W ramach NPRH

„Rękopiśmienna mapa topograficzna Galicji Zachodniej z lat 1801–1804 (tzw. Mapa Heldensfelda) ze zbiorów Archiwum Wojennego w Wiedniu – polskie dziedzictwo kulturowe i historyczne o charakterze regionalnym w zbiorach obcych” (nr 11H 18 0363 86; przyznane środki: 1 226 903 zł), 2018–2023, kierownik dr Waldemar Bukowski. Celem niniejszego projektu jest rozpoczęcie edycji mapy Galicji Heldensfelda wraz opisami topograficznymi. Mapa obejmuje ziemie polskie zajęte przez Austrię w III rozbiorze w 1795 r. Były to części województw: krakowskiego, sandomierskiego, lubelskiego, mazowieckiego (bez Warszawy, która znalazła się po stronie pruskiej), podlaskiego, brzeskiego, litewskiego i ziemi chełmskiej. Mapę wykonał w latach 1801–1804 zespół oficerów Korpusu Inżynierów pod kierunkiem pułkownika Antona Mayera von Heldensfelda (1765–1842) z Kwatermistrzostwa Sztabu Generalnego armii austriackiej. Pierwsze prace rozpoczęto już w latach 1796–1799. Mapa liczy 275 barwnych arkuszy ułożonych w 20 południkowych kolumnach. Każdy arkusz mierzy 63,2 × 42,1 cm. Opisy wojskowe obejmują 7 tomów o wymiarach 48 × 37 cm, liczących 1225 kart, tj. 2451 stron. Oprócz opisów topograficznych przynoszą dane o strukturze stanowej i wyznaniowej oraz statystyczne.

„Patriotki jutra. Działania niepodległościowe, postawy obywatelskie i praca edukacyjna Polek we Lwowie (1863–1939) w świetle materiałów zebranych przez Muzeum Zasłużonych Polek we Lwowie oraz Ossolineum. Edycja i komentarz” (nr 11H 18 0367 86; przyznane środki: 757 588 zł), 2018–2023, kierownik dr Iwona Dadej. Celem projektu jest wybór i edycja materiałów obrazujących działalność patriotyczną, obywatelską i edukacyjną lwowskich kobiet na przełomie XIX i XX w. Źródła te zgromadzone są w Lwowskim Archiwum Historycznym (CDIAL) oraz Narodowej Lwowskiej Bibliotece Naukowej Ukrainy im. W. Stefanyka (wcześniej: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich). Te niepublikowane dotąd materiały związane są ściśle z działalnością niepodległościową lwowskich kobiet i stanowią ważny przykład kształtowania postaw obywatelskich zarówno wśród nich samych, w lokalnej społeczności Lwowa jak i w społeczeństwie polskim. Lwowianki świadome roli przeszłości w kształtowaniu codzienności i przyszłości, chciały swoją pracą i zaangażowaniem stworzyć ośrodki i instytucje upamiętniające przeszłość kobiet, wpisujące ich wysiłek do kanonu patriotyczno-edukacyjnego. Działalność ta zasługuje na szczególne wyróżnienie i przywrócenie pamięci u współczesnych, wprowadzenie ich dorobku do szerszego kręgu tradycji narodowej.

„Kartografia w służbie reform państwa epoki stanisławowskiej – krytyczne opracowanie »Geograficzno-statystycznego opisania parafiów Królestwa Polskiego« oraz map województw koronnych Karola Perthéesa” (nr 11H 18 0122 87; przyznane środki: 1 744 770 zł), 2020–2025, kierownik dr hab. prof. IH PAN Bogumił Szady. Głównym celem projektu jest krytyczne opracowanie oraz publikacja w internecie „Geograficzno-statystycznego opisania parafiów Królestwa Polskiego” oraz map specjalnych województw koronnych Karola Perthéesa. Są to podstawowe i niezwykle cenne źródła dla badań krajobrazu kulturowego oraz historyczno-politycznego ziem polskich w II połowie XVIII w. Opracowanie takie będzie miało dwa walory. Po pierwsze, w wymiarze badań dokumentacyjno-kartograficznych, przyniesie obraz sieci osadniczej oraz podziałów administracyjnych Korony (w granicach sprzed II rozbioru). Po drugie, w wymiarze badań problemowych, zgromadzony materiał będzie główną podstawą źródłową opracowania monograficznego na temat „Kartografia w służbie reform państwa epoki stanisławowskiej”.

