Jędruszczak Tadeusz (1924–1993)
Tadeusz Jędruszczak
1924–1993
Urodził się 16 stycznia 1924 r. w Stanisławowie jako syn Józefa i Karoliny Semaniuk. Tam uczęszczał do II Gimnazjum Państwowego imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego, a po wkroczeniu Armii Czerwonej kontynuował edukację w sowieckiej dziesięciolatce. W 1941 r. przerwał naukę w szkole średniej. W latach 1942–1944 pracował w firmie Karpathenoel AG jako goniec, a później urzędnik. 24 sierpnia 1944 r. wstąpił do Wojska Polskiego, w którym pełnił służbę aż do 5 marca 1973 r., opuszczając na życzenie w stopniu pułkownika emerytowanego. Początkowo został wcielony do Szkoły Podoficerskiej Saperów w Przemyślu, po jej ukończeniu – Oficerskiej Szkoły Broni Pancernej w Modlinie, a następnie – Oficerskiej Szkoły Polityczno-Wychowawczej w Łodzi.
W 1946 r. rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Po ukończeniu studiów przez trzy lata był aspirantem w Instytucie Nauk Społecznych. W 1955 r. obronił pracę doktorską, wydaną przez PWN, pt. Polityka Polski w sprawie Górnego Śląska 1918–1922. Praca otrzymała wyróżnienie „Polityki” w 1958 r.
Po zakończeniu aspirantury rozpoczął pracę w Wojskowej Akademii Politycznej jako wykładowca historii Polski. W WAP został szefem Katedry Historii Polskiego Ruchu Robotniczego, a później także pracownikiem Wydziału Historycznego, gdzie pełnił funkcje komendanta ds. naukowych i następnie prodziekana.
1 stycznia 1955 r. otrzymał zatrudnienie w Instytucie Historii PAN. Do 31 sierpnia pracował w IH PAN na ½ etatu, najpierw jako adiunkt, od 1 października 1962 r. – docent, 1968 – profesor nadzwyczajny, a od 1978 r. –profesor zwyczajny. W IH PAN habilitował się w 1961 r. na podstawie pracy pt. Piłsudczycy bez Piłsudskiego. Powstanie OZN w 1937 r. W 1968 r. po objęciu stanowiska profesora nadzwyczajnego otrzymał funkcję kierownika Pracowni Dziejów II Rzeczypospolitej.
Był autorem ok. 250 prac naukowych, głównie dotyczących dziejów II Rzeczypospolitej.
Podczas pracy w IH PAN prowadził prace nad edycją Archiwum Politycznego Ignacego Paderewskiego, które zostało wydane w 1974 r. Był także redaktorem IV tomu Historii Polski. Tom ten składał się z 4 części o objętości około 200 arkuszy, a Profesor Tadeusz Jędruszczak był autorem niemal 1/4 jego całości.
W 1968 r. został powołany na komendanta Wojskowego Instytutu Historycznego, na którym pozostał do 1973 r., kiedy na własną prośbę odszedł ze służby wojskowej. Podczas pracy w WIH zajmował się problematyką historii wojskowej, w szczególności dziejami II wojny światowej. W tym czasie przygotował popularno-naukową syntezę Polska podczas II wojny światowej.
Od 1974 r. na Uniwersytecie Warszawskim prowadził seminaria magisterskie z historii wojskowości, a w 1978 r. był kierownikiem seminarium z historii Europy Środkowej w Szkole Zaawansowanych Badań w Naukach Społecznych w Paryżu.
Był członkiem Międzynarodowego Komitetu Historii II Wojny Światowej. Przez kilka lat pełnił funkcję sekretarza Komisji Historyków Polski i NRD. Ponadto był członkiem Prezydium Komitetu Nauk Historycznych PAN, członkiem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Historycznego i przewodniczącym Komisji Historii Wojskowej Zarządu Głównego PTH.
Był współzałożycielem i wchodził w skład redakcji „Dziejów Najnowszych”. W latach 1975–1985 był redaktorem „Kwartalnika Historycznego”. Należał do komitetu redakcyjnego „Wojskowego Przeglądu Historycznego”.
Przeszedł na emeryturę 31 sierpnia 1992 r. Zmarł kilka miesięcy później, 10 kwietnia 1993 r. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.
Więcej we wspomnieniach: Andrzeja Ajnenkiela, opublikowanym w „Kwartalniku Historycznym” 101, z. 2, 1994, s. 115–117, który jest dostępny on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/14090, oraz Czesława Madajczyka, opublikowanym w „Dziejach Najnowszych” 25, z. 2, 1993, s. 183–184, dostępnym on-line w otwartym dostępie pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/70543.
