Pracownia Słownika Historyczno-Geograficznego Małopolski
Kierownik: dr Waldemar Bukowski
Kontakt: ul. Sławkowska 17, 31-016 Kraków
tel.: 012 428 64 45
e-mail: shgk@ih.pan.krakow.pl
W pracowni krakowskiej pracuje 5 osób. Podstawowym zadaniem wszystkich członków zespołu jest przygotowywanie haseł słownikowych do słownika historyczno-geograficznego województwa krakowskiego, który jest wydawany zbiorowym wysiłkiem w cyklu 3-letnim. W 2021 r. opracowano zeszyt 3 części V Słownika historyczno-geograficznego województwa krakowskiego w średniowieczu (Niegowa – Nieździeń), który ukazał się drukiem w 2022 r. Obecnie opracowywany jest zeszyt 4 części V na litery Nir-O.
W ramach prac słownikowych podjęto także prace nad słownikiem historyczno-geograficznym ziem ruskich. Dotychczas zrealizowano w postaci elektronicznej kartoteki osadnicze ziem lwowskiej, halickiej i przemyskiej (finansowane częściowo z grantów ministerialnych). Obecnie w ramach projektu NPRH trwa opracowanie pierwszego zeszytu Słownika historyczno-geograficznego ziemi lwowskiej w postaci papierowej i elektronicznej, który ma się ukazać w 2027 r. Rozpoczęto także prace nad nową elektroniczną wersją Słownika krakowskiego z pomocą tagowania XML. Pracownicy prowadzą poza tym indywidualne prace badawcze i edytorskie.
Od 2012 r. w pracowni podejmowanych jest szereg kolejnych przedsięwzięć edytorskich: edycja księgi ziemskiej krakowskiej nr 2, z końca XIV w. (W. Bukowski, M. Zdanek), edycja 15-tomowej austriackiej topograficznej mapy „Królestwa Galicji i Lodomerii”, tzw. mapy Miega, z końca XVIII w. wydanej w latach 2012–2024 (IH PAN we współpracy z IAiE PAN, Uniw. Pedagogiczny w Krakowie, Uniw. Rzeszowski, Staatsarchiw Wien). Od 2019 r. w ramach grantu NPRH trwają prace nad edycją wielotomowej austriackiej mapy tzw. Nowej Galicji z lat 1801–1804, obejmującej tereny III rozbioru na północ od Wisły.
Ponadto przygotowano elektroniczną wersję edycji „Materiałów do kodeksu dyplomatycznego Małopolski t. V z lat 1451–1506” (ok. 1600 stron, W. Bukowski, F. Sikora, J. Wroniszewski, w ramach grantu NCN). W. Bukowski jest redaktorem odnowionej serii IH PAN Pomniki Prawa Polskiego. Dotychczas w jej ramach opublikowano Najdawniejsze księgi grodzkie krakowskie z lat 1406–1409 przy współudziale F. Sikory, a trwają prace nad edycją krytyczną kolejnych krakowskich ksiąg sądowych ziemskich i grodzkich z XIV–XV w. (TerrCrac. 1c i TerrCrac. 3 – W. Bukowski, F. Sikora) W 2020 r. wyszła także w tej serii Księga ławnicza krakowska z lat 1408–1416 (Marcin Starzyński UJ i Patrycja Wiencierz IH PAN). Planowane są edycje kolejnych ksiąg ziemskich i miejskich: krakowskich, bieckich i lubelskich z czasów Władysława Jagiełły oraz ksiąg wiejskich.
W latach 2021–2024 zespół pracowni brał czynny udział w projekcie DARIAH-PL (Digital Reaserch Infrastructure for the Arts and Humanities) realizowanym w ramach konsorcjum 16 instytutów badawczych i finansowanym z europejskiego funduszu spójności w Programie Operacyjnym Inteligentny Rozwój (POIR). Zadaniem pracowników było wyrażanie potrzeb, dostarczanie materiału testowego oraz kontrola i weryfikacja od strony realizacji wymagań i funkcjonalności w zakresie budowy narzędzi cyfrowych i informatycznych wspierających badania historyczne (w tym badania podstawowe). Na potrzeby testów w projekcie zostały zdigitalizowane kartoteki słownikowe znajdujące się w pracowni. Zespół brał także udział w wyrażeniu oczekiwań, wypracowaniu procedur i testowaniu narzędzi cyfrowych do tworzenia repozytoriów źródeł historycznych (np. INDXR 2.0), rozwiązań i usług informatycznych w zakresie NER i HTR oraz referencyjnej bazy danych historycznych WikiHum zawierających unikalne identyfikatory, opartej na oprogramowaniu Wikibase.
