Dr hab. Aleksander Łupienko laureatem konkursu NCN OPUS 27

4 grudnia 2024 r. koordynatorzy Dyscyplin Narodowego Centrum Nauki przedstawili listę rankingową projektów zakwalifikowanych do finansowania w ramach konkursu OPUS 27 ogłoszonego przez NCN 15 marca 2024 r.

Wśród laureatów konkursu znalazł się: dr hab. Aleksander Łupienko, prof. IH PAN z wnioskiem pt. „Wspólnoty miejskie w Europie Środkowo-Wschodniej (ok. 1850–1914)”. Serdecznie gratulujemy!

Celem projektu dr. hab. Aleksandra Łupienki, prof. IH PAN jest analiza społeczeństwa miejskiego we wszystkich trzech zaborach ziem polskich w XIX w., między Wiosną Ludów a wybuchem pierwszej wojny światowej (1848–1914). Obiektem analizy będzie wewnętrzna logika funkcjonowania wspólnot lokalnych, z których składało się ówczesne społeczeństwo. Te wspólnoty miały charakter etniczny, stanowy, religijny, zawodowy, klasowy, lokalno-sąsiedzki, a także należały do nich powstające w tym czasie nowe stowarzyszenia. Projekt pokaże, że wspólnota jest kategorią, jaką powinni się posługiwać także historycy społeczeństwa przemysłowego w XIX w., a nie tylko – jak zwykle to ma miejsce obecnie – badacze średniowiecza bądź czasów nowożytnych. Miastami, jakie będą zbadane, są ośrodki w zaborze rosyjskim (Warszawa, Łódź), austriackim (Lwów, Kołomyja) i niemieckim (Poznań, Toruń).

Projekt ukaże funkcjonowanie wspólnot w tych miastach, działalność i narracje „wyprodukowane” przez liderów tych grup (tych oficjalnych, ale także tych, którzy czasem mniej świadomie przejmowali tę rolę), miejsca, które uznawano za ważne dla wspólnoty (miejsca związane z jej historią, miejsca upamiętnień, pomniki, lub po prostu pojedyncze domy albo fragmenty miasta), a także – w końcu – wizje wspólnej przeszłości, które były często nietożsame z historią prezentowaną w najbardziej znanych książkach z epoki. Wspólnoty te, zgodnie z hipotezą badawczą, nakładały się na siebie, były niehierarchiczne oraz miały dużo mniej jasne granice niż to chcieli uznać ich liderzy. Jednym z ważnych pytań, na które znajdzie się odpowiedź, będzie pytanie o rzeczywisty charakter społeczeństwa miejskiego: czy była to mniej więcej spójna grupa, czy raczej agregat grup? Celem projektu jest także spojrzenie na strategie używane przez członków grup, charakter każdej z wybranych wspólnot, przenikalność społeczna (przez członków innych wspólnot) oraz wpływ tych grup na
lokalną politykę. Będzie to możliwe dzięki zbadaniu takich źródeł jak m.in. lokalna i konfesyjna prasa, oficjalne sprawozdania z działalności, wspomnienia, akta osobowe w archiwach oraz źródła ukazujące „zewnętrzne spojrzenie” na te grupy: raporty i inne narracje stworzone przez organy władzy w każdym z tych imperiów.

Badania te zrehabilitują to, co lokalne i partykularne w historii miejskiej ziem polskich, czyli coś, czego zwykle brakuje w pracach obejmujących szerszy zakres. Dzięki temu historia ta stanie się bardziej zrozumiała, „ujarzmiona” i możliwa do pogodzenia z narodowym dyskursem historycznym. Co więcej, planowany tekst książki będzie miał potencjał wskazania nowych dróg pisania historii miejskiej, nie tylko w Polsce.

Więcej informacji na stronie o konkursie: https://www.ncn.gov.pl/konkursy/wyniki/2024-12-04-opus27-preludium23