Dowiat Jerzy (1920–1982)

 

Jerzy Dowiat

1920–1982

Urodził się 22 IV 1920 w Żytomierzu (metrykalnie zapisanym miejscem urodzenia jest Przygłów pod Piotrkowem), w rodzinie inteligenckiej – ojciec Józef był inżynierem miernictwa (zm. 1922), a matka Sylwestra z Gajewskich (zm. 1982) była nauczycielką.

Rozpoczęte w 1938 r. studia na Wydziale Prawa UW przerwała wojna. W czasie okupacji uczestniczył w tajnym nauczaniu, a po wojnie pracował jako nauczyciel najpierw w Rawie Mazowieckiej, a od września 1947 r. w Warszawie. Jesienią 1946 r. podjął studia, tym razem w zakresie historii na Wydziale Humanistycznym UW; w maju 1950 r. uzyskał magisterium. Wybraną na studiach specjalizację w zakresie historii średniowiecznej, pod kierownictwem Tadeusza Manteuffla, kontynuował w latach następnych w trakcie aspirantury na Wydziale Historycznym UW (1951–1953) oraz pracy w charakterze wykładowcy w Państwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej (1953–1956). W marcu 1956 r. uzyskał na Wydziale Historycznym UW tytuł kandydata nauk historycznych, przedstawiając rozprawę pt. „Walka o jedynowładztwo na Pomorzu Zachodnim w XII w.” We wrześniu 1960 r. habilitował się przed Radą Naukową Instytutu Historii PAN na podstawie rozprawy Metryka chrztu Mieszka I i jej geneza (ogłoszonej drukiem w roku następnym – PWN 1961).

Od 1956 r. związany był z Instytutem Historii PAN – najpierw jako adiunkt, od grudnia 1960 r. jako docent, a od września 1971 r. jako profesor nadzwyczajny.

Zainteresowania naukowe Jerzego Dowiata związane były z historią polityczną i historią kultury Polski średniowiecznej, w ścisłym nawiązaniu do prac seminarium mediewistycznego Tadeusza Manteuffla i do inicjatyw badawczych twórcy i pierwszego dyrektora Instytutu Historii PAN. W tej ostatniej pracy koncentrował wprawdzie uwagę na dziejach instytucji, ale zajmował się także problematyką kultury chrześcijańskiej. W 1958 r. ogłosił Dowiat Chrzest Polski, książkę uznaną za znakomity wzór popularyzacji historii w popularnonaukowej formie, która daje świetny i oryginalny wykład wierzeń pogańskich i chrystianizacji mas we wczesnośredniowiecznej Polsce. Monografia uzyskała w ciągu 10 lat sześć wydań i jest jednym z nielicznych przykładów książki naukowej, która wycisnęła rzeczywiste piętno na masowej świadomości historycznej.

Jerzy Dowiat zmarł w Warszawie 22 IV 1982 w sześćdziesiątą drugą rocznicę swoich urodzin.

 

Powyższy tekst jest skróconą wersją In memoriam, autorstwa prof. prof. dr. hab. Bronisława Geremka i Stanisława Trawkowskiego, która pierwotnie ukazała się w „Kwartalniku Historycznym”, R. 90, z. 1, 1983, s. 287–288. Pełna wersja jest dostępna on-line w otwartym dostępie w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/25276.