Zespół pracowni uczestniczy w innych projektach grantowych, takich jak: „Epoka jagiellońska i jej dziedzictwo w I Rzeczypospolitej do 1795 roku. Problematyka gospodarcza i społeczna, dzieje miast” (zamawiany grant ministerialny) czy „Atlas historyczny Rzeczypospolitej. Ruś Czerwona w drugiej połowie XVI wieku” (NPRH).
Od 2013 r. w Pracowni regularnie prowadzone jest seminarium dla magistrantów i doktorantów z uniwersytetów krakowskich (na mocy umowy o współpracy między IH PAN a Uniwersytetem Jana Pawła II), aktualnie pt. „Tajniki źródeł średniowiecznych i wczesnonowożytnych” (dr. hab. Marian Wołkowski-Wolski).
Dr Waldemar Bukowski (kierownik) zajmuje się historią społeczną i gospodarczą późnego średniowiecza Małopolski, naukami pomocniczymi historii, zwłaszcza genealogią. Jest współautorem edycji Korespondencji żupnika krakowskiego Mikołaja Serafina 1437–1459, Kraków 2006 (wraz z A. Skolimowską I T. Płóciennikiem), siedmiu tomów mapy Miega pt. Galicja na józefińskiej mapie topograficznej 1779–1783, Kraków 2012–2017, Księgi ziemskiej krakowskiej 2 z lat 1394–1397, Warszawa 2012, wszystkie pod szyldem m.in. IH PAN (w ramach NPRH) oraz „Materiały do kodeksu dyplomatycznego Małopolski” (współautor i redaktor). W 2013 r. w Konkursie „Studiów Źródłoznawczych” im. Stefana Kuczyńskiego otrzymał I nagrodę za edycję mapy Miega oraz w tymże Konkursie II nagrodę za edycję księgi ziemskiej krakowskiej. Obecnie przygotował do druku (wraz z J. Wroniszewskim) księgę ziemską krakowską 3 z przełomu XIV I XV w., wybór zapisek sądowych krakowskich z lat 1401–1516 (nowy Helcel). Planuje edycję kolejnych dwóch ksiąg: ziemską krakowską 4 i najdawniejszą księgę sądu wyższego prawa niemieckiego z Bieczu z końca XIV w. Jednocześnie przygotowuje do druku dwie najstarsze księgi rachunkowe Uniwersytetu Krakowskiego z XV–XVI (księgę rachunkową Collegium Maius z 2. połowy XV w. i księgę rachunkową prokuratora Mikołaja z Koprzywnicy z lat 1506–1518) oraz edycję admisji notariuszy krakowskich 1433–1530. Kieruje dwoma grantami: „Epoka jagiellońska i jej dziedzictwo w I Rzeczypospolitej do 1795 r. – historia sztuki, kultury materialnej, dzieje piśmiennictwa” i “Topograficzna mapa Galicji Zachodniej z lat 1801–1804, tzw. Mapa Heldensfelda”.
Dr Joanna Brzegowy zatrudniona w Pracowni od 1 września 2022 r. W październiku 2022 r. obroniła doktorat na podstawie rozprawy Rodzina Czernych herbu Nowina w średniowieczu i czasach nowożytnych. Studium kariery, napisanej pod kierunkiem dr. hab. Mariana Wolskiego, prof. UPJP II w Krakowie. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się na genealogii, heraldyce oraz średniowiecznej i nowożytnej historii społeczno-gospodarczej.
Dr Michał Schmidt jest zatrudniony w Pracowni od 1 października 2014 r., zajmuje się historią miast i mieszczaństwa, a szczególnie rzemiosła i gospodarki miejskiej. W 2023 r. obronił rozprawę doktorską pt. Finanse miasta Lwowa w późnym średniowieczu (1404–1514). Opublikował artykuły poświęcone sądownictwu cechowemu, znaczeniu tkactwa w podkrakowskim Kazimierzu (razem z Marcinem Starzyńskim), krakowskim księgom przyjęć do prawa miejskiego (razem z Mateuszem Królem) oraz rachunkowości miejskiej Lwowa. Przygotował także edycję najstarszych rachunków miasta Przemyśla z końca XV w. (razem z Anną Łosowską) oraz zapisów dotyczących podwód miast małopolskich do końca XV w. (razem z Marcinem Starzyńskim, w ramach grantu NPRH). W 2016 r. był stypendystą DAAD w Instytucie Historii Porównawczej Miast w Münster (Niemcy).
