Luciński Jerzy (1928–2016)
Jerzy Luciński
(1928–2016)
Jerzy Luciński, wieloletni współautor Słownika historyczno-geograficznego województwa poznańskiego w średniowieczu, był rodowitym Wielkopolaninem, choć urodził się w Bydgoszczy. Lucińscy wywodzili się z Opalenicy, gdzie byli zasiedziali od pokoleń. Dziadek Jerzego, Antoni, był tam urzędnikiem kolejowym, a potem (gdy stracił posadę za udział dzieci w strajku szkolnym) – mistrzem masarskim. W domu pielęgnowano tradycje patriotyczne. W 1918 r. Antoni wraz z młodym synem Leonem (1894–1972, ojcem Jerzego) byli inicjatorami powołania w Opalenicy Rady Robotniczej i Żołnierskiej. Leon, niedawny żołnierz wojny światowej, walczył potem w Powstaniu Wielkopolskim, a następnie w wojnie z bolszewikami (wkraczał do Kijowa, po czym został ranny w bojach nad Berezyną). Po wojnie został zawodowym podoficerem. Służył w 61. pp w Bydgoszczy. Tam poznał żonę, Bronisławę Sobocińską (1898–1978), której ojciec żył z dzierżawy folwarków plebańskich w okolicach Margonina. W Bydgoszczy narodził się 21 I 1928 r. Jerzy Luciński jako jedyny syn swych rodziców. Tam dorastał i chodził do szkoły. Spokojne dzieciństwo przerwał wybuch wojny, a potem wysiedlenie (ojciec, którego pułk cofał się aż na Lubelszczyznę, uniknął niewoli). Lucińscy trafili w 1940 r. do Starachowic (do domu wuja Seweryna Sobocińskiego, który miał tam praktykę lekarską) i mieszkali tam do wyzwolenia. Ojciec pracował jako rzeźnik i czynny był w konspiracji (ps. Leń), zajmując się aprowizacją oddziałów leśnych. Młody Jerzy Luciński kontynuował na tajnych kompletach naukę szkolną, uwieńczoną po wojnie i powrocie do rodzinnej Bydgoszczy maturą (1948). Podjął następnie studia prawnicze na Uniwersytecie Poznańskim (1948–1952). Zainteresowania skupił na historii prawa. Wybrał seminarium prof. Józefa Matuszewskiego, ale uczęszczał też nadobowiązkowo na historyczne seminarium prof. Gerarda Labudy. Obu ich uważał potem za swych mistrzów. Pod kierunkiem J. Matuszewskiego napisał pracę magisterską o Poglądach prawno-politycznych Andrzeja Frycza Modrzewskiego.
Mimo pozytywnej opinii promotora nie zdołał uzyskać etatu na uczelni. Dopiero po kilku latach znalazł zatrudnienie w Instytucie Historii PAN (1958). Początkowo związany był z pracownią edytorską, uczestniczył w przygotowywanym przez prof. Brygidę Kürbisównę wydaniu Roczników wielkopolskich (Monumenta Poloniae historica, series nova, t. VI, Warszawa 1962), dla którego opracował komentarz do kilku zabytków (Rocznik lubiński, Spominki gnieźnieńskie). W 1967 r. przeszedł do pracowni Słownika historyczno-geograficznego. Jednocześnie pod kierunkiem J. Matuszewskiego przygotował rozprawę doktorską, dotyczącą posiadłości monarszych w Małopolsce w dobie piastowskiej. Na jej podstawie uzyskał doktorat nauk prawnych (1963). Rzecz ukazała się drukiem kilka lat później (Majątki ziemskie panującego w Małopolsce do 1385 r., Poznań 1967), a streszczenie opublikowane zostało za granicą (Les propriétés froncières du souverain en Petite-Pologne juque’en 1385, „Revue historique de droit francaise et étranger” ser. 4, 48, 1970, s. 64–73). Kontynuacją tych badań była kolejna książka: Królewszczyzny w Koronie od schyłku XIV do XVII wieku (Poznań 1970), która stała się podstawą uzyskania w 1970 r. habilitacji w zakresie historii państwa i prawa. Z tym nurtem zainteresowań związana była również praca o lokacjach wsi i miast monarszych w Małopolsce („Czasopismo Prawno-Historyczne” 17, 1985, s. 53–122). J. Luciński prowadził też typowe studia prawnicze nad przywilejem chełmińskim z 1233 r. (w: Studia Culmensia historico-juridica, t. I, Toruń 1990, s. 81–141). Refleksem zainteresowań źródłoznawczych były z kolei artykuły przeglądowe o badaniach nad Liber beneficiorum Jana Długosza („Studia Źródłoznawcze” 13, 1968, s. 147–160) oraz nad formularzami czynności prawnych („Studia Źródłoznawcze” 18, 1973 s. 149–179). Do badań osadniczych nawiązywała analiza aspektów prawnych melioracji Obry w XVIII i XIX w. („Czasopismo Prawno-Historyczne” 58, 2006, zesz. 2, s. 168–198).
Szczególnie ważną sferą naukowej aktywności J. Lucińskiego stała się jednak praca nad Słownikiem historyczno-geograficznym Wielkopolski w średniowieczu. J. Luciński przez kilkanaście lat uczestniczył w budowie podstawy tego przedsięwzięcia w postaci kartotek przekazów źródłowych. Do dziś kartoteki te w znacznej mierze wypełniają fiszki zapisane jego starannym, nieco staroświeckim, pismem. Wraz z Krystyną Górską-Gołaską i Stefanem Chmielewskim tworzył pierwszy zespół autorski, który podjął właściwe przygotowywanie haseł do Słownika województwa poznańskiego. Miał walny udział autorski w 10 pierwszych zeszytach tego dzieła, ukazujących się w latach 1982–1995. W pracy tej przydawała się formacja prawnicza i znajomość dawnego prawa polskiego. Dobrze przygotowany warsztatowo, J. Luciński zawsze chętnie kopiował źródła, wzbogacając swymi wypisami materiały Słownika. Miał też znaczący udział w kopiowanie dokumentów dla nowej serii Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski, wydawanej przez Antoniego Gąsiorowskiego. Wprowadzał również w słownikowe prace młodszych współpracowników, w tym piszącego te słowa, ucząc przede wszystkim starannego rozumienia przekazów źródłowych. W małym zespole słownikowym stanowił ważną postać. Robiąc wrażenie statecznego człowieka starej daty, przy bliższym poznaniu zdradzał pogodny dowcip i duże poczucie humoru. Po przejściu na emeryturę (1988) pozostał czynny w Słowniku, ale wykładał też na Wydziale Prawa na Uniwersytecie Szczecińskim (1987–1999), a potem (od 1998), gdy podróże do Szczecina okazywały się coraz bardziej męczące, w Wyższej Szkole Bankowej w Poznaniu (Wydział Finansów i Bankowości), z którą związany był do 2014 r.
Jerzy Luciński zmarł 28 IX 2016 r. Pochowany został na Cmentarzu Junikowskim w Poznaniu.
Tomasz Jurek
Powyższy tekst został pierwotnie opublikowany w Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. V, z. 4, Poznań 2019 (druk na trzeciej stronie okładki).
