Grzegorz Maksymilian (1935–2022)

 

Maksymilian Grzegorz

1935–2022

Urodził się 7 marca 1935 r. w Świeciu nad Wisłą, gdzie też w 1949 ukończył szkołę podstawową. Następnie podjął naukę w Państwowym Liceum Pedagogicznym w Grudziądzu. Z tym okresem wiąże się początek jego zainteresowania historią. Było to efektem kontaktu ze znanym grudziądzkim historykiem, nauczycielem i popularyzatorem historii w grudziądzkich szkołach, znawcą dziejów Grudziądza, dr. Stanisławem Myśliborskim-Wołowskim (1919–1983).

Po ukończeniu szkoły o profilu pedagogicznym Maksymilian Grzegorz podjął pracę jako nauczyciel w Mogilnie oraz odbył roczną służbę wojskową w latach 1955–1956, a w 1957 r. rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jego zainteresowania naukowe dały o sobie znać już podczas studiów – był przewodniczącym Koła Historycznego oraz angażował się w redakcji „Studenckiego Przeglądu Historycznego”, efemerycznego czasopisma Zrzeszenia Studentów Polskich (Komitetu Koordynacyjnego Studenckich Kół Historycznych), którego dwa numery ukazały się w 1960 r. Jego naukowy wybór padł na średniowiecze i problematykę krzyżacką. Trafił na seminarium prof. Karola Górskiego, pod którego kierunkiem napisał pracę magisterską na temat kancelarii biskupstwa chełmińskiego. Rozbudzone zainteresowania naukowe sprawiły, że podjąwszy po studiach pracę jako nauczyciel w rodzinnym Świeciu, równocześnie przygotowywał doktorat, także pod kierunkiem prof. Karola Górskiego. Dysertacja, którą obronił na UMK w 1967 r., poświęcona była analizie dyplomatyczno-sfragistycznej dokumentów zawartego w 1466 r. w Toruniu polsko-krzyżackiego traktatu pokojowego, kończącego wojnę trzynastoletnią (1454–1466). Praca ukazała się drukiem w 1970 r. w serii: Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Po obronie doktoratu Maksymilian Grzegorz został zatrudniony w toruńskiej placówce Instytutu Historii PAN, przy projekcie, którego celem było przygotowanie słownika historyczno-geograficznego ziemi chełmińskiej oraz Pomorza Gdańskiego. Działalność w tym obszarze, jak wedle swoich uczniów i współpracowników miał stwierdzić, była najważniejszym polem jego naukowej aktywności, dziełem jego życia. Rozciągnęła się bowiem także na czas po okresie zatrudnienia w IH PAN (do końca 1984 r.). Pierwszym efektem tych prac był opublikowany w 1971 r. Słownik historyczno-geograficzny ziemi chełmińskiej w średniowieczu, przy opracowaniu którego Maksymilian Grzegorz współpracował z główną wydawczynią Krystyną Porębską. Zbierany w kolejnych latach materiał zaowocował publikacją już w latach 2005–2018 kolejnych tomów, odnoszących się do poszczególnych regionów Pomorza nadwiślańskiego, wedle podziałów administracyjnych dawnego państwa krzyżackiego, w tym m.in. komturstw: gniewskiego, tucholskiego, świeckiego, człuchowskiego, poszczególnych części komturstwa gdańskiego i innych. Badania te stanowiły podstawę wielu innych publikacji, opracowań i edycji źródłowych, jak na przykład przywileju miasta Świecia, księgi czynszowej komturstwa gniewskiego z 1444 r. czy książkowej publikacji Osady Pomorza Gdańskiego  w latach 1309–1454 (1990).

Okres pracy w IH PAN Maksymilian Grzegorz zwieńczył habilitacją przeprowadzoną w 1984 r. na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika na podstawie publikacji Struktura administracyjna i własnościowa Pomorza Gdańskiego pod rządami zakonu krzyżackiego w latach 1309–1454 (praca została opublikowana w 1987 r. ponownie w serii: Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu). Monografia powstała na podstawie badań prowadzonych w toruńskiej pracowni IH PAN, a recenzentami w przewodzie habilitacyjnym byli: Antoni Czacharowski, Gerard Labuda i Henryk Samsonowicz.

Na początku 1985 r. Maksymilian Grzegorz został powołany na stanowisko dyrektora Archiwum Państwowego w Toruniu, a we wrześniu 1989 przeszedł do pracy w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Bydgoszczy. Były to początki tworzenia akademickiego środowiska historycznego w Bydgoszczy, najpierw w ramach WSP, następnie (od 2000 r.) – Akademii, która z kolei została w 2005 r. przekształcona w Uniwersytet Kazimierza Wielkiego. W ramach tego środowiska Maksymilian Grzegorz (mianowany profesorem nadzwyczajnym) został kierownikiem Katedry Historii. Przyczynił się do przekształcenia (od 1 lutego 1992 r.) Katedry w Instytut Historyczny, którym kierował do 1996 r. W latach 1996–2002 pełnił funkcję dziekana Wydziału Humanistycznego. Miarą rozwoju bydgoskiego środowiska historycznego w tym czasie było przyznanie w 1999 r. bydgoskiej uczelni prawa nadawania stopnia doktora habilitowanego (prawo doktoryzowania w zakresie historii WSP uzyskała w 1993 r.). Na stronie Wydziału można przeczytać, że Maksymilian Grzegorz w okresie swojej pracy w Bydgoszczy wypromował 9 doktorów, a także był promotorem w postępowaniu o nadanie tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego wybitnemu polskiemu mediewiście, prof. Jerzemu Wyrozumskiemu. W 2004 r. Maksymilian Grzegorz uzyskał tytuł profesorski.

Profesor Maksymilian Grzegorz był historykiem-mediewistą ukształtowanym przez toruńskie środowisko badań nad dziejami zakonu krzyżackiego i jego państwa w Prusach, który swoje zainteresowania, koncentrujące się na dziejach osadnictwa oraz struktur ustrojowych w krzyżackich Prusach w średniowieczu rozwinął podczas pracy w toruńskiej pracowni IH PAN, kierowanej przez prof. Mariana Biskupa. Po krótkim epizodzie pracy w państwowej służbie archiwalnej stał się jednym z ważnych współtwórców bydgoskiego środowiska historycznego.

Zmarł 13 grudnia 2022 r. Został pochowany na Centralnym Komunalnym przy ul. Grudziądzkiej 192 w Toruniu.