Kalabiński Stanisław (1923–1980) - Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN

Stanisław Kalabiński

1923–1980

Urodził się 19 sierpnia 1923 r. w Łucku, na terytorium dzisiejszej Ukrainy. Szkołę średnią rozpoczął w prywatnym gimnazjum Polskiej Macierzy Szkolnej im. Henryka Sienkiewicza w Grodnie, gdzie mieszkał w latach 1930–1937. W 1937 r. wraz z rodziną przeniósł się do Warszawy i naukę kontynuował w gimnazjum im. Stefana Batorego, które ukończył latem 1939 r. Maturę uzyskał w 1943 r. na tajnych kompletach liceum im. Władysława IV, po których rozpoczął następnie studia na Wydziale Humanistycznym tajnego Uniwersytetu Warszawskiego. Jako żołnierz Armii Krajowej brał udział w powstaniu warszawskim, po którym został wywieziony do obozu jeńców wojennych w Sandbostel. Po zakończeniu II wojny światowej i powrocie do kraju kontynuował studia na Wydziale Historycznym UW, które ukończył w 1948 r. W czasie studiów udzielał się m.in. w Towarzystwie Bratniej Pomocy Studentów UW i kole naukowym historyków, w którym w latach 1946–1948 pełnił funkcję prezesa.

W 1946 r. został zatrudniony w Instytucie Historii UW jako zastępca asystenta, a od 1948 – starszy asystent. Jednocześnie w latach 1946–1947 pracował jako dokumentalista w Warszawskiej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich, w latach 1947–1948 – asystent w Muzeum Wojska Polskiego i w 1948 r. jako asystent w Szkole Partyjnej przy KC PZPR.

W 1949 r. rozpoczął studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Leningradzkiego, gdzie 4 maja 1953 r. uzyskał stopień doktorski na podstawie pracy, pt. Antynarodowa polityka endecji w rewolucji 1905–1907. Po powrocie do Warszawy, w latach 1953–1955 pracował w Instytucie Historycznym UW najpierw jako adiunkt, później docent.

Od maja 1953 r. rozpoczął pracę w Instytucie Historii PAN, gdzie początkowo pełnił funkcję p.o. kierownika działu, od 1954 r. – kierownika działu, od 1969 – kierownika Pracowni Dziejów Klasy Robotniczej, od 1970 – jednocześnie kierownika Zakładu Dziejów Nowożytnego Społeczeństwa i Państwa Polskiego, a 1 stycznia 1980 r. objął stanowisko kierownika Zakładu Dziejów Społecznych Polski XIX i XX w. 30 czerwca 1954 r. nadano mu tytuł docenta, 23 września 1963 został mianowany profesorem nadzwyczajnym, a 6 lipca 1973 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego. W latach 1958–1963 pracował na drugim etacie w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego jako dyrektor.

W pracy naukowej Stanisław Kalabiński zajmował się problematyką klasy robotniczej, zwłaszcza rewolucji 1905–1907 jako zjawiska i rezultatu procesów społecznych. Wynikiem badań była m.in. praca napisana wraz z Feliksem Tychem, pt. Czwarte powstanie czy pierwsza rewolucja (1969), nagrodzona przez tygodnik „Polityka”. Pod kierownictwem Stanisława Kalabińskiego powstało 9 tomów Polska Klasa Robotnicza. Studia Historyczne. Był też edytorem źródeł, m.in. w czterotomowej publikacji Walki chłopów Królestwa Polskiego w rewolucji 1905–1907 (1958–1961), również nagrodzonej przez „Politykę” w 1963 r., i opracowaniu Carat i klasy posiadające w walce z rewolucją 1905–1907, wydanym w 1956 r., w którym opublikowano 482 archiwalne przekazy źródłowe, ukazujące stanowisko centralnych władz caratu i jego administracji miejscowej wobec społecznych, politycznych i wyzwoleńczych aspiracji społeczeństwa Królestwa w burzliwych latach rewolucji i mówiące o relacjach między klasami posiadającymi Królestwa, tj. ziemiaństwem i burżuazją, a władzami carskimi.

Drugim nurtem zainteresowań były geneza, ukształtowanie się i rozwój proletariatu Okręgu Białostockiego. W związku z nimi prowadził kwerendy w archiwach Grodna, Wilna, Petersburga i Moskwy, czego efektem były liczne rozprawy analityczne i publikacje źródeł dotyczących dziejów klasy robotniczej Białostocczyzny w latach 1800–1914.

Uczestniczył w pracach Białostockiego Towarzystwa Naukowego i Mazowieckiego Ośrodka Badań Naukowych Mazowieckiego Towarzystwa Naukowego, gdzie był przewodniczącym sekcji historii najnowszej. Był członkiem m.in. prezydium Komisji Historii Ruchu Zawodowego CRZZ, kolegium redakcyjnego kwartalnika „Z pola walki” i kolegium redakcyjnego „Słownika Biograficznego Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego.

Zmarł 18 października 1980 r. Został pochowany na Cmentarzu Komunalnym na Powązkach w Warszawie.

Więcej we wspomnieniu Władysława Lecha Karwackiego, opublikowanym w języku francuskim w: „Acta Poloniae Historica” 45 (1982), s. 298–300, dostępnym w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/40798, oraz Ludwika Hassa, zamieszczonym w: „Z Pola Walki”, 1980, nr 3, s. 251–256.