Pracownia Historii Pomorza i Krajów Bałtyckich

Kierownik: dr hab. prof. IH PAN Przemysław Olstowski

dr Janusz Dargacz
prof. dr hab. Bogusław Dybaś
prof. dr hab. Jerzy Dygdała
dr hab. prof. IH PAN Paweł A. Jeziorski
dr hab. prof. IH PAN Andrzej Kamieński
dr hab. prof. IH PAN Tomasz Łaszkiewicz

Kontakt:
ul. Szeroka 36, I p.
87-100 Toruń
tel./fax: 056 622 28 79
e-mail: zhpomtorun@ihpan.edu.pl

Opis

Badania prowadzone w Pracowni Historii Pomorza i Krajów Bałtyckich w Toruniu koncentrują się z jednej strony na działalności edytorsko-warsztatowej, z drugiej na prowadzeniu studiów o charakterze monograficznym, opartych na nowych kwerendach źródłowych.

I. Prace w zakresie edycji źródłowych – po zakończeniu prowadzonych przez prof. dr. hab. Jerzego Dygdałę długoletnich projektów związanych z edycją Lustracji województw Prus Królewskich 1765 oraz sfinalizowaniem serii Lustracji województw wielkopolskich i kujawskich 1789 wydawanej przed laty pod red. Andrzeja Tomczaka – koncentrują się w dalszym ciągu na wydawaniu źródeł do dziejów Rzeczypospolitej polsko-litewskiej. Prof. dr hab. Jerzy Dygdała opublikował w 2024 r. w Wydawnictwie IH PAN kolejny tom gazet i listów pisanych Andrzeja Cichockiego (August III w Warszawie. Prawdziwy koniec przedostatniego bezkrólewia. Gazety i listy Andrzeja Cichockiego 1734-1736). Prof. dr hab. Bogusław Dybaś złożył w Wydawnictwie IH PAN Materiały sejmiku województwa inflanckiego w Dyneburgu z lat 1661-1763. Jednocześnie pracuje nad edycją Dokumentów ustrojowych i akt sejmiku piltyńskiego w XVI-XVIII w. Dr hab. prof. IH PAN Andrzej Kamieński – w ramach realizacji grantów NPRH – jest współwydawcą kolejnych tomów sfinalizowanej już serii Akt sejmikowych województw poznańskiego i kaliskiego za lata 1632-1695 oraz Akt sejmikowych województwa bełskiego za lata 1572-1772. Historii XX w. dotyczy będący w trakcie finalizowania projekt monograficzno-edytorski Rok 1920 na Pomorzu w świetle dokumentów polskich władz cywilnych i wojskowych oraz ówczesnej prasy i memuarystyki (dr hab. prof. IH PAN Przemysław Olstowski, dr hab. prof. IH PAN Tomasz Łaszkiewicz, dr hab. prof. UMK Tomasz Krzemiński). W trakcie realizacji jest też edycja źródłowa: Wybór korespondencji i pamiętników ziemian z Pomorza i Kujaw z 1. poł. XX w. (dr hab. prof. IH PAN Tomasz Łaszkiewicz).

II. Prace dokumentacyjno-warsztatowe obejmują następujące tematy:

1. Słownik historyczno-geograficzny Inflant Polskich (do 1772 r.) (dr hab. prof. IH PAN Paweł A. Jeziorski).
2. Herbarz szlachty polsko-inflanckiej do końca XVIII w. (prof. dr hab. Bogusław Dybaś, dr hab. prof. IH PAN Paweł A. Jeziorski)
3. Prace nad bieżącą i retrospektywną bibliografią historii Kujaw (dr hab. prof. IH PAN Tomasz Łaszkiewicz, dr hab. prof. UMK Tomasz Krzemiński).

W razie otrzymania dofinansowania zewnętrznego (NCN lub NPRH) podejmiemy prace nad Atlasem podziałów administracyjnych, struktur władz politycznych i samorządowych Pomorza Nadwiślańskiego i Kujaw w XIX–XX w. (dr hab. prof. IH PAN Przemysław Olstowski, dr hab. prof. IH PAN Tomasz Łaszkiewicz, dr hab. prof. UMK Tomasz Krzemiński i dr Janusz Dargacz).

