Ryszka Franciszek (1924–1998)

 

Franciszek Ryszka

1924–1998

Urodził się 4 sierpnia 1924 r. w Grodnie z ojca Józefa i matki Anny z domu Wańkowicz. Świadectwo dojrzałości otrzymał w 1941 r. w Wilnie.

Podczas II wojny światowej był partyzantem i żołnierzem I Armii Wojska Polskiego. Został ranny w lutym 1945 r. w walkach z łotewską dywizją esesmańską.

Po wojnie, w latach 1946–1950, studiował na Wydziale Prawno-Administracyjnym Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu. Po studiach został zatrudniony przy Katedrze Historii Państwa i Prawa Polskiego Uniwersytetu we Wrocławiu. Na podstawie pracy „Aspekty klasowe polskiego ruchu narodowego na Górnym Śląsku w XX w., pod kierunkiem profesora Seweryna Wysłoucha, otrzymał w 1951 r. stopień doktora nauk humanistycznych. Jej fragmenty były drukowane w „Przeglądzie Zachodni (nr 5/6, 1949; 7/8, 1950).

1 marca 1953 r. został zatrudniony w Zakładzie Historii Śląska Instytutu Historii PAN, najpierw jako adiunkt, później z-ca profesora i docent. Jednocześnie wykładał na wrocławskim Wydziale Prawa i na zaproszenie profesora Wincentego Stysia w Wyższej Szkole Ekonomicznej we Wrocławiu, gdzie nawiązał kontakty z profesorami specjalizującymi się w historii idei politycznych i prawnych. We wrześniu 1956 r. na własną prośbę został przeniesiony do Instytutu Nauk Prawnych PAN.

1 listopada 1961 r. ponownie rozpoczął pracę w IH PAN, kolejno jako docent (1961–1963), profesor nadzwyczajny (1963–1972) i profesor zwyczajny (1972–1986). Od 3 marca 1962 r. był Kierownikiem Pracowni Historii Myśli i Kultury Politycznej XIX i XX w., aż do przejścia na Wydział Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego 1 października 1986 r.

Ponadto w latach 1961–1965 był kierownikiem zakładu w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych, 1965–1969 szefem katedry w Wojskowej Akademii Politycznej, a od 1974 r. pracownikiem naukowym Uniwersytetu Wrocławskiego.

Franciszek Ryszka był badaczem dziejów faszyzmu niemieckiego, historii doktryn politycznych i dziejów Polski Ludowej. Jest autorem wielu prac o faszyzmie, w tym: Państwo stanu wyjątkowego o ideach narodowych socjalistów i strukturach państwa Hitlera, U źródeł sukcesu i klęski. Szkice z dziejów hitleryzmu, czy Polityka i wojna. Świadomość potoczna a teorie XX wieku, nawiązującej do definicji i filozofii wojny, głównie zaś do dociekań Carla Schmitta, „koronnego jurysty”, w jego traktacie o wojnie i polityce. Do niemieckich uczonych, ich teorii, ale i praktyki prawnej Trzeciej Rzeszy Franciszek Ryszka nawiązywał ponadto wielokrotnie w esejach i rozprawach publikowanych m.in. na łamach wrocławskich „Studiów nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi”. Efektem studiów nad dziejami powojennymi Polski było natomiast opublikowanie wraz z zespołem obszernego tomu: Polska Ludowa 1944–1950. Przemiany społeczne.

Prowadził zajęcia dydaktyczne, głównie z historii doktryn politycznych i prawnych oraz nauki o polityce, w Wojskowej Akademii Politycznej (1965–1972), studium dziennikarskim Uniwersytetu Warszawskiego (1967–1969), Instytucie Nauk Politycznych Uniwersytetu Wrocławskiego (do 1984 r.). Miewał także gościnne wykłady, m.in. w École des Hautes Études en Sciences Sociales (1980), na Wydziale Nauk Historycznych Uniwersytetu w Hamburgu i w Uniwersytecie w Saarbrücken (1984). Dydaktyka uniwersytecka zaowocowała ponadto podręcznikami: Wstęp do nauki o polityce, czy Nauka o polityce. Rozważania metodologiczne.

Był członkiem Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. Zasiadał w: komisji podręcznikowej Polska–RFN, radach naukowych instytutów naukowych i komitetach redakcyjnych czasopism naukowych i kulturalnych. Był członkiem Polskiej Akademii Nauk oraz krajowych i międzynarodowych towarzystw naukowych.

Został odznaczony m.in. Medalem za Odrę, Nysę, Bałtyk (1945), Krzyżem Walecznych (1946), Srebrnym Krzyżem Zasługi (1954), Medalem za Berlin (1972), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1977).

Zmarł 31 marca 1998 r.

 

Więcej we wspomnieniu Karola Joncy, opublikowanym w „Kwartalniku Historycznym” 105, z. 4, 1998, s. 172–174. Tekst jest dostępny on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/15146.