Strona projektu: https://perthees.ihpan.edu.pl/

„Badania w dziedzinie biografistyki historycznej – opracowanie ok. 1000 artykułów biograficznych do publikacji w PSB” (11H 18 0129 87; przyznane środki: 1 200 000 zł), 2020–2024, kierownik prof. dr hab. Andrzej Romanowski. Przedmiotem projektu jest biografistyka historyczna. Naszym celem jest kontynuacja badań, których wynikiem będzie opracowanie około 1000 artykułów biograficznych do publikacji w „Polskim Słowniku Biograficznym” (PSB). W latach 2019–2022 wydamy 12 zeszytów o objętości 160 stron (zakres haseł trudno określić precyzyjnie, bo zależy on od objętości poszczególnych biogramów). PSB jest dziełem zbiorowym, w tworzeniu którego mają udział autorzy z kraju i zagranicy (kraje Europy, Ameryki i Australii) oraz wspomagająco zespół redaktorów, dział wydawniczy (adiustacja) oraz sekretariat.

„Parlamentarzyści Wielkiego Księstwa Litewskiego 1566–1794” (nr 11H 18 0130 87; przyznane środki: 1 037 800 zł), 2020–2025, kierownik prof. dr hab. Andrzej Rachuba. Celem projektu jest ustalenie nazwisk i sporządzenie zestawienia posłów i senatorów z obszaru Wielkiego Księstwa Litewskiego wybranych na sejmikach i uczestniczących w sejmach Rzeczypospolitej (zwyczajnych, nadzwyczajnych, konwokacyjnych, elekcyjnych, koronacyjnych) oraz tychże wybranych i biorących udział w sejmach (konwokacjach) litewskich. Sejm Rzeczypospolitej odgrywał niezwykle istotną rolę w dziejach kraju, w decydującym stopniu kształtując naszą historię.

„Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu – nowe perspektywy” (nr 11H 20 0244 88; przyznane środki: 1 550 000 zł), 2022–2027, kierownik prof. dr hab. Tomasz Jurek. Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu jest przedsięwzięciem naukowym realizowanym w IH PAN od kilkudziesięciu lat. Jest to jedna z najważniejszych inicjatyw badawczych polskiej nauki historycznej. Obecnie istnieją trzy kilkuosobowe zespoły przygotowujące Słowniki dla historycznej Wielkopolski (w Poznaniu), Małopolski (w Krakowie) oraz Mazowsza i Podlasia (w Warszawie). Efektem tych prac jest ok. 50 woluminów Słowników dla różnych ziem i województw dawnej Polski. Całość obejmuje też edycja elektroniczna (http://www.slownik.ihpan.edu.pl/). Prace nad Słownikiem prowadzone są w ostatnich latach ze wsparciem NPRH (dwa kolejne projekty realizowane w latach 2012–2017 i 2015–2020). Wynikiem tego projektu będzie opublikowanie kolejnych pięciu zeszytów Słownika, w tym otwarcie zupełnie nowej serii dla ziem ruskich. O kolejne zeszyty wzbogacona zostanie (zgodnie z uzgodnioną z wydawcami zasadą karencji, blokującą zawsze dwa ostatnio wydrukowane zeszyty) edycja elektroniczna. Podjęta zostanie (na razie w wymiarze pilotażowym) przebudowa elektronicznej publikacji Słownika na bazę danych w języku XML, co zapewni zupełnie nowe możliwości jej wykorzystywania. Rozbudowane zostaną również kartoteki i inne zasoby materiałów źródłowych (także ich reprodukcji) wszystkich zespołów Słownikowych (Wielkopolska, Małopolska, Mazowsze, Podlasie, Ruś).

