Kuczyński Stefan Krzysztof (1938–2010)
Stefan Krzysztof Kuczyński
1938–2010
Urodził się 13 stycznia 1938 r. w Starachowicach jako syn Jana i Krystyny z Wołodarskich. W 1939 r. rodzina przeniosła się do Warszawy. W 1954 r. po ukończeniu Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika został przyjęty na studia do Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. 3 marca 1959 r. obronił pracę magisterską, pt. „Symbolika władzy królewskiej i książęcej w Polsce za pierwszych Piastów”, napisaną pod kierunkiem prof. Aleksandra Gieysztora. W czasie studiów rozpoczął współpracę z „Przeglądem Historycznym”, początkowo jako nieformalny sekretarz redakcji, a w latach 1973–2006 członek Komitetu Redakcyjnego.
W latach 1958–1968 pracował w Archiwum Głównym Akt Dawnych, gdzie zajmował się zasobem sfragistycznym, początkowo jako młodszy archiwista, później jako adiunkt naukowo-badawczy. Jesienią 1960 r. powierzono Mu zorganizowanie Pracowni Sfragistycznej, którą następnie kierował. Wziął także udział w opracowywaniu terminologii sfragistyki polskiej w międzynarodowym słowniku sfragistyki (Vocabulaire international de la sigillographie), stworzonym pod auspicjami Komitetu Sfragistycznego przy Międzynarodowej Radzie Archiwalnej. W AGAD w 1962 r. rozpoczął przygotowanie dysertacji doktorskiej, pt. Pieczęcie książąt mazowieckich, którą ukończył w Instytucie Historii PAN pod kierunkiem prof. Aleksandra Gieysztora i obronił 11 stycznia 1972 r. Została ona uhonorowana pierwszą nagrodą Sekretarza Wydziału I PAN oraz Prix Amerlinck Międzynarodowej Federacji Genealogii i Heraldyki. W dysertacji dokonał opisu, analizy, systematyzacji i syntetycznej oceny całego materiału sfragistycznego, przedstawiając nie tylko całościowe ujęcie tej dziedziny, ale jednocześnie także kilka istotnych ustaleń na temat historii politycznej Mazowsza. Praca została wydana drukiem w 1978 r.
W listopadzie 1968 r. został pracownikiem Instytutu Historii PAN, najpierw Pracowni Edytorskiej Źródeł Średniowiecznych, a następnie Pracowni Nauk Pomocniczych, w której od 1997 do 2008 r. był kierownikiem. Ponadto w IH PAN w latach 1991–1994 był zastępcą dyrektora ds. naukowych i ogólnych, od 1993 r. przez wiele lat członkiem Rady Naukowej, a w latach 1999–2002 jej przewodniczącym. W 1993 r. na podstawie pracy Polskie herby ziemskie. Geneza, treści, funkcje uzyskał stopień doktora habilitowanego. Rozprawa poprzedzona monograficznymi, opublikowanymi studiami na temat herbów województwa płockiego, ziem łęczyckiej czy dobrzyńskiej ukazała funkcję i wagę herbów dla funkcjonowania społeczności terytorialnych. 16 grudnia 1997 r. Stefan K. Kuczyński otrzymał tytuł profesora.
Sfragistyka była stałym elementem zainteresowań Profesora Stefana K. Kuczyńskiego. Poświęcił jej ponad 30 rozpraw i artykułów. Pisał m.in. o pieczęciach miast, przede wszystkim Warszawy, osób (Jana III czy Stanisława Augusta), instytucji (sejmu rewolucyjnego lat 1830–1831), czy uwierzytelniających umowy międzynarodowe (traktat toruński). Najważniejszym wątkiem w badaniach naukowych była jednak heraldyka, a zwłaszcza temat Orła Białego i warszawskiej Syreny. W 1973 r. opublikował artykuł Niektóre zagadnienia symboliki heraldycznej na tle funkcjonowania herbu jako znaku, zawierający główne tezy dotyczące konieczności badań nad heraldyką i wytyczający najważniejsze obszary badawcze, a w 1990 r. artykuł Herby ziemskie Rzeczypospolitej. Geneza, treści, funkcje, w którym omówił temat funkcjonowania herbów ziemskich w dawnej Rzeczypospolitej, z uwzględnieniem znaczenia tego zjawiska dla funkcjonowania społeczeństwa.
