Zakład Historii Społecznej XIX i XX wieku

Kierownik:  prof. dr hab. Włodzimierz Mędrzecki

dr Natalia Jarska
dr Olga Linkiewicz
dr hab. Mateusz Rodak
dr hab. prof. IH PAN Katarzyna Sierakowska

Współpracownicy:
prof. dr hab. Anna Landau-Czajka
prof. dr hab. Jan Molenda
dr hab. Małgorzata Nalewajko
prof. dr hab. Janusz Żarnowski

Doktoranci:
mgr Monika Harchut
mgr Agnieszka Kajczyk
mgr Halina Matviyenko
mgr Kamila Radecka-Mikulicz
mgr Zuzanna Żubka-Chmielewska

 

Prowadzone w Zakładzie badania koncentrują się wokół szeroko rozumianych zagadnień z dziedziny historii społecznej Polski w XIX i XX w. (ze szczególnym uwzględnieniem okresu 1914–1939). W latach 2010–2013 pracownicy Zakładu oraz liczne grono badaczy z innych polskich i zagranicznych ośrodków naukowych, zaangażowanych było w realizację grantu badawczego „Społeczeństwo Drugiej Rzeczypospolitej” (finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki), którego pracami kierowali prof. Janusz Żarnowski oraz prof. Włodzimierz Mędrzecki. Wymiernym efektem prac ośmiu zespołów badawczych, stworzonych na potrzeby realizowanego projektu, obok szeregu konferencji podsumowujących ich prace, są wydawane w ramach serii „Metamorfozy Społeczne” kolejne tomy poświęcone różnym aspektom życia społecznego Polski okresu międzywojennego (kultura społeczeństwa II RP, środowiska marginesu społecznego, kwestie wyznaniowe, rodzina i socjalizacja, praca oraz rola państwa w strukturze społecznej) oraz publikacje w czołowych pismach naukowych: „Acta Poloniae Historica” (problemy narodowościowe) i „Rocznikach Dziejów Społecznych i Gospodarczych” (demografia). Ostatecznym podsumowaniem projektu „Społeczeństwo Drugiej Rzeczypospolitej” jest nowa synteza dziejów społecznych Drugiej Rzeczpospolitej pt. „Społeczeństwo międzywojenne. Nowe spojrzenie” pod red. prof. Janusza Żarnowskiego oraz prof. Włodzimierza Mędrzeckiego (wyd. 2015).

W 2014 r. w Zakładzie rozpoczęto realizację projektu „Pierwsza wojna światowa na ziemiach polskich. Oczekiwania-doświadczenie-konsekwencje”, finansowanego w ramach NPRH, którego przedmiotem badań pozostaje szeroko rozumiana historia społeczna ziem polskich w okresie I wojny światowej. Kierownikiem projektu jest prof. Włodzimierz Mędrzecki, a głównymi wykonawcami prof. Andrzej Nowak oraz dr hab. prof. IH PAN Katarzyna Sierakowska.

Pracownicy i doktoranci obok naukowego zaangażowania w ogólnozakładowe projekty prowadzą również własne, oryginalne badania, w których starają się łączyć metodologię badań historycznych, antropologicznych i socjologicznych. Zespół liczy sześciu pracowników etatowych, ośmiu doktorantów oraz kilku stałych współpracowników.

Przy Zakładzie działa również seminarium doktoranckie.

 

Pracownicy:

Prof. dr hab. Włodzimierz Mędrzecki – koncentruje się na badaniach przemian społeczno-kulturowych społeczeństwa polskiego w 2. połowie XIX i 1. połowie XX wieku oraz przebiegu procesów narodotwórczych na obszarach dawnej Rzeczypospolitej Szlacheckiej. Obecnie pracuje nad propozycją nowej syntezy społeczeństwa Drugiej Rzeczypospolitej, która podsumowuje wyniki kilkuletniego projektu badawczego realizowanego w ramach Zakładu Historii Społecznej XIX i XX wieku oraz nad monografią poświęconą roli inteligencji w życiu społecznym i kulturze Drugiej Rzeczypospolitej.

Prof. dr hab. Anna Landau-Czajka – stosunki polsko-żydowskie w okresie międzywojennym. Historia społeczna i historia kobiet. Badaczka dziejów międzywojennej prasy polsko-żydowskiej, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki wizerunku Polski i Polaków w polskojęzycznej prasie żydowskiej (obecnie trwają prace nad ukończeniem monografii poświęconej temu zagadnieniu). Jednoczenie pracuje nad monografią poświęconą „Małemu Przeglądowi”.

Dr Natalia Jarska – zajmuje się historią kobiet i płci w Polsce w XX w. Obecnie pracuje nad monografią na temat działalności kobiet w PPR/PZPR w latach 1945–1989. Jej nowy projekt jest poświęcony rolom i relacjom płci w małżeństwie w Polsce w latach 1918–1989.

Dr Olga Linkiewicz – zajmuje się historią najnowszą Europy Wschodniej w XX wieku, w tym zwłaszcza problematyką relacji społecznych i narodowościowych oraz nacjonalizmem. Prowadzi badania etnograficzne nad pamięcią o życiu społecznym w Polsce międzywojennej i w okresie II wojny światowej. Jej nowy projekt jest studium początków ekspertyzy w etnologii i antropologii rasowej i relacji między rozwojem tych dyscyplin a polityką państwa polskiego w latach 1918–1939.

