Pollakówna Marzena (1926–1971)
Marzena Pollakówna
1926–1971
Marzena Maria Franciszka Pollakówna urodziła się 6 października 1926 r. w Warszawie jako córka Milady z Czechów i Michała, filologa klasycznego. Do szkoły powszechnej uczęszczała w Poznaniu i Warszawie. W czasie okupacji uczyła się w Warszawie na tajnych kompletach i w średniej szkole handlowej. Maturę zdała po wyzwoleniu, w lipcu 1945 r., w krakowskim Liceum Sióstr Urszulanek. Studia historyczne rozpoczęła na Uniwersytecie Jagiellońskim, w styczniu 1946 r. przeniosła się jednak na Uniwersytet Warszawski, gdzie studiowała historię pod kierunkiem prof. Aleksandra Gieysztora i Stanisława Herbsta. Równocześnie specjalizowała się w paleografii pod kierunkiem Adama Wolffa i brała udział w seminariach z socjologii prowadzonych przez Stanisława Ossowskiego. Pod kierunkiem prof. Tadeusza Manteuffla przygotowała rozprawę magisterską na temat „Stanowisko komesa karolińskiego (IX wiek)”, którą obroniła w maju 1949 r.
Uzyskawszy stypendium krajowe dla doktorantów przeniosła się na Uniwersytet Poznański, gdzie pod opieką prof. Henryka Łowmiańskiego napisała pracę doktorską poświęconą staropruskiemu osadnictwu Warmii. Studiując, jednocześnie pracowała w Archiwum Państwowym w Poznaniu w celu opracowania źródeł historycznych dla średniowiecznego Giecza, dla Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk zajmowała się aktami dotyczącymi Henryka Walezego oraz pod kierownictwem prof. Konrada Jażdżewskiego brała udział w pracach archeologicznych w Gdańsku. 23 lipca 1951 r. uzyskała stopień doktorski za pracę pt. „Pruskie elementy osadnicze w ustroju dominium warmińskiego”, która została wydana przez Instytut Zachodni w 1953 r. pt. Osadnictwo Warmii w okresie krzyżackim.
Po doktoracie podjęła pracę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim przy katedrze historii średniowiecznej i nauk pomocniczych, najpierw jako starszy asystent, od 1953 r. – adiunkt, od 1957 – zastępca profesora, a w 1961 została mianowana starszym wykładowcą. Tam wydała Myśli o uniwersytecie (w: KUL w oczach wychowanków, Lublin 1958, s. 9–18) i rozważania nad Uniwersyteckim studium historii („Roczniki Humanistyczne” 6, 1958, z. 5, s, 275–285). Była członkiem założycielem i zastępcą kierownika Instytutu Geografii Historycznej Kościoła w Polsce oraz członkiem redakcji „Roczników Humanistycznych”. Równocześnie na zlecenie współpracowała z Instytutem Historii PAN, głównie w zakresie osadnictwa Lubelszczyzny w XVIII w.
Wiosną 1957 r. wyjechała na czteromiesięczne stypendium do School of Slavonic and East European Studies w Uniwersytecie Londyńskim, gdzie zajmowała się studiami nad angielską historiografią i angielskimi badaniami średniowiecza. Efektem tej podróży jest artykuł Rzut oka na stan nauki historycznej w Anglii („Zeszyty Naukowe KUL” 3, 1960, z. 1, s. 118–128) oraz sprawozdanie Instytut Badań Historycznych w Londynie („Roczniki Humanistyczne” 9, 1960, z. 4, s. 123–(126). Następnie badania nad średniowieczem i historiografią prowadziła podczas rocznego stypendium w Facultés Catholique w Lyonie. Jednak ze względu na zły stan zdrowia musiała przerwać prace i poddać się leczeniu szpitalnemu. Po powrocie do kraju, od lutego 1959 r. wróciła do pracy dydaktycznej na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.
Na początku 1960 r. rozpoczęła badania o kronice Piotra z Dusburga. Otrzymała wtedy roczny urlop naukowy. Ponownie jednak ze względu na stan zdrowia zmuszona była przerwać pracę.
1 grudnia 1964 r. Marzena Pollakówna została zatrudniona w Zakładzie Historii Pomorza Instytutu Historii PAN. 15 grudnia 1966 r. odbyło się Jej kolokwium habilitacyjne na podstawie pracy Kronika Piotra z Dusburga. Przeanalizowała w niej całość starszych źródeł do historii Krzyżaków i sposób ich wykorzystania przez Dusburga. Dzięki temu powstał krytyczny przegląd historiografii zakonnej XIII w. Uzupełnieniem książki był artykuł Sprawa ocenzurowania Kroniki Piotra z Dusburga (w: Europa – Słowiańszczyzna – Polska, Poznań 1970, s. 127–(134).
31 października 1971 r. ze względu na pogarszający się stan zdrowia przeszła na rentę. Zmarła niecały miesiąc później, 20 listopada 1971 r. Na własne życzenie została pochowana w Pniewach na cmentarzu Sióstr Urszulanek Szarych.
Więcej we wspomnieniu Zygmunta Sułowskiego, opublikowanym w „Kwartalniku Historycznym” 80, z. 1, 1973, s. 252–253. Tekst jest dostępny on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/33441.
