Sułkowska-Kuraś Irena (1917–2006)
Irena Sułkowska-Kurasiowa
1917–2006
Urodziła się 26 maja 1917 r. w Moskwie jako córka lekarza Leona Sułkowskiego i Jadwigi z Łapinów. Od najmłodszych lat była związana z Wilnem, gdzie w 1937 r. ukończyła gimnazjum humanistyczne i rozpoczęła studia historyczne na Uniwersytecie im. Stefana Batorego. W latach 1940–1942 uczęszczała do konserwatorium muzycznego w Wilnie, pracowała też jako pielęgniarka w szpitalu kolejowym. Po opuszczeniu Wilna w 1945 r. wznowiła na Uniwersytecie Łódzkim przerwane przez wojnę studia, które kontynuowała w latach 1946–1948 w Uniwersytecie Warszawskim. Pracę magisterską na temat roli kanclerza Janusza Suchegowilka w reformie kancelarii Kazimierza Wielkiego napisała pod kierunkiem Tadeusza Manteuffla. Zapoczątkowało to Jej zainteresowanie dziejami kancelarii królewskiej, które później znacznie pogłębiła dalszymi opracowaniami tego tematu.
W styczniu 1949 r. podjęła pracę w Archiwum Głównym Akt Dawnych, z którym była związana aż do 1970 r. Przeszła kolejno wszystkie stopnie służbowe: archiwistki, kustosza, adiunkta archiwalnego i adiunkta naukowo-badawczego. Pracowała w oddziale I akt staropolskich, którego była też kierownikiem przez kilkanaście lat. W środowisku naukowym archiwistów i historyków dała się poznać jako wybitna specjalistka w zakresie dziejów kancelarii i dokumentów okresu staropolskiego (zwłaszcza księgi wpisów), jak i w ogóle zagadnień dyplomatycznych i źródłoznawczych.
Pełniła też obowiązki dydaktyczne jako wieloletni opiekun praktyk archiwalnych studentów oraz prowadząc kursy paleografii łacińskiej i ruskiej. Miała znaczący wkład w powstanie Stowarzyszenia Archiwistów Polskich.
W związku z pracami nad zasobem akt staropolskich publikowała specjalistyczne artykuły w czasopismach: „Studia Źródłoznawcze”, „Kwartalnik Historyczny” i „Archeion”. Brała udział w pracach nad Polskim słownikiem archiwalnym, pisała biogramy do Polskiego Słownika Biograficznego. W latach 1968–1969 była polskim korespondentem „Archivum”, czasopisma Międzynarodowej Rady Archiwów. Swą wiedzę archiwalną pogłębiała w 1963 r. podczas trzymiesięcznego pobytu badawczego na stypendium École Pratique des Hautes Études.
Zawodową pracę w archiwum potrafiła pogodzić z pracą stricte naukową. W rezultacie tej koniunkcji powstała Jej rozprawa doktorska, pt. Polska kancelaria królewska w latach 1447–1507, obroniona w 1967 r., a po dziewięciu latach także praca habilitacyjna, pt. Dokumenty królewskie i ich funkcja w państwie polskim za Andegawenów i pierwszych Jagiellonów 1370–1444. Obie te rozprawy są względem siebie komplementarne i należą bez wątpienia do najlepszych publikacji poświęconych instytucji polskiej kancelarii królewskiej.
Z dniem 1 stycznia 1971 r. Irena Sułkowska-Kurasiowa przeszła do pracy w Instytucie Historii PAN z przydziałem do Pracowni Nauk Pomocniczych Historii i Edytorstwa. Zajęła się tu dokończeniem swojej rozprawy habilitacyjnej, podjęła też działalność edytorską, publikując wraz z mężem Stanisławem Kurasiem zainicjowane przez niego wydanie Zbioru dokumentów małopolskich, obejmującego dokumenty z lat 1211–1450 (cz. 1–8).
Państwo Kurasiowie podjęli się również pomnikowego wydawnictwa Bullarium Poloniae, tj. zbioru dokumentów dotyczących Kościoła polskiego i Polski, znajdujących się w Archiwum Watykańskim. Wielokrotnie powtarzane kwerendy w tym archiwum przyniosły bogaty, w znacznej mierze dotychczas nieznany materiał źródłowy z lat 1000–1464, opublikowany w sześciu dotychczas wydanych pokaźnych tomach Bullarium.
W uznaniu zasług w dziedzinie archiwistyki oraz za całokształt dokonań badawczych Irena Sułkowska-Kurasiowa była odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Zmarła 10 września 2006 r.
Powyższy tekst jest skróconą wersją wspomnienia autorstwa prof. dr. hab. Stefana K. Kuczyńskiego, która pierwotnie ukazała się w „Kwartalniku Historycznym”, R. 113, z. 4, 2006, s. 147–148. Jest ona dostępna on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/22316.