Dr hab. prof. IH PAN Katarzyna Sierakowska  – zajmuje się badaniem reakcji społeczeństwa polskiego na zjawiska wzmacniane przez wydarzenia I wojny światowej, przede wszystkim takie jak śmierć, uchodźstwo wojenne i głód. W kręgu jej zainteresowań znajduje się również problematyka gender w aspekcie dziejów rodziny i funkcjonowania kobiet w społeczeństwie II RP.

Dr hab. Mateusz Rodak
– zajmuje się szeroko rozumianą problematyką marginesu społecznego I połowy XX wieku (dzieje poszczególnych środowisk marginalnych, walka z przestępczością, polityka społeczna i karna, kryminologia, więziennictwo, marginalizacja). Autor monografii poświęconej rekonstrukcji świata skazanych osadzonych w Więzieniu Karnym „Mokotów” w latach 1918–1939. Obecnie pracuje nad książką, której zbiorowym bohaterem stanie się środowisko przestępcze międzywojennej Warszawy.

 

Doktoranci:

mgr Monika Harchut – Przygotowywana rozprawa naukowa dotyczy postaci prof. Włodzimierza Kubijowicza i Ukraińskiego Centralnego Komitetu na Chełmszczyźnie. Pozostaje wyrazem chęci pogłębiania historii Europy Środkowo-Wschodniej, w szczególności historii społecznej. Przede wszystkim stanowi próbę ukazania roli jaką odgrywał Ukraiński Centralny Komitet na terenie Chełmszczyzny w czasie II wojny światowej.

mgr Agnieszka Kajczyk – Dysertacja poświęcona będzie żydowskiemu środowisku filmowemu w powojennej Polsce, jego zależnościom oraz powiązaniom z różnymi instytucjami kulturalnymi i społecznymi: Przedsiębiorstwem Państwowym „Film Polski”,  Centralnym Komitetem Żydów w Polsce, a także American Jewish Joint Distribution Committee. W swojej pracy będę chciała zarówno zrekonstruować dzieje żydowskiej wytwórni filmowej „Kinor”, która w latach 1946–1950 realizowała filmy o tematyce żydowskiej głównie w języku jidysz, jak również zebrać i przeanalizować wszystkie materiały filmowe wyprodukowane przez żydowskich twórców w badanym przeze mnie okresie.

mgr Halina Matviyenko – Temat planowanej dysertacji: „Życie codzienne profesorów Uniwersytetu Lwowskiego w okresie autonomii galicyjskiej”. Analiza prozopograficzna grupy profesorów uniwersyteckich w latach 1867–1914, przedstawiona poprzez badanie kwestii życia codziennego ówczesnej elity intelektualnej Lwowa.

mgr Kamila Radecka Mikulicz – przygotowuje monografię poświęconą żydowskiej społeczności Chełma w okresie międzywojennym. W swej pracy opiera się między innymi na danych statystycznych, dokumentach przechowywanych w archiwach lubelskim i chełmskim, żydowskiej i polskiej prasy lokalnej, powojennej literaturze przedmiotu, a także księgach pamięci wydanych przez ziomkostwa chełmskie oraz American Jewish Yearbook.

mgr Zuzanna Żubka-Chmielewska – zajmuje się kwestią odzieży na wsi w II Rzeczpospolitej. Z jednej strony dąży do odtworzenia wyglądu stroju (nie ludowego) z okresu międzywojennego – jego elementów i formy, z drugiej analizuje społeczne funkcjonowanie ubioru. Stara się uchwycić takie wątki jak: znaczenia nadawane elementom odzieży, dostosowywanie stroju do okazji, przyjmowanie się mody miejskiej, strój jako sposób autoprezentacji. Podstawowym materiałem badawczym są fotografie, analizowane według krytycznych metod antropologii wizualnej. Niezwykle też ważnym, dopełniającym źródłem są zakorzenione w antropologii wywiady – czyli nurt „historii mówionej”, dotąd niedoceniany w badaniach nad historią ubioru.

 

Wykaz prowadzonych w Zakładzie projektów badawczych:

1. „Pierwsza wojna światowa na ziemiach polskich. Oczekiwania-doświadczenie-konsekwencje” (prof. dr hab. Włodzimierz Mędrzecki, dr hab. Katarzyna Sierakowska, grant badawczy 2014–2018, finansowany w ramach NPRH).

2. „Kobiety i mężczyźni w małżeństwie w Polsce w latach 1939–1980” (dr Natalia Jarska, grant badawczy 2016–2019, finansowany w ramach NCN).

3. „Etnopolityka. Studia nad etnosem i rasą w Polsce, polityka i międzynarodowy obieg wiedzy 1918—1958” (dr Olga Linkiewicz, 2018-2021, finansowany w ramach NCN, konkurs OPUS).

 

Wykaz zakończonych projektów badawczych prowadzonych w Zakładzie:

1. „Społeczeństwo Drugiej Rzeczypospolitej” (prof. dr hab. Janusz Żarnowski, prof. dr hab. Włodzimierz Mędrzecki, grant badawczy 2009–2013, finansowany przez NCN).

2. „Pariasi II Rzeczpospolitej – świat międzywojennych przestępców na przykładzie woj. warszawskiego i łódzkiego” (dr Mateusz Rodak, grant badawczy 2010–2013, finansowany przez NCN).

3. „Oddolne tworzenie kultury. Wielostanowiskowe studium porównawcze” (mgr Ewa Nizińska, grant badawczy 2013–2015, finansowany przez MKiDN).

4. „Elity polityczne i gospodarcze Besarabii w okresie międzywojennym” (mgr Jakub Ber, grant badawczy 2013–2015, finansowany przez NCN).