Karwasińska Jadwiga (1900–1986)
Jadwiga Karwasińska
1900–1986
Urodzona 6 I 1900 r. w Radomsku, wychowana w rodzinie o głębokiej kulturze inteligenckiej, zaraz po maturze w 1918 rozpoczęła studia historyczne w Uniwersytecie Warszawskim. Przerwane zostały w 1920 r. paromiesięczną służbą ochotniczą w wojsku, gdzie na froncie i na najbliższym jego zapleczu pełniła obowiązki sanitariuszki. Pozostawione w rękopisie Jej zapiski są świadectwem i czasu, i jej postawy. Studia zakończyła w seminarium Jana Karola Kochanowskiego w 1925 r., uzyskując doktorat na podstawie dysertacji o sąsiedztwie kujawsko-krzyżackim 1235–1343, ogłoszonej drukiem w 1927 r.
W 1925 r. weszła w skład pracowników Archiwum Głównego Akt Dawnych, gdzie jego dyrektor, Józef Siemieński, utworzył zespół archiwistów o świetnych kwalifikacjach badawczych. Podjęła pogłębiane przez lata rozpoznawanie skarbowości staropolskiej, ogłaszając metodycznie i merytorycznie cenne publikacje o rachunkach dworu królewskiego i żup solnych oraz historii archiwów skarbowych koronnych (1927–1929).
Podczas pracy w Archiwum Głównego Akt Dawnych wydała rachunki żupne bocheńskie z lat 1394–1421 (1939), rachunki z prac budowlanych w Nowym Mieście Korczynie w latach 1402–1408 (1956) i z budowy gmachów Zamku Królewskiego w Warszawie za Zygmunta Augusta (1985). Wzięła udział w szeroko zakrojonych pracach zespołu nad archiwami dawnej Rzeczypospolitej, których śladem pozostał referat na V zjeździe historyków w 1930 r. Część ocalonych wyników ogłosiła później w podstawowym nadal artykule o dokumentach krzyżackich wchodzących od 1466 r. do tego Archiwum (1948). Zredagowała przewodnik po zespołach Archiwum Głównego (1958). Do dawnej serii Lites ac res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferorum wprowadziła doniosłej treści tom III z aktami procesowymi 1420–1423 (1935).
Jej dwudziestoośmioletnią służbę archiwalną przerwało zwolnienie w 1951 r. Następnie została kierownikiem Pracowni edytorskiej w Instytucie Historii Kultury Materialnej PAN, a od 1956 do 1970 r. pracowała w Instytucie Historii PAN, początkowo jako docent w Pracowni Nauk Pomocniczych i Edytorstwa, następnie jako profesor nadzwyczajny od 1961 r., a od 1964 r. jako profesor w Zakładzie Historii od Czasów Najdawniejszych do Schyłku XV Wieku i profesor w Zakładzie Dziejów Polski Przedrozbiorowej i Jej Kultury od 1970 r.
Po odejściu z Archiwum Głównego Akt Dawnych podjęła studia krytyczne nad tekstami z przełomu X i XI w., w szczególności nad Żywotami św. Wojciecha.
Była także wieloletnim nauczycielem akademickim. Od 1930 r. prowadziła zajęcia z nauk pomocniczych historii na Wydziale Historycznym UW. Ćwiczenia i wykłady kontynuowała dla historyków i historyków sztuki aż do 1957 r. Osobnym rozdziałem Jej pracy uniwersyteckiej stało się tajne nauczanie w latach 1941–1944, z którego złożyła ogłoszoną w 1961 r. przejmującą relację w tomie Z dziejów podziemnego Uniwersytetu Warszawskiego.
Habilitowała się w 1946 r. w Uniwersytecie Warszawskim na podstawie pracy Szpital Św. Ducha w Warszawie fundacji Anny ks. Mazowieckiej. W 1961 r. uzyskała tytuł profesorski.
Zmarła w 31 X 1986 r. w Warszawie.
Aleksander Gieysztor
Powyższy tekst jest skróconą wersją wspomnienia, która pierwotnie ukazała się w „Studiach Źródłoznawczych” 34, 1993, s. 137–138. Jest ona dostępna on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/42073.