Dr Janusz Szyszka zajmuje się dziejami osadnictwa i własności ziemskiej w na Rusi Czerwonej. W 2013 r. na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu obronił doktorat na podstawie dysertacji pt. „Dobra monarsze w ziemi lwowskiej w latach 1340–1504”, napisanej pod kierunkiem prof. Jana Wroniszewskiego. Uzupełniona o słownik osad monarszych stała się ona podstawą dla publikacji Formowanie i organizacja dóbr monarszych w ziemi lwowskiej od połowy XIV do początku XV wieku, która ukazała się w 2016 r. Jest twórcą kartotek osadniczych ziemi lwowskiej (2009) i halickiej (2020). Współuczestniczył w projekcie DARIAH. Obecnie jest wykonawcą grantu „Epoka Jagiellońska i jej dziedzictwo w I Rzeczypospolitej”, w ramach którego uczestniczy w projekcie „Zastawy królewszczyzn do końca XV w.” oraz grantu „Atlas historyczny Rzeczypospolitej. Ruś Czerwona w drugiej połowie XVI wieku”, w którym odpowiada za sporządzenie map z komentarzami i edycje dwóch rejestrów poborowych ziemi halickiej. Trwają prace nad „Słownikiem historyczno-geograficznym ziemi lwowskiej” jego współautorstwa (wraz z Waldemarem Bukowskim i Grzegorzem Klebowiczem).
Mgr Tomasz Walczak jest zatrudniony w Pracowni od 1 października 2019 r. Jego zainteresowania badawcze dotyczą dziejów późnego średniowiecza, nauk pomocniczych historii, a zwłaszcza dyplomatyki i źródłoznawstwa. Od 2021 r. w szkole doktorskiej Anthropos IH PAN realizuje projekt badawczy pt. „Kancelaria biskupów krakowskich w latach 1455–1488. Ośrodek administracji i kultury pisma”. Współuczestniczy w projektach grantowych „Zastawy królewszczyzn do końca XV w.” (w ramach „grantów jagiellońskich”) oraz „Atlas historyczny Rzeczypospolitej. Ruś Czerwona w drugiej połowie XVI wieku”.
W 2023 r. pożegnaliśmy dwóch wieloletnich pracowników ś. p. dr. Jacka Laberscheka i dr. Franciszka Sikorę, którzy do końca aktywnie uczestniczyli w przygotowaniu najnowszego zeszytu Słownika mającego ukazać się w 2025 r.
Dr Jacek Laberschek (1951–2023) zajmował się rekonstruowaniem krajobrazu naturalnego Małopolski w okresie średniowiecza i rozwojem osadnictwa średniowiecznego, zwłaszcza dziejami miast i miasteczek małopolskich oraz rozwojem przestrzennym krakowskiego zespołu osadniczego. Opublikował książki: Częstochowa i jej okolice w średniowieczu, Kraków 2006; Średniowieczne dzieje nadwarciańskiego Mstowa, Kraków 2014; Pod Krakowem. Monografia historyczna gminy Michałowice (współautor), Kraków 2014; Sieć wodna średniowiecznego Krakowa i jej gospodarcze wykorzystanie, Warszawa 2016; Dzieje średniowiecznego Lelowa, Lelów 2018. Nie ukończył książki: Rozwój przestrzeni miejskiej aglomeracji krakowskiej w średniowieczu. Zmarł 31 marca 2023 r.
Dr Franciszek Sikora (1937–2023) wieloletni kierownik Pracowni o ogromnym dorobku naukowym, zajmował się historią społeczną średniowiecza, osadnictwem, naukami pomocniczymi historii i edytorstwem źródeł. Prowadził szeroko zakrojone badania nad zapleczem społecznym konfederacji Spytka z Melsztyna z 1439 r. W 2017 r. ukazał się zbiór jego prac pt. Małopolskie późne średniowiecze. Ludzie i instytucje. Wybór pism, red. W. Bukowski, A. Gąsiorowski, G. Rutkowska, Warszawa 2017. Przygotował do druku wraz z dr. Maciejem Zdankiem edycję księgi ziemskiej krakowskiej 1c. Czeka na publikację jego obszerny tekst do monografii Borzęcina w okresie staropolskim pt. Dzieje Borzęcina w średniowieczu. Z końcem roku 2019 przeszedł na emeryturę. Zmarł 26 grudnia 2023 r.
