Przelaskowski Ryszard (1903–1971)
Ryszard Przelaskowski
1903–1971
Urodził się 9 września 1903 r. w Wilnie jako syn Napoleona i Wiktorii ze Szpilewskich. W 1921 r. ukończył warszawskie Gimnazjum W. Górskiego, po czym rozpoczął studia historyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego, które odbywał pod kierunkiem prof. M. Handelsmana. Jednocześnie 16 października 1924 r. otrzymał stanowisko w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie. W 1927 r. uzyskał stopień doktora filozofii na podstawie rozprawy Sejm warszawski roku 1825, opublikowanej w 1929 r. w Rozprawach Historycznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.
W 1928 r. zdał egzamin na stanowisko w państwowej służbie administracyjnej (archiwalnej). W 1929 r. otrzymał stypendium na studia we Francji, podczas których zapoznał się z organizacją tamtejszych archiwów, a także zebrał materiały do prądów intelektualnych połowy XIX w. w archiwum Montalemberta. W latach 1931–1936 wykładał historię w Gimnazjum W. Górskiego. W 1935 r. zdał państwowy egzamin na nauczyciela szkół średnich z zakresu historii i polonistyki.
1 kwietnia 1936 r. objął stanowisko Kustosza Archiwum Miejskiego w Zarządzie Miejskim m.st. Warszawy. Od 16 sierpnia 1939 r. pełnił funkcję zastępcy dyrektora w Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy, a od 20 czerwca 1940 – jej dyrektora, skąd został usunięty przez władze niemieckie. Po wyzwoleniu Warszawy ponownie objął stanowisko dyrektora Biblioteki Publicznej, które pełnił do 30 września 1949 r.
Ryszard Przelaskowski od 1928 r. brał czynny udział w pracach Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, którego działalność wznowił w 1945 jako członek zarządu pracującego pod kierownictwem prof. Tadeusza Manteuffla. Był autorem rozprawki o Warszawskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk 1800–1832. Uczestniczył w pracach bibliograficznych Gabinetu Historycznego TNW przy kontynuacji bibliografii historii polskiej Finkla. Ponadto był – obok H. Bachulskiej i M. Handelsmana – współautorem I części Bibliografii Historii Polskiej 1815–1914 wydanej w 1939 r. W 1946 r. został powołany na członka Komisji Historycznej Wydziału II TNW.
Po odwołaniu ze stanowiska dyrektora Biblioteki Publicznej w 1949 r. Ryszard Przelaskowski imał się różnych prac. Kolejno był zatrudniony w Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków, Przedsiębiorstwie Państwowym „Artos” i Centralnym Instytucie Dokumentacji Naukowo-Technicznej. W ostatnim miejscu pracy 22 października 1955 r. przyznano Mu tytuł docenta. Jednocześnie pracował na pół etatu w charakterze konsultanta w Biurze Bibliotek PAN, a 1 kwietnia 1957 r. objął stanowisko sekretarza Komisji d.s. Bibliotek i Bibliografii PAN.
W 1958 r. przeszedł do Instytutu Historii PAN, gdzie aż do emerytury kierował pracami nad historią historiografii polskiej. Efektem tych badań jest wydana w 1968 r. pod Jego redakcją praca pt. Historiografia polska w dobie pozytywizmu.
Zmarł 11 stycznia 1971 r.
Więcej we wspomnieniu Heleny Więckowskiej, opublikowanym w „Kwartalniku Historycznym” 79, z. 3, 1972, s. 794–795. Tekst jest dostępny on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/35427.
