Szacherska Stella Maria (1911–1997)
Stella Maria Szacherska
1911–1997
Urodziła się 25 kwietnia 1911 r. w Berlinie jako córka inżyniera Stanisława Rolbieskiego i Emilii z Wika-Czarnowskich. Po ukończeniu gimnazjum humanistycznego w 1928 r. w Bydgoszczy przez dwa lata przebywała we Francji i Anglii w celu nauki języków.
W pierwszych tygodniach II wojny hitlerowcy stracili oboje Jej rodziców i jedynego brata. Przeniosła się do Warszawy, gdzie pracowała jako stenotypistka w hurtowni win i udzielała lekcji z języków obcych. Pod pseudonimem „Emilia” była łączniczką Oddziału Broni Szybkich Komendy Głównej AK. Za działalność konspiracyjną w 1973 r. otrzymała z Londynu Krzyż Armii Krajowej. Po zajęciu prawobrzeżnej Warszawy przeniosła się do Lublina, gdzie pracowała na stanowisku tłumacza języka angielskiego w dziale informacji zagranicznej Polskiego Radia. Zwolniła się w grudniu 1945 r. ze względu na podjęte studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego.
Na seminarium prof. Tadeusza Manteuffla specjalizowała się w historii średniowiecznej. 27 maja 1950 r. obroniła pracę magisterska pt. „Ludzie zależni w IX w.”
Podczas studiów, w latach 1947–1948, pracowała w Muzeum Wojska Polskiego na stanowisku asystenta. Po studiach objęła posadę w redakcji prawno-historycznej wydawnictwa „Książka i Wiedza”, a następnie została zatrudniona w Archiwum Głównym Akt Dawnych, gdzie zajmowała się tłumaczeniami. Tam, dzięki współpracy z prof. Adamem Wolffem, nabyła znajomość źródeł historycznych, zwłaszcza dotyczących dziejów Mazowsza, oraz umiejętności paleograficzne, niezbędne w przyszłej pracy edytorskiej.
Od grudnia 1953 r. do przejścia na emeryturę pracowała w Instytucie Historii PAN. Początkowo uczęszczała na seminaria doktoranckie pod kierownictwem prof. T. Manteuffla. 10 grudnia 1958 r. obroniła pracę doktorską pt. Opactwo cysterskie w Szpetalu a misja pruska. Już jako adiunkt w Dziale I, a następnie Pracowni Edytorskiej i Nauk Pomocniczych Historii prowadziła pracę badawczą i wydawniczą, koncentrując się na następujących tematach:
1) historii polskiej i powszechnej średniowiecza, ze szczególnym uwzględnieniem stosunków duńsko-pomorskich w XII–XIII w., której efektem końcowym była rozprawa naukowa Rola klasztorów duńskich w ekspansji Danii na Pomorzu Zachodnim u schyłku XII wieku (Wrocław 1968, ss. 100),
2) historii Mazowsza, zwłaszcza województwa płockiego, a także dziejach Płocka i Starej Warszawy, czego wynikiem była m.in. wydana wraz z Anną Sucheni-Grabowską lustracja województwa płockiego z lat 1565–1789 (Warszawa 1965), opracowanie dotyczące okresu „złotego wieku” Płocka (1495–1580) do pracy zbiorowej Dzieje Płocka, pod red. Aleksandra Gieysztora (wyd. 1, 1973), a także dwa obszerne tomy wydawnictwa źródłowego Zbiór dokumentów i listów miasta Płocka, obejmujące lata 1065–1495 (t. 1, Warszawa 1976) oraz 1495–1586 (t. 2, Warszawa 1987).
3) dyplomatyce i źródłoznawstwie, czego efektem były studia dotyczące m.in. kancelarii książąt kujawskich w XII w. oraz kancelarii księcia dobrzyńskiego Siemowita z lat 1291–1306.
Ponadto była autorką kilkunastu biogramów do „Polskiego Słownika Biograficznego”, głównie dotyczących ludzi związanych z Płockiem i Warszawą – biskupów i kanoników płockich, burmistrzów Płocka i wójtów Starej Warszawy.
Zmarła 21 grudnia 1997 r. Urna z Jej prochami spoczęła u boku męża w grobie rodzinnym w Proboszczewicach.
Więcej we wspomnieniu prof. Stefana K. Kuczyńskiego, opublikowanym w „Kwartalniku Historycznym”, R. 106, z. 2, 1999, s. 133–135. Jest ono dostępne on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/16582.