„Polscy zesłańcy postyczniowi na Syberii – interaktywny słownik biograficzny” (nr 11H 20 0289 88; przyznane środki: 1 188 340 zł), 2022–2027, kierownik dr hab. Mariusz Kulik. Celem projektu jest zebranie nowych materiałów dotyczących Polaków zesłanych na Syberię za udział w powstaniu styczniowym 1863 r., opracowanie i udostępnienie w formie cyfrowej słownika biograficznego. Zebrany materiał źródłowy będzie podstawą dla badań nad tą zbiorowością, działalnością i wkładem polskich zesłańców w rozwój cywilizacyjny, kulturalny i gospodarczy Syberii. Projekt badawczy służy także poszerzeniu wiedzy dotyczącej pobytu Polaków na Syberii, udostępnieniu jej i pogłębieniu świadomości historycznej społeczeństwa polskiego. Zespół badawczy projektu dysponuje zgromadzonymi podczas realizacji wcześniejszych grantów materiałami źródłowymi dotyczącymi uczestników powstania styczniowego, zwłaszcza zesłanych na Syberię i w głąb Rosji. Dotychczas zgromadzone informacje dotyczą około 40 000 zesłańców [zgromadzone na około 200 000 kart] i stanowią największy w Polsce zbiór dokumentujący losy i działalność zesłańców polskich na Syberii. Gros tych materiałów to wypisy rękopiśmienne w języku rosyjskim, nierzadko mało czytelne, o różnym stopniu wartości dokumentacyjnej – wymagają krytycznego opracowania, ujednolicenia i trwałego zachowania w wersji cyfrowej, co zapewni interaktywny słownik biograficzny. Interaktywny słownik, w którym będą zawarte podstawowe informacje biograficzne oraz bibliograficzne, stworzyłby jednocześnie możliwość wyszukiwania i gromadzenia danych według różnych kryteriów (np. miejsce pochodzenia zesłańców, status społeczny, rodzaj kary, miejsce odbywania kary itp.), co jest niemożliwe lub bardzo utrudnione w tradycyjnych kartotekach. Udostępnienie słownika w wersji cyfrowej zastąpiłoby też tradycyjny – w tym przypadku wielotomowy – słownik biograficzny, który liczyłby kilkadziesiąt tysięcy haseł osobowych. W rezultacie słownik stałby się narzędziem i inspiracją dla pogłębionych badań historycznych, społecznych, demograficznych, prozopograficznych etc. oraz poszukiwań genealogicznych.

„Atlas historyczny Rzeczypospolitej. Ruś Czerwona w drugiej połowie XVI wieku – przygotowanie map szczegółowych w postaci cyfrowej oraz edycja źródeł” (nr 11H 20 0390 88; przyznane środki: 1 759 104 zł), 2022–2027, kierownik dr hab. prof. IAiE PAN Andrzej Janeczek. Przedmiotem wniosku jest opracowanie atlasu historycznego Rusi Czerwonej wraz z towarzyszącymi edycjami źródłowymi. Projekt jest naturalnym, wręcz oczekiwanym rozwinięciem dotychczas prowadzonych inicjatyw atlasowych. Seria wydawnicza „Atlas Historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku” została zakończona w 2021 r., wypełniając cały zakres terytorialny wyznaczony dla niej w latach sześćdziesiątych XX w. Inne ziemie Korony, w tym Ruś Czerwona włączona do państwa polskiego w połowie XIV w., nie zostały tym programem objęte.