Istotną częścią działalności naukowej Profesora Stefana K. Kuczyńskiego była praca redaktorska. Oprócz pracy w redakcji wspomnianego „Przeglądu Historycznego” był także członkiem Komitetu Redakcyjnego „Biuletynu Numizmatycznego” (1966–1986), „Wiadomości Numizmatycznych” (1968–2008) i „Mówią Wieki” (1982–1990). Ponadto kierował „Archeionem” jako redaktor naczelny w latach 1977–1978 i 1996–2001, „Rocznikiem Polskiego Towarzystwa Heraldycznego” oraz „Studiami Źródłoznawczymi” (od 1998 r. wspólnie z prof. Marią Koczerską). Redagował także wydawnictwa seryjne, z których najważniejszą pracą jest Społeczeństwo Polski Średniowiecznej (t. 1–11, 1981–2004).
Był wykładowcą w Instytucie Historii Sztuki UW (1976–1985), Instytucie Polonicum UW (1982–1990), Wyższej Szkole Przyrodniczo-Humanistycznej w Sandomierzu (1996–1998) i od 1998 r. w Mazowieckiej Wyższej Szkole Humanistyczno-Pedagogicznej w Łowiczu.
Profesor Stefan K. Kuczyński był członkiem wielu towarzystw naukowych: od 1967 r. Polskiego Towarzystwa Historycznego, następnie członkiem jego Zarządu, skarbnikiem (1980–1982) i sekretarzem generalnym (1982–1985), również od 1967 r. Polskiego Towarzystwa Archeologicznego i Numizmatycznego, a od 1979 r. Towarzystwa Naukowego Płockiego i Włocławskiego Towarzystwa Naukowego. Od 4 maja 1988 r., kiedy przywrócono Polskie Towarzystwo Heraldyczne, był przez kolejne 21 lat pierwszym prezesem. W 1992 r. został członkiem Rady Archiwalnej przy Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych, której przewodniczył w latach 1998–2000. Został też członkiem korespondentem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Od 1971 r. należał do Międzynarodowej Akademii Heraldyki, Międzynarodowego Komitetu Sfragistycznego przy Międzynarodowej Radzie Archiwów oraz był członkiem korespondentem Królewskiej Akademii Heraldyki i Genealogii w Madrycie.
W latach 2000–2008 był Przewodniczącym Komisji Heraldycznej przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, która dbała o poprawność nowych godeł. Współpracował z Narodowym Bankiem Polskim, opiniując projekty emisji banknotów, monet (szczególnie okolicznościowych) i medali oraz z Pocztą Polską, doradzając w komisji emisji znaczków pocztowych. Dla Sejmu RP sporządzał ekspertyzy dotyczących godła i jego barwy w odniesieniu do rozwiązań ustawowych, a także udzielał porad dotyczących okolicznościowych wydawnictw, medali, wystaw.
Został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi (1972), Srebrnym Krzyżem Zasługi (1979), Medalem 40-lecia PRL, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1999) i pośmiertnie Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Zmarł 3 stycznia 2010 r. w Warszawie.
Więcej we wspomnieniach:
1. Sławomira Górzyńskiego, opublikowanym w „Przeglądzie Historycznym” 102, nr 3, 2011, s. 409–413, który jest dostępny on-line w otwartym dostępie pod linkiem: http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Przeglad_Historyczny/Przeglad_Historyczny-r2011-t102-n3/Przeglad_Historyczny-r2011-t102-n3-s409-413/Przeglad_Historyczny-r2011-t102-n3-s409-413.pdf ,
2. Rafała Karpińskiego, opublikowanym w „Kwartalniku Historycznym” 117, z. 3, 2010, s. 189–196, dostępnym on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/21001,
3. Marii Koczerskiej i Andrzeja Rachuby, opublikowanym w „Studiach Źródłoznawczych” 48, 2010, s. 7–10, dostępnym on-line w otwartym dostępie w RCIN: http://rcin.org.pl/publication/42681.
Bibliografię prac prof. Stefana K. Kuczyńskiego za lata 2003–2010 z uzupełnieniem o lata poprzednie zestawiła i opublikowała Iwona M. Dacka-Górzyńska w: „Studiach Źródłoznawczych” 48, 2010, s. 11–14. Jest ono dostępne on-line w otwartym dostępie w RCIN pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/42692.
