Cieślak Edmund (1922–2007)
Edmund Cieślak
1922–2007
Urodził się 7 listopada 1922 r. w Toruniu. Tam uczęszczał do gimnazjum im. M. Kopernika, w którym w 1939 r. uzyskał tzw. małą maturę. W czasie okupacji pracował jako robotnik. W 1944 r. został aresztowany i następnie wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec. Po wyzwoleniu dotarł do Francji. W 1946 r. w Liceum im. Cypriana Norwida w Villard de Lans zdał maturę. W latach 1946–1948 na uniwersytecie w Lille studiował prawo i historię. Po powrocie do Polski podjął studia prawnicze na Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie uzyskał magisterium w 1949 r., a następnie w 1950 doktorat na podstawie rozprawy pt. „Z zagadnień prawnych hanzeatyckiego handlu i transportu morskiego na tle stosunków społeczno-gospodarczych do końca XV w.”, której promotorem był Karol Koranyi.
Od października 1949 r. pracował jako asystent, a następnie adiunkt na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. 1 stycznia 1953 r. związał się z Instytutem Historii PAN. W nim 27 lipca 1954 r. został mianowany docentem, 19 lipca 1963 – profesorem nadzwyczajnym, a w 1974 – profesorem zwyczajnym. 1 stycznia 1955 r. został przeniesiony z Torunia do Gdańska, gdzie zorganizował pracownię Gdańską Zakładu Historii Pomorza (aktualnie Zakład Dziejów Pomorza z Pracownią Historii Gdańska i Dziejów Morskich Polski). Placówką tą kierował aż do przejścia na emeryturę, tj. 31 grudnia 1992 r.
Prowadził także działalność pedagogiczną, wykładając i kierując licznymi pracami magisterskimi i doktorskimi. W latach 1957–1967 pracował na drugim etacie w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku, gdzie w latach 1960–1962 był także dziekanem Wydziału Humanistycznego. W latach 1976–q985 pracował jako wykładowca na Uniwersytecie Gdańskim.
Pełnił różne funkcje organizacyjno-naukowe, jak np. zastępcy sekretarza generalnego (1957–1959) i wiceprezesa (1965–1971) Gdańskiego Towarzystwa Naukowego. Był przez wiele lat członkiem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Historycznego, od 1966 r. przez szereg kadencji członkiem Komitetu Nauk Historycznych oraz zasiadał w licznych radach naukowych: Naczelnej Rady Archiwalnej (od 1961 r.), Biblioteki Gdańskiej PAN (od 1961 r.), Instytutu Historii PAN (od 1969 r.), Instytutu Bałtyckiego (od 1966 r.). Uczestniczył aktywnie w pracach licznych towarzystw i instytucji naukowych, m.in. Toruńskiego Towarzystwa Naukowego, Instytutu Zachodniego, Instytutu Bałtyckiego.
Zainteresowania naukowe Edmunda Cieślaka dotyczyły głównie dziejów Gdańska i regionu bałtyckiego od średniowiecza aż po schyłek wieku XVIII, w tym problematyka prawno-ustrojowa, ekonomiczna, społeczna, także dzieje stosunków politycznych i dyplomacji.
Był redaktorem periodyków i prac zbiorowych. Wspólnie ze Stanisławem Hoszowskim redagował „Zapiski Historyczne”; w latach 1958–1990 był redaktorem „Studia Maritima”. Jako przewodniczący Komitetu Wydawnictw Książkowych Wydziału I Gdańskiego Towarzystwa Naukowego był redaktorem 27 monografii i 8 tomów wydawnictw źródłowych. Redagował przez wiele lat serię Studia i Materiały do Dziejów Gdańska (9 tomów); kierował przygotowaniem i drukiem zespołowej syntezy Historia budownictwa okrętowego na Wybrzeżu Gdańskim (Gdańsk 1972). Głównym jego osiągnięciem było wydanie wielotomowej zespołowej Historii Gdańska od czasów najdawniejszych do XX w. (t. 1–5, Gdańsk 1978–1999), której był redaktorem naukowym.
Był znany na arenie międzynarodowej i wysoko oceniany przez historyków z Niemiec, Anglii, Francji, Skandynawii. Wygłaszał referaty na zjazdach i konferencjach międzynarodowych, m.in. Hansische Arbeitsgemeinschaft w NRD, na kongresach Société Jean Bodin (był członkiem tego stowarzyszenia prawników), na spotkaniach Commission Internationale d’Histoire Maritime, na konferencjach w Sztokholmie i Goteborgu. Wykładał na Uniwersytecie w Caen (1972) i w École Pratique de Hautes Études w Paryżu (1972).
Za swoje prace i działalność był wielokrotnie nagradzany i odznaczany. W 1961 r. otrzymał nagrodę Miasta Gdańska za całokształt dorobku naukowego w zakresie historii Gdańska, a nagrodę województwa gdańskiego w roku 1971 za działalność naukową i upowszechnianie nauki. W 1984 r. ponownie został laureatem nagrody Miasta Gdańska w dziedzinie kultury. W 1964 r. otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, a w 1973 r. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski. W 1990 r. został wybrany na członka korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności, a w rok potem na jej członka czynnego. W 1995 r. otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego.
Zmarł 22 września 2007 r.
Literatura:
1. Bogucka M., Edmund Cieślak (7 XI 1922 – 22 IX 2007), „Kwartalnik Historyczny” 115, 2008, nr 1, s. 161–163.
2. Kizik E., Profesor Edmund Cieślak (1922–2007), „Gdański Rocznik Ewangelicki” 1, 2007, s. 125–130.
3. Staszewski J., Zmarł Profesor Edmund Cieślak, „Zapiski Historyczne” 73, 2008, z. 2–3, s. 263–266.
4. Trzoska J., Słowo wstępne, w: Strefa bałtycka w XVI–XVIII w. Polityka – Społeczeństwo – Gospodarka. Ogólnopolska sesja naukowa zorganizowana z okazji 70-lecia urodzin Profesora Edmunda Cieślaka, red. J. Trzoska, Gdańsk 1993, s. 7–12.
5. Trzoska J., Edmund Cieślak (1922–2007), „Rocznik Gdański” 67–68, 2007–2008, s. 123–132.
6. Trzoska J., Profesor Edmund Cieślak (7 listopada 1922 – 19 września 2007), „Nautologia” 43, nr 145, 2008, s. 128–129.
