Michalski Jerzy (1924–2007) - Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN

Jerzy Michalski

1924–2007

Profesor Jerzy Michalski urodził się 9 kwietnia 1924 r. w Warszawie. Był uczniem gimnazjum im. Górskiego i po zdanym tam w tajnym trybie egzaminie maturalnym, w 1941 r. rozpoczął studia historyczne na działającym w konspiracji Uniwersytecie Warszawskim, gdzie uczestniczył m.in. w seminariach prowadzonych przez Tadeusza Manteuffla i Józefa Feldmana. W 1944 r. Jerzy Michalski wziął udział w Powstaniu Warszawskim, a jesienią tego roku dołączył do grupy ratującej zabytki ze zgliszcz Warszawy. Dzięki temu udało mu się ocalić część znakomitej biblioteki ojca — wybitnego bibliofila i kolekcjonera rękopisów romantyków polskich. Po 1949 r. księgozbiór ten stał się — jako Fundacja Jadwigi i Jana Michalskich — fundamentem biblioteki Instytutu Badań Literackich PAN.

Następnie Jerzy Michalski przedostał się do Krakowa, gdzie na Uniwersytecie Jagiellońskim studiował na seminariach Romana Grodeckiego, Stanisława Kętrzyńskiego i Władysława Konopczyńskiego. Jako student Jerzy Michalski pracował w Archiwum UJ, a gdy 16 listopada 1945 r., na podstawie pracy napisanej pod kierunkiem J. Feldmana, otrzymał dyplom magistra filozofii, natychmiast wrócił do Warszawy, gdzie czekało na niego stanowisko asystenta w odbudowywanym pod kierunkiem T. Manteuffla Instytucie Historycznym UW. Prowadząc tam zajęcia ze studentami, m.in. z łaciny średniowiecznej, przygotowywał pracę doktorską z historii XVIII w. Promocja doktorska na podstawie rozprawy „Studia nad zbiorem praw sądowych Andrzeja Zamoyskiego”, której promotorem był Janusz Woliński, odbyła się w 1949 r. W tymże roku w „Przeglądzie Historycznym” ukazała się pierwsza ważna rozprawa naukowa Jerzego Michalskiego poświęcona „sprawie dysydenckiej” w opinii publicznej w początkach panowania Stanisława Augusta.

W końcu 1949 r. z uwagi na postawę i poglądy polityczne Jerzy Michalski odsunięty został od zajęć ze studentami, a po letnich wakacjach 1951 r. stracił pracę na UW. Znalazł ją w Towarzystwie Miłośników Historii, gdzie wraz z J. Wolińskim i E. Rostworowskim przygotowywał edycję Materiałów do dziejów Sejmu Czteroletniego. W 1954 r. Jerzy Michalski zatrudniony został w Zakładzie Historii Nauki PAN, gdzie zajmował się m.in. dziejami nauki polskiej w XVIII i pocz. XIX w., a w szczególności historią prac nad Słownikiem języka polskiego Samuela B. Lindego. W 1958 r. uzyskał stanowisko docenta, a w 1961 r. mianowano go profesorem nadzwyczajnym.

W 1964 r. Jerzy Michalski przeszedł do pracy w kierowanym przez T. Manteuffla Instytucie Historii PAN. W następnych latach publikował regularnie biogramy dla PSB oraz ważne teksty recenzyjne, pracując jednocześnie nad książką pomyślaną jako kontynuacja i uzupełnienie napisanych niegdyś przez W. Konopczyńskiego dziejów konfederacji barskiej. Monografia schyłkowego okresu konfederacji ukazała się drukiem w 1970 r.

Najważniejsze prace syntetyczne Jerzego Michalskiego powstały w związku z projektami realizowanymi w Instytucie Historii PAN. W 1982 r. opublikowano drugi tom Dziejów dyplomacji polskiej za lata 1572–1795, gdzie pod redakcją Zbigniewa Wójcika Zmarły opracował historię dyplomacji polskiej w latach 1764–1795. Opracowanie to jest niezastąpionym kompendium wiedzy o dziejach polityczno-dyplomatycznych Rzeczypospolitej 2. poł. XVIII w. Podobną wartość dla badaczy ustroju i dziejów politycznych mają opracowane przez Jerzego Michalskiego dzieje sejmu polskiego w XVIII w. opublikowane w wydanym pod Jego redakcją w 1984 r. pierwszym tomie Historii sejmu polskiego.

W 1986 r. Jerzy Michalski mianowany został profesorem zwyczajnym.

Od 1991 r. był członkiem Komitetu Redakcyjnego PSB. Od 1975 do 1985 r. był zastępcą redaktora „Kwartalnika Historycznego”, a w latach 1985–2000 jego redaktorem. Był też do 2002 r. członkiem Rady Naukowej Instytutu Historii PAN oraz członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Profesor Jerzy Michalski jako jeden z najwybitniejszych polskich badaczy dziejów nowożytnych zmarł po krótkiej chorobie 26 lutego 2007 r.

Powyższy tekst jest skróconą wersją wspomnienia, autorstwa prof. dr. hab. Wojciecha Kriegseisena, która pierwotnie ukazała się w „Kwartalniku Historycznym”, R. 114, z. 3, 2007, s. 199–201. Jest ona dostępna on-line w otwartym dostępie w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/22513.

Prace Profesora Jerzego Michalskiego zostały zestawione w dwóch opracowaniach: Bibliografia publikacji Jerzego Michalskiego z lat 1947–1994, w: Trudne stulecia. Studia z dziejów XVII i XVIII wieku ofiarowane Jerzemu Michalskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. Ł. Kądziela, W. Kriegseisen, Z. Zielińska, Warszawa 1994, s. 8–24 oraz Z. Zielińska, Bibliografia prac Profesora Jerzego Michalskiego za lata 1994–2004, Warszawa 2004.