Lalik Tadeusz (1928–2000)

 

Tadeusz Lalik

1928–2000

Urodził się 28 maja 1928 r. w Skolimowie jako jedyny syn Zygmunta Lalika, fizyka, nauczyciela szkół średnich i adiunkta na Politechnice Warszawskiej, i Ireny z Polów. Podczas okupacji uczył się na kompletach. Wiosną 1946 r. ukończył Liceum im. Tadeusza Reytana. W latach 1946–1950 odbył studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Magisterium filozofii w zakresie historii uzyskał na podstawie pracy napisanej pod kierownictwem prof. Mariana Małowista, w której przedstawił niedostrzeganą uprzednio specyfikę mazowieckiego eksportu, tj. spławu drewna do wielkich miast krzyżackich, co zajmowało przodujące miejsce na przełomie XIV i XV w., okresie, w którym z innych ziem polskich wywożono wówczas przede wszystkim zboże.

W latach 1951–1953 był aspirantem na Uniwersytecie Warszawskim. Uczęszczał wtedy na seminaria u prof. Tadeusza Manteuffla, a także prof. Aleksandra Gieysztora, podczas których zainteresował się historią kultury materialnej. Efektem była publikacja pt. Przegląd badań nad rozplanowaniem osad wiejskich w Polsce (1953), dzięki której wszedł w skład zespołu redagującego „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, gdzie działał w latach 1953–1969*.

1 października 1953 r. został zatrudniony w Instytucie Historii PAN na stanowisku pracownika naukowego w Dziale I, a następnie w Pracowni Kultury Średniowiecznej. Od 1 września 1954 r. pracował jako starszy asystent. 28 listopada 1957 r. obronił rozprawę doktorską, pt. „Kształtowanie się wielkiej własności na terenie Sandomierszczyzny wczesnośredniowiecznej”, napisanej pod kierownictwem prof. Aleksandra Gieysztora.

1 kwietnia 1958 r. przeszedł w IH PAN na stanowisko adiunkta, na którym pracował do końca 1973 r. W tym czasie brał udział w pracach zespołowych w ramach IH PAN, w tym w opracowaniu pierwszego tomu Historii Polski, a następnie pierwszego tomu Historii Kultury Polski Średniowiecznej, pod kierunkiem prof. Tadeusza Manteuffla, po śmierci którego redakcję przejął prof. Stanisław Trawkowski. W związku z tymi ostatnimi pracami prowadził studia porównawcze nad kształtowaniem się społeczeństw średniowiecznych Europy Środkowo-Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem Polski i Czech.

Współuczestniczył w pracach zespołowych także poza IH PAN. Przez wiele lat współpracował z zespołem badań nad polskim średniowieczem Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej, zwłaszcza w badaniach nad średniowieczną Wiślicą (Początki kapituły wiślickiej na tle kształtowania się kolegiat polskich w XII wieku, 1963). Współpracował również m.in. z Zakładem Etnografii UW, przede wszystkim w ramach prac nad historią osadnictwa wiejskiego i kultury społeczności wiejskiej, Mazowieckim Ośrodkiem Badań Naukowych i stacją archeologiczną w Sandomierzu, kierowaną przez prof. Stanisława Tabaczyńskiego.

Naukowo interesował się wspólnotami monastycznymi i kanonickimi oraz genezą miast na ziemiach polskich w kontekście powstawania i początkowych faz rozwoju miast w środkowej Europie na północ od Dunaju, między Renem i Dnieprem.

Specjalizował się w krótkich formach: recenzjach i artykułach recenzyjnych. Napisał wiele not do Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN i leksykonów specjalistycznych, jak Słownik Starożytności Słowiańskich czy Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 r.

W 1989 r. z powodu choroby, która pogłębiała się od końca lat 70., przeszedł na rentę. Zmarł 8 stycznia 2000 r. Został pochowany w Skolimowie.

 

Więcej we wspomnieniu Stanisława Trawkowskiego, opublikowanym w „Kwartalniku Historycznym” 117, z. 4, 2000, s. 145–148, które jest dostępne on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/17114.

Bibliografia prac Tadeusza Lalika [w:] Tadeusz Lalik, Studia średniowieczne, Warszawa 2006, s. 534–548 (Za lata 1951–1993 przeredagowała i uzupełniła Anna Rutkowska-Płachcińska).

* Daty wg życiorysu, znajdującego się w Archiwum IH PAN.