Poszerzenie programu AHP o Ruś Czerwoną, najstarszy aneks Korony, odrębną dzielnicę o własnych losach, wzbogaci obraz ówczesnej Polski jako państwa wieloetnicznego i wielokulturowego, złożonego z różnych komponentów, nie tylko tych należących do starego dziedzictwa piastowskiego. Procesy integracyjne, którym Ruś Czerwona podlegała od połowy XIV w., postrzegane są zazwyczaj w kategoriach kulturowych bądź ustrojowych. Tym razem widoczne będą rezultaty przemian osadniczych, kolonizacji, urbanizacji, migracji, rozwoju własności ziemskiej, także budowy struktur kościelnych. Obok celu bezpośredniego, poprzez dostarczenie konkretnych ustaleń na rozległą skalę, a tym samym odtworzenie całościowego obrazu dużej dzielnicy Korony tych czasów, projekt przyniesie efektywne narzędzia dla różnych dziedzin, należących nie tylko do nauk historycznych, i da impuls dla badań wschodniej połaci Rzeczypospolitej, z wolna odradzających się po powojennym zamarciu.

„Edycja akt sejmiku trockiego z lat 1733–1795” (nr 11H 20 0128 88; przyznane środki: 528 243 zł), 2022–2027, kierownik dr Monika Jusupović. Celem projektu jest krytyczne przygotowanie edycji akt sejmiku trockiego z lat 1733–1795. Zdecydowano się na wybór tego zgromadzenia, ponieważ można je uznać za dość typowy sejmik litewski, zatem warto zbadać jego funkcjonowanie podczas zachodzących w XVIII w. przemian. Nie bez znaczenia jest tu też dość dobrze zachowana, choć rozproszona baza źródłowa. Dla realizacji projektu konieczne będzie powołanie zespołu złożonego z wybitnych specjalistów zajmujących się edytorstwem i historią parlamentaryzmu w Rzeczypospolitej, a zwłaszcza Wielkim Księstwie Litewskim oraz młodych badaczy rozwijających swoje umiejętności w zakresie tego rodzaju badań. Podstawowym zadaniem tego zespołu będzie przeprowadzenie kwerend w archiwach i bibliotekach w Polsce oraz zagranicą w celu zebrania w miarę możliwości wszystkich dokumentów wydanych przez sejmik trocki lub skierowanych do tego sejmiku we wskazanym okresie. Planowane są przede wszystkim kwerendy w Wilnie, Warszawie, Krakowie, ale też Mińsku, Petersburgu, Gdańsku, Wrocławiu i Kórniku. Zebrane akta muszą przejść selekcję, zostać uporządkowane, rozczytane, przepisane, opracowane i wyposażone w rozwinięty aparat krytyczny, złożony z przypisów tekstowych i rzeczowych, wstępu i indeksów. Szczególnie istotne jest przygotowanie indeksu osobowego, zbierającego informacje na temat setek występujących w zebranych źródłach przedstawicieli szlachty. W wyniku powstać ma edycja wzorowana na najlepszych publikacjach źródeł. Kolejnym celem projektu jest przygotowanie elektronicznej bazy danych, zawierającej spis sejmików, związanych z nimi dokumentów, oraz osób i miejscowości występujących w zebranych źródłach. Efekty niniejszego projektu będą przedstawiane i popularyzowane w przygotowanych przez jego członków artykułach, a także podczas wystąpień na seminariach i konferencjach

