Rzepniewska Danuta (1929–2011)
Danuta Rzepniewska
1929–2011
Danuta Rzepniewska (z domu Anders) ur. 10 XI 1929 r. w Warszawie, chodziła do szkoły powszechnej w stolicy. Rodzina mieszkała na Bielanach. Po ukończeniu szkoły powszechnej w 1943 r. wstąpiła do szkoły ogrodniczej i jednocześnie na komplety tajnego nauczania (szkoły średnie ogólnokształcące były przez Niemców zamknięte, często funkcjonowały jako fikcyjne szkoły zawodowe). W czasie Powstania Warszawskiego została ciężko ranna i straciła rękę, a także kontakt z rodziną. Do nauki powróciła w końcu 1945 r. i uczyła się w Gimnazjum i Liceum imienia Stefanii Sempołowskiej na Żoliborzu. Maturę zdała w 1949 r., potem wstąpiła na studia w Instytucie Historycznym UW. Studia były wówczas podzielone na dwa szczeble i Danuta najpierw skończyła studia trzyletnie w 1952 r., a następnie studia magisterskie w 1954 r. Tytuł pracy magisterskiej brzmiał: Praca najemna na folwarku w Królestwie Polskim w latach 1846–1862 i wędrówki zarobkowe w rolnictwie. W czasie studiów uczęszczała na seminarium prof. Witolda Kuli. Po ukończeniu studiów pracowała przez pewien czas w Archiwum Głównym Akt Dawnych. Jak wynika z pisma prof. Adama Stebelskiego, dyrektora Archiwum, ocena jej pracy była bardzo pozytywna.
W tym też czasie powstał Instytut Historii PAN i kompletowano kadrę pracowników. Danuta Rzepniewska należała do grona pierwszych pracowników Instytutu. Jej umowa o pracę nosi datę 1 kwietnia 1953 r. Była asystentem, a później, po uzyskaniu w 1967 r. doktoratu, adiunktem. Przez pewien czas pracowała na etacie pracownika dokumentacji naukowej. Działalność naukową rozwijała w zespole prof. Witolda Kuli, współpracowała też z prof. Janiną Leskiewiczową.
Zainteresowania naukowe i badawcze Danuty Rzepniewskiej ogniskowały się wokół wsi i rolnictwa. Jej rozprawa doktorska, opublikowana w 1968 r., to Gospodarstwo folwarczne na Mazowszu 1795–1806 (PWN, 365 ss.). Poprzednia praca, wydana w 1957 r., to opracowanie dotyczące robotników rolnych w Królestwie Sezonowi najemnicy rolni w Królestwie Polskim w połowie XIX wieku, Warszawa 1957. Późniejsza zaś, wydana w 1982 r., to Ziemiaństwo w kręgu oddziaływania Warszawy, ss. 261. Inne opracowania także wiązały się na ogół z Mazowszem i Warszawą, np. artykuł o imigracji do Warszawy w serii „Społeczeństwo Królestwa Polskiego”, praca o oficjalistach wiejskich, umieszczona tamże, artykuł o zadłużeniu własności ziemskiej (1795–1806) tamże, prace o hipotece dóbr ziemskich, instytucjach społecznych w Królestwie, czy migracjach ludności wiejskiej.
W 1979 r. ukazała się ważna praca zbiorowa pod redakcją Witolda Kuli i Janiny Leskiewiczowej, pt. Przemiany społeczne w Królestwie Polskim. Stanowiła ona rekapitulację wieloletnich prac zespołu Kuli nad przekształceniami społeczeństwa staropolskiego w postfeudalne, wprawdzie ograniczoną do ziem Królestwa. W tomie tym Danuta Rzepniewska opracowała rozdział pn. Instytucje i organizacje społeczne, obejmujący omówienie roli Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Tow. Dobroczynności, Resurs Obywatelskiej, Kupieckiej i lokalnych oraz Tow. Rolniczego w ówczesnych przekształceniach społecznych.
Z końcem 1989 r. Danuta Rzepniewska przeszła na emeryturę i 36-letni okres jej pracy w IH PAN dobiegł końca. Jednak nie oznaczało to końca jej działalności naukowej. W dalszym ciągu zajmowała się problematyką folwarku i ziemiaństwa w XIX w. W 1998 r. ukazał się w „Acta Poloniae Historica” (t. 74) jej artykuł Women of the Landowning Class in the Polish Kingdom During the 19th Century. Podobny artykuł w jęz. polskim został opublikowany w książce z serii „Kobieta i…” wydawanej przez A. Żarnowską i A. Szwarca na Uniwersytecie Warszawskim, noszącej tytuł Kobieta a społeczeństwo na ziemiach polskich w XIX wieku, Warszawa 1995. W 1997 r. w tomie tej serii Kobieta i kultura życia codziennego, wiek XIX i XX ukazał się artykuł Danuty Rzepniewskiej Ziemianki w mieście. Królestwo Polskie w końcu XIX wieku.
Wszyscy znający ją koledzy pamiętają ją jako bardzo solidnego i pracowitego historyka. Wszelkie zadania wykonywała z wielką dokładnością. Także w życiu codziennym, mimo kalectwa, radziła sobie doskonale.
Zmarła 11 grudnia 2011 r. w Warszawie, pochowana na cmentarzu bródnowskim.
Mężem Danuty był Andrzej Rzepniewski (ur. 15 listopada 1929, zm. 30 kwietnia 1998), historyk wojskowości, pracownik naukowy instytucji wojskowych i cywilnych (w tym Instytutu Historycznego UW). Małżeństwo zawarli w październiku 1953 r. Mieli dwoje dzieci.
Janusz Żarnowski
