Gieysztorowa Irena (1914–1999)
Irena Gieysztorowa
1914–1999
Irena Dobrosława Gieysztorowa urodziła się w Warszawie w rodzinie inteligenckiej, jako córka Jana i Wandy z Wojciechowskich Czarneckich. W 1932 r. ukończyła Gimnazjum im. Marii Konopnickiej i rozpoczęła studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, uzyskując w 1936 r. absolutorium, a rok później stopień magistra filozofii w zakresie historii, na podstawie złożonych z wynikiem bardzo dobrym egzaminów i pracy z zakresu mediewistyki zachodnioeuropejskiej „Początki legendy Karolińskiej” przygotowanej na seminarium Marcelego Handelsmana. Jego asystentką w Katedrze Historii Średniowiecznej była w roku akademickim 1937/38, pracując równocześnie w Muzeum Narodowym w Warszawie.
W 1938 r. Irena Gieysztorowa wyjechała z mężem do Francji na uzupełniające studia z zakresu historii średniowiecznej i historii sztuki. Była słuchaczką Ecole du Louvre, uczęszczała na wykłady w College de France i Sorbonie. Wybuch wojny 1939 r. zastał ją na urlopie w Warszawie. Powrót na studia do Francji był niemożliwy i okres okupacji hitlerowskiej i Powstania przeżyła Irena Gieysztorowa w Warszawie.
Powojenne trudne warunki materialne zmusiły Ją do rezygnacji z powrotu do pracy w Muzeum Narodowym i podjęcia znacznie lepiej wynagradzanego zajęcia spikera i lektora w Polskim Radiu. Z pracy tej Irena Gieysztorowa zrezygnowała, gdy w listopadzie 1949 r. wznowiona została działalność Atlasu Historycznego Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Powierzono Jej zagospodarowanie Pracowni Atlasu. Po przejęciu w 1953 r. agend Towarzystwa Naukowego Warszawskiego przez Polską Akademię Nauk, Pracownia Atlasu Historycznego włączona została do Instytutu Historii PAN, w którym Irena Gieysztorowa zatrudniona była do przejścia na emeryturę w grudniu 1984 r.
Prace nad Atlasem Historycznym Polski zaowocowały czterema mapami szczegółowymi Jej autorstwa i udziałem w opracowaniach zbiorowych (nagroda zespołowa Sekretarza Naukowego PAN), kilkunastu mapami i kartogramami przygotowanymi m.in. dla podręczników historii i wydawnictw źródłowych. Równocześnie Irena Gieysztorowa (z Anną Żaboklicką) przygotowała do druku trzy tomy Lustracji województwa mazowieckiego z roku 1565 opatrzonymi indeksami, z których na szczególną uwagę zasługuje poszerzony indeks osobowy.
Już w czasie prac nad Atlasem Irena Gieysztorowa zaczęła się interesować bardziej demografią historyczną. W 1961 r. z Francji przyniosła do kraju i rozpropagowała metodę rekonstrukcji rodzin na podstawie metryk parafialnych chrztów, ślubów i zgonów opracowaną przez Louis Henry’ego, a obecnie uznawaną za podstawową w badaniach demograficznych. Podsumowaniem przemyśleń i ogromnej pracy nad tematyką demografii historycznej jest wydana w roku 1976 monografia Wstęp do demografii staropolskiej, wysoko oceniona w środowisku naukowym w kraju i za granicą. Monografia ta stała się podstawą uzyskania przez Irenę Gieysztorową stopnia naukowego doktora nauk humanistycznych w zakresie historii oraz nagrody Sekretarza Naukowego PAN.
W 1984 r. odznaczona została Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 1986 r. objęła redakcję rocznika „Przeszłość demograficzna Polski”. Zmarła 26 maja 1999 r. po długiej chorobie, trzy miesiące po śmierci męża, Profesora Aleksandra Gieysztora, i pochowana została 2 czerwca na Starych Powązkach w Warszawie.
Powyższy tekst jest skróconą wersją wspomnienia, autorstwa prof. dr hab. Alicji Falniowskiej-Gradowskiej, która pierwotnie ukazała się w „Kwartalniku Historycznym”, R. 106, z. 4, 1999, s. 163–164. Jest ona dostępna on-line w otwartym dostępie w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/16959.