„Antypolskie dyskursy w Republice Weimarskiej 1918–1933” (nr 31H 20 0240 88; przyznane środki: 934 400 zł), 2021–2026, kierownik prof. dr hab. Grzegorz Kucharczyk. Celem projektu jest przygotowanie edycji źródeł dotyczących antypolskiej propagandy w okresie istnienia Republiki Weimarskiej w latach 1918–1933. Tytułowe antypolskie dyskursy są tutaj rozumiane jako zespół antypolskich stereotypów rozpowszechnianych i podzielanych przez wszystkie najważniejsze nurty polityczne obecnie w Niemczech po 1918 r. – od socjaldemokratów i komunistów po katolickie Centrum i środowiska narodowo-konserwatywne, volkistowskie i ruch narodowo-socjalistyczny. Stereotypy te bazowały na wcześniejszych antypolskich uprzedzeniach (por. mit o „polnische Wirtschaft”) pochodzących z czasów zaboru pruskiego, a ich utrwalanie po 1918 r. nie tylko było dziełem partii politycznych, ale również znalazło swoje odzwierciedlenie w tworzonej w Niemczech po 1918 r. literaturze. Stały się one istotną częścią „idei 1919 roku” w Rzeszy Niemieckiej po 1918 r. Chodziło o przekonanie niemieckich elit politycznych i szerzej – intelektualnych, że za sprawą traktatu wersalskiego Niemcy nie tylko zostały skrzywdzone, ale również upokorzone; uszczerbku doznał „niemiecki honor” nie tylko przez przypisanie Niemcom winy za wybuch Wielkiej Wojny w 1914 r., ale również przez fakt powstania niepodległego państwa polskiego. Projekt zaczyna się jednak od 1918 r., ponieważ jeszcze przez ogłoszeniem warunków postawionych Niemcom przez paryską konferencję pokojową (7 maj 1919), już pod koniec 1918 r. w „nowych” Niemczech podnosiły się głosy wskazujące na brak zgody wszystkich liczących się w Niemczech sił politycznych na powstanie niepodległej Polski. Wśród argumentów przytaczanych na przełomie 1918 i 1919 r. wskazywano na poważne deficyty polskiej kultury – w tym także kultury politycznej Polaków – które sprawiały zdaniem niemieckich komentatorów, że powstająca do niepodległości Rzeczpospolita będzie państwem „z bakcylem rozkładu w sobie”.

Celem projektu jest ukazanie przez edycję źródłową całej palety antypolskich dyskursów kulturowych. Obok edycji źródłowej będzie uwzględniona również część badawcza. Każda część planowanej edycji będzie poprzedzona obszernym wstępem, będącym osobnym studium poszczególnych aspektów tytułowego zagadnienia. Planowana edycja źródłowa będzie obejmować zarówno enuncjacje niemieckiej prasy afiliowanej przy różnych środowiskach politycznych, dokumenty wytworzone przez poszczególne partie polityczne, organizacje społeczne i Kościoły działające w latach 1918–1933 w Niemczech. Znajdą się tam również raporty niemieckich placówek dyplomatycznych (raporty, analizy) dotyczące postrzegania polskiej kultury przez te agendy państwa niemieckiego. Uwzględnione zostaną także oceny polskiej kultury dokonywane w latach 1918–1933 przez niemiecki elity intelektualne (np. przez niemieckich historyków zajmujących się robiącym zawrotną karierę po 1918 r. w Niemczech tzw. Ostforschung) i niemiecką literaturę. W planowanej edycji źródłowej znajdą się nie tylko teksty, ale również materiały ikonograficzne (np. karykatury).

„Przewodnik po zachowanych w rozproszeniu materiałach pozostałych po Zarządzie Cywilnym Ziem Wschodnich (1919–1920)” (nr NPRH/F/SP/496367/2021/10; przyznane środki: 874 326 zł), 2022–2027, kierownik dr hab. prof. IH PAN Joanna Gierowska-Kałłaur. Niewielki, międzynarodowy zespół, którego członkowie mają już doświadczenie w pracy z dokumentami z archiwów wschodnich, zamierza opracować możliwie kompletny przewodnik po materiałach pozostałych po ZCZW. Celem projektu jest przeprowadzenie kwerend  i wyszukanie spuścizny archiwalnej po ZCZW oraz możliwie pełna rejestracja i charakterystyka odnalezionych zachowanych dokumentów ZCZW przechowywanych w archiwach Polski, Litwy, Białorusi oraz Ukrainy. Przedmiotem zainteresowania będą nie tylko akta wytworzone przez ZCZW, lecz również te wpływające do jego struktur, dotyczące zarówno wydarzeń politycznych, jak i społecznych, gospodarczych oraz stosunków narodowościowych i wyznaniowych na terytorium objętym w latach 1919–1920 tymczasową administracją ZCZW. Istotne informacje będą dodatkowo adnotowane. Przewidziano też „podwieszenie” skanów nieznanych, a ważnych dokumentów. Opracowanie zostanie udostępnione na platformie RCIN co pozwoli kolejnym pokoleniom badaczy na prowadzenie dalszych poszukiwań naukowych.

