„Dwa diariusze duchownych ewangelicko-reformowanych z przełomu XVII i XVIII wieku. Memoriale Gabriela Dyjakiewicza i Diariusz Jana Krzysztofa Kraińskiego”, oprac. i wstęp Wojciech Kriegseisen, przy współpr. Ewy Cherner, Warszawa 2024, IH PAN, oprawa miękka, s. 294, ISBN 978-83-66911-69-7

Wśród zachowanych z epoki staropolskiej pamiętników i diariuszy niewiele jest tzw. egodokumentów autorstwa duchownych, a już dzienniki lub wspomnienia duchownych ewangelickich stanowią wyjątkową rzadkość.

Publikowane tu po raz pierwszy dwa diariusze polskich pastorów ewangelicko-reformowanych z przełomu XVII i XVIII w. ukazują nieco odmienną od katolickiej perspektywę widzenia staropolskiej rzeczywistości w epoce głębokiego kryzysu państwa szlacheckiego.

Edycja powstała w ramach realizowanego w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN projektu badawczego „Fenomen przetrwania. Społeczności protestanckie w Rzeczypospolitej szlacheckiej od schyłku XVII po pierwszą połowę XIX w.”. Celem badań jest ustalenie przyczyn i okoliczności, które zdecydowały o przetrwaniu w XVII i XVIII w. mniejszościowych społeczności protestanckich w zdominowanym przez kulturę nietolerancyjnego, potrydenckiego katolicyzmu społeczeństwie Rzeczypospolitej szlacheckiej. Obiektem badań są ewangelicy reformowani (tzw. kalwiniści), których zbory na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego i Podlasia koronnego tworzyły odrębny kościół lokalny, czyli Jednotę Ewangelicko-Reformowaną Wielkiego Księstwa Litewskiego, zwaną potocznie Jednotą Litewską.