
Kierownik: prof. dr hab. Zbigniew Dalewski

Henryk Bitterfeld z Brzegu i reforma obserwancka Zakonu Braci Kaznodziejów. Edycja krytyczna i opracowanie traktatu „De formatione et reformatione Ordinis Fratrum Praedicatorum.
NCN 2018/31/B/HS3/01196, 2018–2024
Kierownik: dr hab. prof. IH PAN Anna Zajchowska-Bołtromiuk

Pozostałe projekty badawcze:

Epitaphs

Zakończone projekty badawcze finansowane w ramach programów NCN i NPRH:

• Alberyk z Trois-Fontaines i trzynastowieczna cysterska wizja wspólnoty historyczno-kulturowej Europy/Christianitas
  NCN 2016/23/D/HS3/03197, 2017–2021
  Kierownik: dr Antoni Grabowski
• Korespondencja Jana Kapistrana z Polakami w latach 1451–1456: studia i edycja łacińsko-angielska
  NCN UMO-2015/18.M/HS3/00091, 2016–2018
  Kierownik: dr hab. prof. IH PAN Paweł Kras
  Uczestnicy z Zakładu: prof. dr hab. Halina Manikowska
• An uneven friendship and it’s perception: The Holy Roman empire and Poland in the eyes of the other’s chroniclers/authors during the Middle Ages
  NCN 2016/21/P/HS3/04017, 2017–2018
  Kierownik: dr hab. prof. IH PAN Grischa Vercamer
• Przestrzeń miejska późnośredniowiecznej Florencji: wyobrażenia i percepcja/
  NCN 2014/15/N/HS3/01768, 2015–2018
  Kierownik: Anna Pomierny-Wąsińska
• Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski
  0038/NPRH3/H11/82/2014, 2014–2017
  Kierownik: prof. dr hab. Jacek Banaszkiewicz
  Uczestnicy z Zakładu: prof. dr hab. Halina Manikowska, prof. dr hab. Hanna Zaremska, prof. dr hab. Zbigniew Dalewski, prof. dr hab. Roman Michałowski, dr Antoni Grabowski, dr Piotr Okniński