Wawrzyńczyk Alina (1908–1997) - Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN

Alina Wawrzyńczyk

1908–1997

Urodziła się 11 sierpnia 1908 r. w Libawie (Łotwa) w rodzinie Wilkiewiczów. W 1932 r. ukończyła studia na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, gdzie już od 1931 r. była zatrudniona jako młodszy asystent w seminarium profesora Stefana Ehrenkreutza. Na USB pracowała do 1939 r. W 1938 r. uzyskała stopień naukowy doktora pod kierunkiem prof. Ehrenkreutza, na podstawie rozprawy pt. Spory graniczne polsko-litewskie w XV–XVII wieku, która ukazała się drukiem w serii „Wiadomości Studium Historii Prawa Litewskiego USB”, t. 1, Wilno 1938. Zmarła opisała w niej przebieg sporów i działalności kolejnych komisji granicznych i sąsiedzkich, przedstawiając dwa odmienne sposoby rozumienia charakteru i trybu załatwiania sporych kwestii, gdzie dla Polaków były to sprawy sporów wewnętrznych, tak jak w przypadku rozgraniczeń powiatów czy województw, podczas gdy dla Litwinów był to problem rozgraniczenia dwóch państwowości.

Po II wojnie światowej przeniosła się do Wrocławia, gdzie od 1 stycznia 1946 r. rozpoczęła pracę jako starszy asystent na Uniwersytecie Wrocławskim, a od 1 stycznia 1949 – adiunkt Katedry Historii Państwa i Prawa Polskiego. Na początku 1952 r. habilitowała się na podstawie pracy pt. Rozwój wielkiej własności na Podlasiu w XV i XVI wieku, która została wydana przez Wrocławskie Towarzystwo Naukowe w 1951 r. Zmarła omówiła w niej szereg kwestii podstawowych dla ustroju prawnego i struktury społecznej Wielkiego Księstwa Litewskiego. Przedstawiła rozdawnictwo hospodarskie dóbr i powstawanie wielkiej własności prywatnej, problemy zmiany charakteru posiadania dóbr, początkowo będących w użytkowaniu bojarów i możnych, później stanowiących ich własność wieczystą, a także zmiany położenia chłopów, którzy z ludności zależnej, składającej daniny posiadaczowi dóbr, przekształcili się w poddanych czynszowo-pańszczyźnianych, obsługujących folwarki.

1 stycznia 1953 r. zajęła stanowisko docenta na Uniwersytecie Wrocławskim, a od 1 marca 1953 zaczęła pracować w Instytucie Historii PAN, przenosząc się jednocześnie do Warszawy. W Instytucie Historii PAN pracowała aż do przejścia na emeryturę 31 grudnia 1978 r., początkowo jako samodzielny pracownik naukowy, od 30 września 1954 – docent, a od 1 maja 1967 – profesor nadzwyczajny. W czasie swojej pracy dla IH PAN specjalizowała się głównie w dziejach gospodarczych, w szczególności dziejach polskiej wsi w XVI i XVII w.

Pierwsza praca dotycząca dziejów nowożytnego rolnictwa dotyczyła folwarków w dobrach królewskich województwa sandomierskiego w XVI i początkach XVII w. W badaniach Zmarła zajęła się metodą ustalania wielokrotności zbioru zboża w stosunku do wysiewu. Przebadała na podstawie relacji lustratorów 69 folwarków, otrzymując pierwsze w Polsce wyniki oparte na tak szerokiej bazie, a swoje wyniki opublikowała w Studiach do dziejów gospodarstwa wiejskiego t. I, wydanych w 1957 r. Następnie zajęła się badaniami nad gospodarką rolną w dobrach królewskich na Mazowszu w XVI i na początku XVII w., wydając m.in. monografię Gospodarstwo chłopskie w dobrach królewskich na Mazowszu w XVI i na początku XVII wieku, Warszawa 1962.

Alina Wawrzyńczykowa była także cenioną redaktorką i edytorką wydawnictw źródłowych, w tym utworów takich, jak Warszawa XVI–XVIII wiek, z. I, 1974; z. II, 1977 (redakcja) i Lustracje województwa mazowieckiego XVII wieku, wyd. A. Wawrzyńczyk, cz. I, 1617–20, Wrocław 1968, cz. II, 1660–61, Warszawa 1989 (edycja).

Zmarła 6 stycznia 1997 r.

Więcej we wspomnieniu prof. Andrzeja Wyczańskiego, opublikowanym w „Kwartalniku Historycznym” 104, z. 3, 1997, s. 161–164. Tekst jest dostępny on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN) pod linkiem: http://rcin.org.pl/publication/14931.