Adamus Jan (1896–1962)
Jan Adamus
1896–1962
Urodził się 12 marca 1896 r. w Krakowie jako syn Antoniego i Franciszki z Połączarzów. Ojciec był nauczycielem w państwowym seminarium nauczycielskim w Krakowie, a następnie mianowanym – w Stanisławowie. Tam też Jan Adamus ukończył szkołę powszechną i I gimnazjum państwowe, w którym w 1914 r. otrzymał maturę.
Pierwsze miesiące I wojny światowej spędził wraz z rodzicami i rodzeństwem w Wołowicach, a następnie jako uchodźca w Uherské Hradiste na Morawach. Na 2. semestr roku akademickiego 1914/1915 zapisał się na Wydział Prawa Uniwersytetu Wiedeńskiego. Rok później przeniósł się na Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie. W trakcie studiów odbył praktykę wojskową, podczas której przeszedł zapalenie ucha wewnętrznego i stracił słuch w prawym uchu. Po wybuchu wojny polsko-ukraińskiej w listopadzie 1918 r. zgłosił się do polskiej armii, w której doszedł do stopnia kaprala. W 1920 r. uzyskał absolutorium, złożył egzamin sądowy, a następnie egzamin polityczny. Ze złożeniem tych egzaminów nie uzyskiwano – wedle obowiązujących wówczas przepisów – żadnego tytułu naukowego. Jednakże uzyskane na podstawie wspomnianych egzaminów świadectwa uprawniały do pracy w sądownictwie i administracji.
Od 1921 r. uczęszczał na seminaria uniwersyteckie z historii prawa polskiego sądowego. W 1923 r. zatrudniono go jako starszego asystenta kontraktowego na katedrze historii prawa polskiego sądowego. Tam powstała jego pierwsza większa monografia, pt. Zastaw w prawie litewskim wieku XV i XVI (1925). Praca ta oparta jest na szerokiej podstawie źródłowej. Oprócz trzech statutów litewskich uwzględnił on liczne przywileje ziemskie i dzielnicowe, uchwały sejmowe, a także dokumenty, zapiski sądowe, rewizje dóbr królewskich i wzmianki we współczesnej literaturze XVI w. Na podstawie tej pracy uzyskał doktorat w 1927 r.
Przez kolejne dwa lata w Krakowie pełnił służbę w sądownictwie wojskowym, podczas której doszedł do stopnia kapitana. W 1933 r. opuścił szeregi wojskowe przechodząc w stan spoczynku. Jesienią tego roku przeniósł się do Wilna, gdzie otrzymał stanowisko kierownika Archiwum Miejskiego i asystenta na Uniwersytecie Wileńskim w Zakładzie historii prawa polskiego. Tam na podstawie pracy Z badań nad dzierżeniem w polskim prawie średniowiecznym uzyskał habilitację. Była to jedna z najlepszych prac z historii polskiego prawa prywatnego, jaka się ukazała w okresie międzywojennym. W ostatnich latach przed wojną rozpoczął Adamus studia nad historią ustroju Polski okresu wczesnośredniowiecznego. W 1939 r. otrzymał stanowisko docenta.
W okresie drugiej wojny światowej został wywieziony do Kazachstanu, a stamtąd przez ZSRR do Iraku i Palestyny. W Jerozolimie otrzymał stanowisko kierownika Archiwum Armii Polskiej na Środkowym Wschodzie. W 1944 r. wyjechał do Egiptu, a następnie do Wielkiej Brytanii, gdzie wykładał historię prawa polskiego na Uniwersytecie Oksfordzkim, pracował naukowo w British Museum i etatowo w archiwach w Foseley i Winchester.
Po powrocie do Polski w 1948 r. objął stanowisko docenta na Wydziale Prawa Uniwersytetu Łódzkiego przy katedrze historii państwa i prawa polskiego. Tam mianowany został profesorem nadzwyczajnym (1954). W 1955 r. objął kierownictwo katedry powszechnej historii państwa i prawa. W 1959 r. otrzymał tytuł naukowy profesora zwyczajnego.
W latach 1949–1951 był kierownikiem Biblioteki Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi. Od 1954 r. współpracował z Instytutem Historii PAN, w którym zajmował się problematyką historii prawa rzeczowego w Polsce średniowiecznej. Podczas swojej pracy dla IH PAN wydał m.in. monografię Polska teoria rodowa (1958).
Jan Adamus zmarł nagle podczas pracy 19 czerwca 1962 r. Został pochowany na Starym Cmentarzu w Łodzi.
Więcej we wspomnieniu Karola Koranyi’ego, opublikowanym w „Kwartalniku Historycznym” 70, z. 2, 1963, s. 523–525. Tekst jest dostępny on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/29467
