Nowości wydawnicze: „Księga odpustów wrocławskich”
Księga odpustów wrocławskich, oprac. i wyd. Halina Manikowska, IH PAN, Warszawa 2016; wersja elektroniczna: http://rcin.org.pl/publication/81018
„Księga odpustów wrocławskich” to wyjątkowo rzadko spotykany w średniowiecznej Europie zbiorczy inwentarz odpustów, jakie można było uzyskać w kościołach jednego miasta. Rzym miał rzecz jasna takie inwentarze i spisy, i to sporządzane w wielu językach, a od jubileuszu 1475 r. już masowo drukowane, postarał się o nie aspirujący do miana „Drugiego Rzymu” Mediolan, korzystali z nich pielgrzymi w Ziemi Świętej. Swoje sumariusze odpustów i innych przywilejów produkowały poszczególne zakony, ale już znacznie rzadziej biskupstwa, niemal zupełnie nieznane są zaś tego rodzaju spisy opracowywane dla poszczególnych miast.
Rękopiśmienny zbiór inwentarzy odpustowych 20 kościołów i kaplic wrocławskich, spisany w języku łacińskim i niemieckim w końcu XV w., ale oparty na wcześniejszych sumariuszach, pochodzących z pierwszej ćwierci tego stulecia, przynosi niezwykle wyrazisty obraz praktyki zdobywania, kumulowania, udzielania i propagowania odpustów. Uważny czytelnik dostrzeże wyłaniające się zza tego obrazu tło życia religijnego późnośredniowiecznego miasta, z jego odróżnialnym od innych świątecznym rytmem i własnym chórem świętych patronów, z wpływającą na ten rytm rywalizacją pomiędzy klasztorami i między nimi a świątyniami parafialnymi.
Staranne wydanie rękopisu wrocławskiego, poprzedzone obszernym wstępem i ilustrowane m.in. reprodukcjami jego kart, zostało przygotowane w formacie oryginału – pielgrzymiej zapewne książeczki, którą złożono z „księgi odpustów wrocławskich” i trzech inkunabułów, wydrukowanych w latach 1491–1495: niemieckojęzycznego przewodnika dla pątników rzymskich, znanego jako Mirabilia Urbis Romae, niemieckiego traktatu o mszy św. oraz łacińskiego zbiorku tekstów związanych ze św. Brygidą, w tym zapisów jej objawień.
As an late medieval European collective inventory of indulgences obtainable at the churches within one city, The Book of Wroclaw Indulgences is an extremely rare specimen. Clearly, Rome had such inventories and lists, compiled in a number of languages and printed on a mass scale since the Jubilee of 1475. Milan, this aspiring ‘Second Rome’, developed such registers as well. Pilgrims to the Holy Land also made use of such inventories. Individual religious orders produced their ‘summary registries’ of indulgences and other privileges; bishoprics would have their registers compiled very rarely. Lists of this type drawn up for individual cities are almost unknown, for a change.
The manuscript collection of indulgence inventories for a total of twenty churches and chapels of Wroclaw, written down in the late fifteenth century, in Latin and in German, is based on earlier ‘summary registries’ dating to the first quarter of the century. It offers us a revelatory image of the practice of obtaining, accumulating, granting, an propagating of indulgences. The attentive reader will spot the underlying background of the religious life of a late medieval city, with its distinct and pretty specific festive rhythm and its own retinue of patron-saints, and with a rivalry between cloisters and monasteries, and between those and parish churches, which had an impact on that rhythm.
This meticulous edition of the Wroclaw manuscript, preceded with an extensive introduction and illustrated with reproductions of its pages (and other images), follows the original copy’s format. Originally, it was probably a pilgrim’s booklet composed of a ‘book of Wroclaw indulgences’ and three incunabula printed between 1491 and 1495, including a guide for pilgrims to Rome, known as the Mirabilia Urbis Romae (in German); a German treatise of the Holy Mass; and, a Latin collection of texts related to Saint Bridget and her revelations.
