Śreniowski Stanisław (1912–1957)
Stanisław Śreniowski
1912–1957
Urodził się 16 maja 1912 r. w Stryju. Ukończył Wydział Prawa na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Pracę naukową rozpoczął od zagadnień prawno-politycznych, ogłaszając w 1938 r. w „Studiach nad historią prawa polskiego” rozprawę doktorską o Organizacji sejmiku halickiego, jedną z najlepszych prac z dziejów parlamentaryzmu szlachecko-magnackiej Rzeczypospolitej.
W czasie okupacji przygotował zarys Historii ustroju Śląska (1948) i parę szkiców z historii powszechnej (jak w wyd. zbiorowym Wiosna Ludów w Europie) i historii historiografii (m.in. O szkołach historycznych w Polsce, „Kwartalnik Historyczny” 1949). W latach 1939–1941 wykładał prawo na ukraińskim Uniwersytecie im. Iwana Franki we Lwowie. Następnie, w latach 1943–1944, był pracownikiem tajnego Instytutu Śląskiego w Warszawie.
Po II wojnie światowej otrzymał zatrudnienie na Uniwersytecie Łódzkim, gdzie od 1946 r. pełnił stanowisko zastępcy profesora w Katedrze Historii Ustroju Polski, a od 1949 r. – profesora nadzwyczajnego. Ponadto w latach 1948–1949 był prorektorem, a następnie rektorem (1949–1950) Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi. W 1953 r. otrzymał zatrudnienie w Instytucie Historii PAN.
W 1948 r. obronił rozprawę habilitacyjną pt. Zbiegostwo chłopów w dawnej Polsce jako zagadnienie ustroju społecznego. Po habilitacji prowadził badania naukowe nad ustrojem wsi i położeniem gospodarczo-społecznym i prawnym chłopów w dwóch okresach: w XVII w., czyli okresie regresu gospodarczego, które to badania łączył z ogólnymi dziejami państwa („Przegląd Historyczny” 1953, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1954, nr 2) i XIX w., tj. w dobie „drogi pruskiej” do kapitalizmu w rolnictwie i stopniowego procesu uwłaszczenia na ziemiach polskich.
Wynikiem badań nad pierwszą kwestią były referaty i artykuły (m. in. w „Rocznikach Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, 1952, „Kwartalniku Historii Kultury Materialnej” 1955). Ponadto Stanisław Śreniowski opracował zarysy stosunków państwowych w Polsce w połowie XVII w. i położenia wsi do zbiorowej „księgi szwedzkiej”, które wydał w 1957 r. w syntezie pt. Polska w okresie II wojny północnej 1655–1660.
Ważniejszym jednak był drugi tor studiów, tj. sprawa uwłaszczenia. Zasługą Stanisława Śreniowskiego było zorganizowanie w tej dziedzinie zespołu badań na Uniwersytecie w Łodzi oraz w Instytucie Historii PAN. Ogłosił parę artykułów (m. in. w „Przeglądzie Nauk Historycznych i Społecznych” 1955, księdze pamiątkowej poświęconej Natalii Gąsiorowskiej w numerze 4/5 „Kwartalnika Historycznego” z 1956 r. oraz w „Przeglądzie Historycznym” 1957), wziął udział w szeregu dyskusji, a także napisał część II tomu Historii Polski, opracowanego zbiorowo w Instytucie Historii PAN. Problematyce wspomnianego przełomu poświęcił książkę Uwłaszczenie chłopów w Polsce (1956), w którym ujął uwłaszczenie jako długotrwały proces, związany z walką mas chłopskich o wolność i ziemię.
Zmarł tragicznie 12 sierpnia 1957 r. Został pochowany w Łodzi.
Więcej we wspomnieniu Bogusława Leśnodorskiego, opublikowanym w „Kwartalniku Historycznym” 64, z. 4–5, 1957, s. 274–276. Tekst jest dostępny on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/30117.
