Światy Słowian. Władza cesarzy, możnych i wiecu. Kto jej potrzebuje?

Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Akademia Młodych Uczonych Polskiej Akademii Nauk

Komitet Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk

Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie

Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego

Akademia Piotrkowska

Instytut Historii Litwy

serdecznie zapraszają na czwartą konferencję z cyklu

„Światy Słowian”

Władza cesarzy, możnych i wiecu. Kto jej potrzebuje?

Gniezno
16–18 Września 2026

Pskowski wiec autorstwa Apollinarego Vasnetsova (1908–1909) – źródło https://en.wikipedia.org/wiki/Veche#/media/File:Pskov_Veche_Vasnetsov.jpg

W imieniu Komitetu Organizacyjnego pragniemy zaprosić Państwa do udziału w czwartej hybrydowej (tradycyjnej i on-line) konferencji z cyklu: „Światy Słowian”.

Nasz nieco prowokacyjny tytuł dotyczy źródeł władzy w świecie słowiańskim. Koncentruje się na organizacjach politycznych, które tam powstały, zarówno z perspektywy elit rządzących, jak i podległych im grup – plemion, ludów, księstw czy królestw. W jakim stopniu średniowieczne organizacje polityczne powstały w wyniku pojednania i kompromisu, a w jakim były raczej wynikiem brutalnej przemocy, łagodzonej z czasem przez bardziej wyrafinowane narzędzia perswazji, takie jak ideologia oparta na religii monoteistycznej? Takie pytania o kompromis i opór wobec centralizacji władzy zachęcają również do skupienia się na tych społecznościach w świecie słowiańskim i na ich pograniczach, które nie wytworzyły silnych, scentralizowanych monarchii. Początkowo postrzegane były one jako zacofani „obrońcy tradycyjnych wartości”, czy nie powinniśmy teraz postrzegać ich jako obrońców innych wartości – rozproszonej, kontrolowanej przez większość władzy? Interesy większości nie zawsze były realizowane przez silną, scentralizowaną władzę, zwłaszcza jeśli była ona narzucana siłą. Władcy słowiańscy wcale nie byli strażnikami porządku wewnętrznego i obrońcami przed zagrożeniami zewnętrznymi, a raczej przywódcami kryminalnych karteli, plądrującymi w kraju i za granicą, a ich „państwa” – przynajmniej na wczesnych etapach – bardziej przypominają kontrolowane przez rodzinę korporacje. Czy późniejsze wizje ich jako łagodnych władców w tradycji literackiej, dążących do duchowego zbawienia i materialnego dobrobytu swoich poddanych, są w dużej mierze propagandą? Nasza konferencja zasadniczo odnosi się do pytania postawionego w jej tytule: w jaki sposób średniowieczne słowiańskie wspólnoty polityczne powstawały, rozszerzały się i utrzymywały oraz jaka była rola elit, władców i dynastii w tym procesie. Zapraszamy do zgłaszania referatów dotyczących takich zagadnień jak:

• rola legend dynastycznych w konsolidacji władzy (narodziny dynastii lub rodu);
• „miejsca które rodzą władzę” (sedes regni, miejsca kultowe, mennice, komunikacja, komory celne);
• inżynieria społeczna w służbie władcy (np. osadnictwo inspirowane przez władców);
• fenomen dworu monarszego (w jaki sposób funkcjonował; jakie było jego miejsce w systemie władzy; czy stanowił on zasób „merytokratyczny”?);
• rola pisma/pisarstwa w tworzeniu ideału władcy;
• Princeps fundator (rola monarchy jako fundatora kościołów, zleceniodawcy kodeksów, obrazów itp.);
• „demokracja” – struktury segmentarne i formy władzy alternatywne wobec monarchii;
• religia jako element porządku społecznego i politycznego;
• prawo jako podstawa porządku społecznego i politycznego;
• symbolika i rytuał władzy (w tym miejsca koronacji, karania, przemawiania itp.);
• jak wychować władcę;
• rozpowszechnianie wzorców sprawowania rządów;
• dyfuzja wzorców sprawowania władzy;
• polityka zagraniczna – polityka dynastyczna.

Zgłoszenie na konferencje prosimy nadsyłać do 30 marca 2026: https://docs.google.com/forms/

Językami konferencji będą: angielski oraz polski. Organizatorzy zapewniają zakwaterowanie.

W przypadku dalszych pytań zachęcamy do kontaktu: : theworldoftheslavs@gmail.com.

Komitet Organizacyjny: Dariusz Adamczyk (Hanover, Niemcy), Darius Baronas (koordynator, Wilno, Litwa) Marta Font (koordynator, Pecz, Węgry), Antoni Grabowski (koordynator, Warszawa, Polska), Adrian Jusupović (główny koordynator, Warszawa, Polska), Maciej Lubik (koordynator, Zielona Góra, Polska), Tomasz Nowakiewicz (koordynator Warszawa, Polska), Aleksander Paroń (koordynator, Wrocław, Polska), Jonathan Shepard (koordynator, Oxford/Cambridge, Wielka Brytania), Monika Stelmasiak-Majorek (koordynator, Gniezno, Polska), Stepan Stepanenko (Koordynator, Schleswig, Niemcy), Monika Stobiecka (koordynator, Warszawa, Polska), Alexandra Vukovich (koordynator, Londyn, Wielka Brytania), Constantin Zuckerman (koordynator, Paryż, Francja).