„Geografia kulturowo-intelektualna dawnych ziem polskich pod zaborami 1865–1918 – cyfrowe vademecum” (nr NPRH/F/SP/0070/2024/13, przyznane środki 2 054 656,80 zł, 2024–2029), kierownik prof. dr hab. Maciej Górny. Celem projektu będzie zebranie, opracowanie i udostępnienie różnorodnych informacji, dotyczących wybranych aspektów szeroko pojętego dziedzictwa kulturowego z wieloetnicznego obszaru I Rzeczypospolitej w granicach sprzed I rozbioru, w latach 1865–1918.

Dane już zgromadzone oraz planowane do pozyskania zostaną zharmonizowane i opracowane w postaci georeferencyjnej bazy danych, a następnie udostępnione w postaci interaktywnej, wielofunkcyjnej aplikacji. Jej centrum będzie stanowiła mapa ziem polskich pod zaborami. Do poszczególnych punktów osadniczych zostaną przyporządkowane informacje pozyskane ze źródeł o charakterze ewidencyjnym i słownikowym oraz z opracowanych tomów Bibliografii historii Polski XIX i XX wieku. Aplikacja pozwoli na wyszukiwanie i zestawianie danych. To nowatorskie narzędzie umożliwi badaczom epoki analizowanie dużych zespołów danych. Integralną częścią projektu będzie monografia, w której po raz pierwszy zostaną wykorzystane możliwości stworzonej aplikacji.

„Państwo i wspólnota narodowa w „Kronice polskiej” Wincentego Kadłubka. Wizja i recepcje” (nr NPRH/F/SP/0017/2024/13, przyznane środki 1 009 628,45 zł, 2024–2029), kierownik prof. dr hab. Zbigniew Dalewski. Projekt dotyczy roli, jaką odegrała „Kronika polska” Mistrza Wincentego Kadłubka w kształtowaniu się polskiej tożsamości narodowej i wizji państwa. Powstała w początkach XIII wieku Chronica Polonorum przedstawia dzieje Polski od czasów najdawniejszych po 1202 r. Dzieło uznawane jest za pierwszy pomnik polskiej myśli historycznej i polityczno-prawnej. W swoim wykładzie mistrz Kadłubek zawarł nie tylko opowieść o baśniowych początkach narodu polskiego (dzieje imperium Polaków-Lechitów), ale także wprowadził podstawowe dla myśli polityczno-prawnej pojęcia (m.in. res publica, rzeczpospolita), które do dzisiaj kształtują wyobrażenia o Polsce i Polakach. Celem projektu jest zbadanie, za pomocą jakich narzędzi w „Kronice polskiej” mistrz Wincenty kształtował obraz państwa i jego terytorium oraz przedstawiał pojęcie wspólnoty obywateli – narodu i dobra wspólnego. Drugim, równie ważnym celem, jest próba odpowiedzi na pytania: w jaki sposób Kadłubkowy obraz państwa i narodu był przejmowany i przetwarzany przez późniejszych czytelników, kolejne pokolenia polskich uczonych, polityków i humanistów oraz w jaki sposób z wykładu Kadłubka korzysta współczesna kultura polska (także popularna)?

„Entretiens Stanisława Augusta z ambasadorem rosyjskim O.M. Stackelbergiem z lat 1777–1779, 1781 – edycja źródłowa” (nr NPRH/DN/SP/0026/2024/14, przyznane środki: 371 255 PLN, 2025–2030), kierownik projektu dr Ewa Zielińska. Celem projektu jest dokończenie edycji zachowanych do dnia dzisiejszego zapisów rozmów Stanisława Augusta z rosyjskim ambasadorem w Warszawie Ottonem Magnusem von Stackelberg, czyli tak zwanych Entretiens. Dotychczas ukazały się dwa tomy obejmujące lata 1773–1776.