III. Syntez dotyczą prace redakcyjne nad Historią Pomorza. Ta monumentalna synteza, opracowywana w Zakładzie Historii Pomorza od kilku dziesięcioleci, publikowana jest etapami w postaci dwu- lub trzyczęściowych tomów (t. I–III pod red. Gerarda Labudy, Poznań 1969–2003; t. IV pod red. Stanisława Salmonowicza, Toruń 2000–2002). W latach 2015-2018 sfinalizowano prace nad dwiema pierwszymi częściami tomu V (1918–1939), obejmującymi dzieje Pomorza Nadwiślańskiego w okresie międzywojennym (cz. 1: Województwo pomorskie i Wolne Miasto Gdańsk. Ustrój, społeczeństwo i gospodarka, pod red. Szczepana Wierzchosławskiego i Przemysława Olstowskiego, Toruń 2015; cz. 2: Województwo pomorskie i Wolne Miasto Gdańsk. Polityka i kultura, pod red. Szczepana Wierzchosławskiego i Przemysława Olstowskiego, Toruń 2018). W przyszłości planowane są kolejne części tomu V poświęcone międzywojennym dziejom pruskich prowincji Pomorze Zachodnie (Pommern) i Prusy Wschodnie (Ostpreußen). Jednocześnie przygotowywane są wstępne założenia dotyczące cz. 1 tomu VI, poświęconej historii Pomorza Nadwiślańskiego w okresie II wojny światowej.

IV. Prace monograficzne koncentrują się na następującej problematyce obejmującej dzieje Pomorza i Inflant od późnego średniowiecza do XX w.:

Problematyki inflanckiej dotyczą dwa projekty realizowane przez dr. hab. prof. IH PAN Pawła A. Jeziorskiego: Mitawa od drugiej połowy XVI do końca XVIII w. Struktura społeczna. Rola w życiu politycznym i gospodarczym Kurlandii oraz Rozwój własności ziemskiej w dawnych Inflantach Polskich od schyłku średniowiecza do końca XVIII wieku (zbiór studiów poświęconych temu zagadnieniu zostanie wkrótce złożony do druku w Wydawnictwie IH PAN).

Dr hab. prof. IH PAN Andrzej Kamieński opublikował w 2025 r. biografię Johanna von Hoverbecka (1606–1682), dyplomaty brandenburskiego i długoletniego przedstawiciela dworu Hohenzollernów w Rzeczypospolitej polsko-litewskiej (Johann von Hoverbeck (1606-1682). Między Berlinem, Królewcem, Olsztynkiem i Warszawą. 50 lat w służbie dyplomatycznej Hohenzollernów brandenburskich) i podjął prace nad biografią Fryderyka Wilhelma (1620-1688) zwanego Wielkim Elektorem oraz Ahasverusa von Lehndorffa (1637-1688), arystokraty z Prus Książęcych w służbie królów polskich, a następnie elektora brandenburskiego. Prof. dr hab. Bogusław Dybaś przygotowuje monografię szlachty inflanckiej w XVI–XVIII w., a prof. dr hab. Jerzy Dygdała po wydaniu w 2022 r. w Wydawnictwie IH PAN monografii Z dziejów pierwszego panowania króla Stanisław Leszczyńskiego (wokół malborskiego epizodu z 1708 roku) finalizuje prace wydawnicze nad książką Ignacy Przebendowski (1734-1791). Ostatni magnat w Prusach Królewskich, pracując jednocześnie nad dwoma kolejnymi tematami: Codzienność mieszkańców Torunia u schyłku XVIII i w pierwszej połowie XIX w. (z ego dokumentów i gazet) oraz Tumult toruński 1724. Geneza, przebieg, konsekwencje (we współpracy z prof. Krzysztofem Mikulskim z UMK). Pozostałe prace monograficzne dotyczą historii XIX i głównie XX w.

Dr hab. prof. IH PAN Przemysław Olstowski opublikował w 2025 r. pracę Starostowie na Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej (1920–1939). Dr Janusz Dargacz prowadzi kwerendę do tematu Urzędy domenalne i domenalno-rentowe w Prusach Zachodnich w latach 1772–1872 oraz Szkolnictwo wiejskie w Prusach Zachodnich w latach 1815-1872 (który będzie w przyszłości podstawą habilitacji). Drukiem ukazała jego rozprawa doktorska: Od Sopotu po Stogi. Początki kąpielisk morskich w okolicach Gdańska (1800–1870), Gdańsk 2020.

Dr hab. prof. IH PAN Przemysław Olstowski i dr hab. prof. IH PAN Tomasz Łaszkiewicz  we współpracy z dr. hab. prof. UMK Tomaszem Krzemińskim rozpoczęli prace nad projektem Inteligencja polska na Pomorzu w okresie międzywojennym (1920-1939).