„Measuring the Nation” – podsumowanie konferencji
Minął miesiąc od kiedy mieliśmy przyjemność gościć czołowych badaczy z Polski i z zagranicy, którzy swą obecnością uświetnili międzynarodową konferencję „Measuring the Nation. Collecting, Interpreting, and Digital Processing of Historical Data”. Odbyła się ona w dniach 29 września – 1 października 2026 r., a jej organizatorami byli: Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie oraz Mazowieckie Samorządowe Centrum Doskonalenia Nauczycieli Wydział w Warszawie. Pierwsze dwa dni obrad odbyły się w siedzibie Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie (Aleje Ujazdowskie 39), natomiast ostatni dzień – w Instytucie Historii PAN (Rynek Starego Miasta 31).
Konferencja miała formułę hybrydową: można było uczestniczyć w obradach stacjonarnie lub za pośrednictwem platformy Zoom, a także śledzić transmisję na żywo na YouTube, którą oglądało około 150 osób każdego dnia. Nagrania z konferencji dostępne są na kanale YouTube IH PAN:
W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele różnych ośrodków akademickich w Polsce, a także badacze z Austrii, Czech, Estonii, Francji, Niemiec, USA, Węgier i Włoch. Zaprezentowali referaty poświęcone m.in. demografii i geografii historycznej, historii idei oraz humanistyki cyfrowej, a ich wspólnym mianownikiem była refleksja nad możliwościami jakie daje wykorzystanie źródeł masowych w badaniach historycznych.
29 września
Konferencję otworzyli Magdalena Saryusz-Wolska i Maciej Górny. Tego dnia odbyły się dwie sesje, w ramach których wygłoszono łącznie osiem referatów. Pierwszy referat wygłosił Maciej Janowski, który w swoim wystąpieniu postawił ważkie pytanie czy znajomość co raz większej ilości faktów wnosi coś istotnego do naszej wiedzy o przeszłości. Stało ono w pewnej opozycji do prezentacji Krzysztofa Ostafina, Anne Knowles i Dariusza Gierczaka, skupiających się na wykorzystaniu GISu w badaniach historycznych. Moderatorem tej części obrad był Tomasz Panecki. W drugiej sesji referaty poświęcone źródłom statystycznym przedstawili Morgane Labbé, Phillip Kröger, Humphrey Southall, Piotr Guzowski, Radosław Poniat i Marzena Liedke, a dyskusję prowadziła Wiesława Duży. Pierwszy dzień konferencji zakończył wykład plenarny Bartosza Ogórka z Instytutu Historii PAN w Warszawie pt. A Proxy or a Delusion? Variable Design in Research on Historical Human Capital. Na podstawie prowadzonych przez siebie badań, przedstawił on, jakie informacje można uzyskać analizując podpisy na dokumentach. Nagranie dostępne jest pod linkiem:
Galeria zdjęć
30 września
Drugi dzień rozpoczął się wykładem plenarnym Catherine Gibson z Uniwersytetu w Tartu i Antona Kotenki z Uniwersytetu w Düsseldorfie pt. Enumerating a Multispecies Romanov Empire: The 1897 Tartu Dog Tax Register and Canine Demography. Prelegenci w bardzo ciekawy sposób na przykładzie Tartu ukazali wyniki pierwszego spisu psów w Cesarstwie Rosyjskim. Zachęcamy do zapoznania się z nagraniem wykładu:
Trzecią sesję moderowała Adrianna D. Sznapik. Referaty wygłosili Vojtěch Pojar, Mikołaj Szołtysek, Tomasz M. Jankowski i Sławomir Brzezicki. Tematy wystąpień referatów nawiązując do tytułu konferencji koncentrowały się na różnych aspektach pomiarów: począwszy od ludzkiego ciała, poprzez systemy rodzinne, analizę danych spisowych na zabytkach kończąc. Czwartą sesję prowadziła Magdalena Saryusz-Wolska. Wystąpili w niej Anton Kotenko, Edyta Chomentowska i Joanna Kumor-Mielnik wspólnie z Markiem Słoniem, Magdalena Baran-Szołtys oraz Steven Seegel. Tematyka czwartej sesji była dosyć zróżnicowana, a dyskusja kontynuowana później także podczas konferencyjnej kolacji, koncertowała się m.in. na kwestiach wiarygodności źródeł i problemach z prezentacją w formie cyfrowej rzeczy trudnych do zmierzenia czy policzenia.
Galeria zdjęć
1 października
Ostatniego dnia konferencji obrady przeniosły się do Sali Lelewela w Instytucie Historii PAN przy Rynku Starego Miasta 31. Uczestników przywitał Bogumił Szady, który był także moderatorem piątej sesji. Referaty przedstawili Gábor Demeter, Ruth Mostern, Kristina Wittkamp, Adrianna D. Sznapik z Piotrem Jaskulskim i Michał Raczkowski, który zaprezentował referat przygotowany wspólnie z Tadeuszem Epszteinem. Ostatnią sesję konferencji poprowadził Maciej Górny. Zarówno ostatnie dwa referaty z piątej sesji, jak i dwa pierwsze w szóstej sesji prezentowały wyniki projektu „Geografia kulturowo-intelektualna dawnych ziem polskich pod zaborami 1865–1918 – cyfrowe vademecum”, realizowanego w IH PAN od 2024 r. W szóstej sesji wystąpili Elżbieta Nowosielska, Victoria Gerasimova, Wiktor Werner i Timothy Tambassi. Ostatni referat zaprezentował spojrzenie filozofa na kwestię neutralności danych, które wykorzystujemy w projektach historycznych.
Trzydniowe obrady podsumował i zamknął prof. Maciej Górny.
Wszystkie sesje cieszyły się dużym zainteresowaniem słuchaczy obecnych na miejscu, jak i osób łączących się zdalnie. Każdą z nich kończyły ożywione dyskusje, które często były kontynuowane w kuluarach i podczas konferencyjnych kolacji.
Po oficjalnym zakończeniu konferencji odbyła się dodatkowa sesja popularnonaukowa w języku polskim, skierowana do nauczycieli historii. Jej współorganizatorem było Mazowieckie Samorządowe Centrum Doskonalenia Nauczycieli Wydział w Warszawie, które reprezentowała pani Małgorzata Glinka. Poprowadził ją Maciej Górny, a referaty wygłosili: Michał Raczkowski na temat Internetowego Atlasu Polski Niepodległej, Adrianna D. Sznapik i Piotr Jaskulski. którzy omówili wykorzystanie AI w badaniach historycznych, a po krótkiej przerwie Michał Gochna zaprezentował Atlas Fontium oraz inne zasoby cyfrowe IH PAN-u. Spotkanie miało także formę warsztatów dla nauczycieli, podczas których uczestnicy mogli zapoznać się z narzędziami i zasobami cyfrowymi Instytutu Historii PAN.
Galeria zdjęć
Sfinansowano ze środków @MNISW_GOV_PL