Projekt zakłada opracowanie dwóch tomów obejmujących następujący okres:

• t. 1 – Entretiens z lat 1777–1778,
• t. 2 – Entretiens z lat 1779 i I poł. 1781 r.

Podstawą edycji będą następujące rękopisy:

• 1777 r. – Biblioteka PAU/PAN w Krakowie, sygn. 1649 (minuta) oraz Biblioteka Czartoryskich w Krakowie, sygn. 961 (czystopis w inwentarzu błędnie datowany na rok 1771);
• 1778 r. – Biblioteka PAU/PAN, sygn. 1649 (minuta);
• 1779 r. – Biblioteka PAU/PAN, sygn. 1649 (minuta) oraz AGAD, Archiwum Koronne Warszawskie, dział: rosyjskie, 57/33 (czystopis błędnie opisany w inwentarzu jako „Wyciągi z korespondencji ambasadora rosyjskiego ze Stanisławem Augustem, królem polskim”);
• 1781 r. – AGAD, Archiwum Królestwa Polskiego, pudło 90, k. III, nr 9.

W całości francuskojęzyczne źródło zostanie opatrzone komentarzami w języku polskim zgodnie z metodą opracowywania przyjętą dla wcześniejszych dwóch tomów.

„Dokumentacja historii polskiej demosceny – kultury twórców dem, 1985–1999″ (nr NPRH/DN/SP/0027/2024/14, przyznane środki: 887 298 PLN, 2025–2030), kierownik projektu dr hab. Patryk Wasiak. Celem projektu jest stworzenie bazy danych dokumentującej osiągnięcia i historię polskiej demosceny – cyfrowej kultury twórców dem. Demoscena jest nieformalną grupą skupiającą artystów tworzących audiowizualne dzieła – dema – prezentujące możliwości kreatywnego wykorzystania komputerów z użyciem muzyki cyfrowej, animacji i grafiki 2D i 3D. Polska demoscena jest wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, podobnie jak w Niemczech, Finlandii i Holandii. Strona www z relacyjną bazą danych ma zawierać informacje o demach z metadanymi, twórcach dem oraz innych źródłach efemerycznych. Baza ma być użyteczna zarówno dla osób z demosceny, osób zainteresowanych historią polskiej kultury cyfrowej oraz badaczy prowadzących badania naukowe. Oprócz bazy w ramach projektu wydany będzie album (e-book, open access) z wywiadami i wybranymi źródłami. Jednocześnie w ciągu ostatnich lat w środowisku akademickim rośnie zainteresowanie historią demosceny jako istotnym elementem współczesnej kultury cyfrowej. Nasz projekt ma pomóc we włączeniu polskiego dziedzictwa kultury cyfrowej w międzynarodowe inicjatywy społeczne i naukowe. Projekt wpisuje się w europejską inicjatywę Art of Coding (https://demoscene-the-art-of-coding.net/) mającą na celu wpisanie demosceny jako niematerialnego dziedzictwa UNESCO w poszczególnych krajach oraz dokumentowanie tego dziedzictwa. Jednocześnie w ciągu ostatnich lat rośnie zainteresowanie historią demosceny jako kultury cyfrowej w środowisku akademickim. Uczestnicy projektu są od wielu lat zaangażowani w dokumentację oraz badania naukowe na temat demosceny. W ramach działania chcemy odtworzyć i zachować pamięć o działaniach polskich artystów cyfrowych sprzed epoki internetu (lata 1985–1999). Realizując nasz projekt dzięki bazie danych i albumowi chcemy stworzyć łatwo dostępny system dokumentacji samych dem jako polskiego dziedzictwa narodowego, a także dokumentację praktyki kontaktów i tworzenia wspólnoty przez uczestników demosceny.

