Getter Marek (1930–2013)
Marek Getter
1930–2013
Marek Kazimierz Getter urodził się w Warszawie 10 I 1930 r. w rodzinie inteligenckiej z ojca Edmunda i matki Kazimiery Dworakowskiej. Edmund Getter przed wojną i w czasie okupacji aż do wybuchu Powstania Warszawskiego był księgowym w wolskich Zakładach Mechanicznych „Lilpop, Rau i Loewenstein”. Marek Getter do szkoły powszechnej uczęszczał w Międzylesiu pod Warszawą, gdzie rodzice jego mieli dom. Rozpoczętą na tajnych kompletach naukę w zakresie gimnazjum ukończył już po wojnie, następnie uczył się w Warszawie w liceum im. Władysława IV, później w liceum im. Stefana Batorego, gdzie w 1948 r. zdał maturę.
W październiku 1948 r. rozpoczął studia polonistyczne na ówczesnym Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, które ukończył w październiku 1952 r. otrzymując dyplom mgr. filozofii w zakresie filologii polskiej. Jeszcze jako student podjął pracę w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie (1 III 1950–31 XII 1952), najpierw w magazynie, później w dziale katalogowania i w wypożyczalni. Następnie został zatrudniony w Bibliotece Narodowej (1 I 1953–31 III 1957) w Zakładzie Bibliografii Zalecającej Instytutu Bibliograficznego, z początku na stanowisku asystenta bibliotecznego, potem – starszego bibliotekarza. W trakcie tej pracy ukończył kurs bibliograficzny i na zlecenie innych instytucji opracowywał krótkie bibliografie tematyczne.
Znajomość pracy dokumentacyjnej i oczytanie w zakresie historii II wojny światowej ułatwiły Markowi Getterowi podjęcie pracy w Instytucie Historii PAN, gdzie był zatrudniony od 1 IV 1957 r. aż do przejścia na emeryturę. W instytucie został przyjęty do nowo utworzonego Zakładu Historii Polski w II Wojnie Światowej, następnie przeszedł do Zakładu Dokumentacji (późniejszej Pracowni Bibliografii Retrospektywnej Historii Polski XIX i XX w.). Na początku był asystentem. W 1967 r. został adiunktem dokumentacji naukowej, od roku 1971 pracował jako dokumentalista dyplomowany, następnie od 1978 r. do emerytury – jako starszy dokumentalista dyplomowany. W roku 1965 został członkiem współpracującego z Instytutem Historii PAN Towarzystwa Miłośników Historii. Po przejściu na emeryturę 31 I 1995 r. nadal pracował w Pracowni Bibliografii Retrospektywnej, wykonując prace zlecone.
Zainteresowania Marka Gettera skupiały się przede wszystkim na historii okupacji hitlerowskiej na ziemiach polskich. Można tu wyróżnić następujące zagadnienia: wrzesień 1939, Niemcy w Generalnym Gubernatorstwie i Powstanie Warszawskie.
Marek Getter był autorem dwukrotnie wznawianego poradnika bibliograficznego pt.: Wrzesień 1939 (Warszawa 1959, 1964, 1970), następnie brał udział w opracowaniu zbioru dokumentów pt.: Cywilna obrona Warszawy we wrześniu 1939 r. (Warszawa 1964). Umiejętności językowe i dokumentacyjne pomogły mu w napisaniu kilku artykułów dotyczących policji niemieckiej i podporządkowanej jej policji „granatowej” oraz przy współopracowaniu dwóch publikacji: Okupacja i ruch oporu w dzienniku Hansa Franka (Warszawa 1970) i Raporty Ludwiga Fischera gubernatora dystryktu warszawskiego 1939–1944 (Warszawa 1987). W ramach powyższego tematu powstał też artykuł o władzach niemieckich w Generalnym Gubernatorstwie i ich stosunku do Kościoła katolickiego, następnie artykuły omawiające środowisko Niemców w Warszawie (w tym tekst o czasopiśmie Warschauer Kulturblätter).
Zainteresowanie Marka Gettera Powstaniem Warszawskim skupiało się przede wszystkim na losach ludności cywilnej. Uczestniczył w opracowywaniu źródeł: Ludność cywilna w powstaniu warszawskim, t. 2: Archiwalia (red. Cz. Madajczyk, Warszawa 1974), Mocarstwa wobec Powstania. Wybór dokumentów i materiałów (red. M. M. Drozdowski, Warszawa 1994). Opublikował kilka artykułów na temat losów i strat ludności cywilnej w Powstaniu oraz władz cywilnych powstańczej Warszawy, m.in. tekst o Marcelim Porowskim, prezydencie miasta.
Marek Getter jest także autorem kilkudziesięciu i współautorem kilku biogramów w Polskim słowniku biograficznym. Recenzował publikacje dotyczące okresu okupacji, sporządzał wewnętrzne recenzje dla wydawnictw, oceniał audycje radiowe.
Wynikiem jego pracy etatowej na stanowisku dokumentalisty dyplomowanego było współopracowanie Bibliografii historii Polski XIX wieku, t. II, wol. 4, cz. 1 (red. W. Chojnacki, Warszawa 1982) i cz. 2 (red. W. Chojnacki, Warszawa 1983) oraz Bibliografii historii Polski XIX i XX wieku, t. III, wol. 1 (red. S. Sokołowska i I. Ossowska, Warszawa 2000).
Niezwykła erudycja i dociekliwość badawcza Marka Gettera oraz doskonała pamięć do szczegółów sprawiały, że jego postać – choć poprzestał on jedynie na tytule magistra – dość mocno oddziaływała na środowisko historyków II wojny światowej, nie tylko związanych z Instytutem Historii PAN. Był człowiekiem – by tak rzec – dość w świecie historycznym „bywałym”, z przyjemnością zapraszano go do udziału w wielu dyskusjach naukowych. Sam z ochotą popularyzował historię na różnych spotkaniach. Lubił opowiadać o rodzinnej miejscowości i okolicach (Międzylesie, Anin, Wawer), o przedwojennych i okupacyjnych losach własnych i swoich bliskich (nagranie w Czytelni Multimedialnej Domu Spotkań z Historią). Chętnie uczestniczył w dorocznych spotkaniach „batoraków”. Z łatwością przyszło mu udzielić wypowiedzi w emitowanym przez Telewizję Polską dokumentalnym cyklu o Powstaniu Warszawskim, którego scenarzystami byli Zbigniew Wawer i Tadeusz Kondracki. Wziął udział w uroczystościach w Międzylesiu związanych z osobą siostry zakonnej, matki Matyldy Getter (był jej bratankiem) ze Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi. Matylda Getter podczas okupacji ukrywała dzieci żydowskie (m.in. w domu Edmunda i Kazimiery Getterów) i została odznaczona medalem „Sprawiedliwy wśród narodów świata”.
Marek Getter w maju 1974 r. otrzymał Nagrodę (Dyplom Honorowy) Towarzystwa Miłośników Historii, Towarzystwa Przyjaciół Warszawy, Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Stołecznego Miasta Warszawy, w czerwcu tego roku – Nagrodę Sekretarza Naukowego PAN. W grudniu 1992 r. odznaczony został Złotym Krzyżem Zasługi. Zmarł 26 VIII 2013 r., pochowano go w grobie rodzinnym na Starych Powązkach w Warszawie.
Anna Adamczyk