„Opracowanie i wydanie Bibliografii historii Polski XIX i XX wieku. T. III: 1865-1918. Sprawozdania. Wol. 6: Zabór pruski” (nr NPRH/DN/SP/0028/2024/14, przyznane środki: 1 059 946 PLN, 2025–2030), kierownik projektu dr hab. Elżbieta Nowosielska. Celem projektu jest opracowanie i wydanie Bibliografii historii Polski XIX i XX wieku. T. III: 1865–1918. Sprawozdania. Wol. 6: Zabór pruski oraz wieloautorskiej monografii z zakresu źródłoznawstwa pod roboczym tytułem: Sprawozdania z zaboru pruskiego z lat 1865–1918. W zestawieniu bibliograficznym znajdą się zwięzłe opisy sprawozdań, które były publikowane w sposób ciągły na terenie zaboru pruskiego (bez względu na język dokumentu) oraz sprawozdania polskie wydawane na terenie Niemiec w latach 1865–1918. Podstawowym założeniem projektu jest dążenie do zebrania kompletnych danych w ramach przyjętej definicji. Tom będzie służył badaczom epoki zajmującym się historią społeczeństwa polskiego pod zaborem pruskim i na wychodźstwie na terenie Niemiec jako zaawansowany przewodnik ułatwiający dotarcie do źródeł – nieraz nieznanych lub trudno dostępnych. Zostanie opublikowany w tradycyjnej formie książkowej oraz online. Planowany tom jest kolejnym z serii Bibliografii historii Polski, która jest opracowywana od 1954 r. w Instytucie Historii PAN (zob. https://ihpan.edu.pl/struktura/zaklad-bibliografii-historii-polskiej/pracownia-bibliografii-retrospektywnej-xix-i-xx-wieku/), a nawiązuje do XIX-wiecznej bibliografii Ludwika Finkla. Będzie on zarazem pierwszym tomem sprawozdań, zatem celem projektu jest również wypracowanie koncepcji opisu w taki sposób, by jak najlepiej służył badaczom. Prace będą prowadzone w zespole zestawiającym bibliografię historii Polski od wielu lat, a zarazem złożonym z doświadczonych historyków. Dlatego zebrany materiał zostanie wykorzystany jednocześnie do wstępnych badań naukowych, które zostaną opublikowane w formie pracy zbiorowej zawierającej artykuły uczestników projektu. Monografia zawierać będzie charakterystykę sprawozdań jako typu źródła (np. stan zachowania w archiwach krajowych i zagranicznych, statystykę, zawartość, w tym także pomijane informacje, pokazanie na wybranych przykładach zalet i wad tego źródła w badaniach historycznych).

Projekty z modułu tłumaczeniowego:

1. Bogusław Dybaś, Na obrzeżach Rzeczypospolitej. Sejmik piltyński w latach 1617–1717 (z dziejów instytucji stanowej) (2020–2023; tłumaczenie na język niemiecki; przyznane środki: 126 020 zł).
2. Hubert Wilk, Między pragmatyzmem a oczekiwaniami. Społeczeństwo, władza i samochody w Polsce 1945–1970, nr NPRH/U21/SP/496332/2021/10; 2021–2024; tłumaczenie na język angielski; przyznane środki: 68 455 zł.
3. Łukasz Jasiński, Sprawiedliwość i polityka Działalność Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich/ Hitlerowskich w Polsce 1945–1989, nr NPRH/U21/SP/496335/2021/10, 2021–2024; tłumaczenie na język niemiecki; przyznane środki: 141 395 zł.
4. Nalewajko-Kulikov Joanna, Mówić we własnym imieniu. Prasa jidyszowa a tworzenie żydowskiej tożsamości narodowej (do 1918 roku), nr NPRH/U21/SP/507441/2021/11, 2022–2025; tłumaczenie na język angielski; przyznane środki: 112 000 zł.