Wykaz projektów zakończonych

Narodowe Centrum Nauki (od 2015)

„Przestrzeń miejska późnośredniowiecznej Florencji: wyobrażenia i percepcja”, PRELUDIUM, nr 2014/15/N/HS3/01768, przyznane środki: 80.400 PLN, kierownik projektu: mgr Anna Pomierny-Wąsińska, 2015–2017

Projekt miał dwa najważniejsze cele. Pierwszym z nich było odtworzenie i interpretacja charakterystycznych dla mieszkańców późnośredniowiecznego miasta sposobów postrzegania przestrzeni miejskiej oraz funkcjonujących wyobrażeń o organizacji tej przestrzeni. Posłużyła temu analiza wybranych z zachowanych źródeł historycznych Florencji z okresu późnego średniowiecza (c.1322–c.1434), na podstawie której zostały scharakteryzowane języki definiowania i opisu przestrzeni miejskiej. Drugim celem projektu było poszerzenie oraz weryfikacja dotychczasowego kwestionariusza badawczego i stanu wiedzy o problemy niebrane dotąd pod uwagę lub uznawane za marginalne w badaniach przestrzeni miejskiej.

„Księgi konsystorza kaliskiego z lat 1504–1534”, PRELUDIUM, 2014/13/N/HS3/04425, przyznane środki: nr 102.700 PLN; kierownik projektu: mgr Arkadiusz Borek, 2015–2018

Celem głównym projektu było opracowanie elektronicznej edycji pięciu ksiąg oficjalatu okręgowego kaliskiego z lat 1504–1534. W jej skład wchodzą, połączone ze sobą, pełne indeksy: osobowy, geograficzny, spraw (wraz z ich regestami) oraz selektywny indeks rzeczowy (ważniejsze obiekty gospodarcze, beneficja, obiekty sakralne). Są one połączone z udostępnionym faksymile rękopisu, pełnotekstową edycją najbardziej typowych wpisów (ze względu na formularz i rękę pisarską) i wstępami źródłoznawczymi.

„Cyfrowa edycja kaliskich ksiąg ziemskich i grodzkich z przełomu XV i XVI wiek”, PRELUDIUM, nr 2014/13/N/HS3/04428, przyznane środki: 149.500 PLN, kierownik projektu: mgr Tomasz Związek, 2015–2018

Celem badań było opracowanie elektronicznej edycji kaliskich ksiąg sądowych grodzkich i ziemskich. Zostały nią objęte księgi z przełomu XV i XVI wieku (lata ok. 1480–1540). Planowana, nowatorska metoda wydania łączyła dotychczasowy dorobek polskiego edytorstwa źródeł historycznych z nowoczesnymi narzędziami informatycznymi (m.in. bazy danych i systemy informacji przestrzennej).

„Elektroniczna edycja sądowych ksiąg kaliskich z lat 1587–1593”, PRELUDIUM, nr 2014/13/N/HS3/04421, przyznane środki: 149.890 PLN, kierownik projektu: mgr Michał Gochna, 2015–2018

Głównym celem badań było opracowanie elektronicznej edycji ksiąg sądowych powiatu kaliskiego. Planowane było objęcie edycją ksiąg z pierwszych lat panowania Zygmunta III (lata 1587–1593). Edycja wykonana została przy pomocy nowatorskiej metody, łączącej dotychczasowy dorobek polskiego edytorstwa źródeł historycznych z nowoczesnymi narzędziami informatycznymi (m.in. bazy danych i system informacji przestrzennej). Metoda ta pozwala również integrować dane z różnych źródeł.

„Rewolucjia 1905 roku w guberni grodzieńskiej. Oblicze ideowe i wymiar praktyczny”, FUGA, nr 2015/16/S/HS3/00532, przyznane środki: 291.000 PLN, kierownik projektu: dr Aliaksandr Laneuski, 2015–2017

Podstawowym celem badawczym projektu była analiza rewolucji 1905 roku w guberni grodzieńskiej, ze szczególnym uwzględnieniem miasta Grodna. Z jednej strony analizie została poddana działalność partii i ugrupowań politycznych napędzających rewolucję, z drugiej natomiast reakcja władz na te wydarzenia. Z kolei próba rekonstrukcji owych wydarzeń i analiza przebiegu pozwoliła odpowiedzieć na bardzo ciekawe pytanie badawcze o to, co badania nad rewolucją 1905 roku mówią o stosunkach politycznych, społecznych i narodowościowych (w guberni grodzieńskiej krzyżowały się interesy Białorusinów, Litwinów, Polaków, Rosjan i Żydów) w tym regionie.

„Instytucje i placówki opieki społecznej dla Żydów w gettach Generalnego Gubernatorstwa w latach 1939–1944”, PRELUDIUM, nr 2014/13/N/HS3/04441, przyznane środki: 64.540 PLN, kierownik projektu: mgr Aleksandra Bańkowska, 2015–2018

Celem projektu było zebranie i opracowanie informacji w postaci bazy danych na temat instytucji i placówek pomocy społecznej dla ludności żydowskiej na terenie Generalnego Gubernatorstwa (GG). Dotychczas w historiografii Holokaustu brakowało całościowego opracowania dotyczącego pomocy społecznej dla Żydów na ziemiach polskich. Temat ten pojawiał się jedynie w omówieniach dziejów poszczególnych gett, a tylko pojedyncze instytucje doczekały się swoich monografii (American Joint Distribution Committee – AJDC i Towarzystwo Ochrony Zdrowia Ludności Żydowskiej w Polsce – TOZ). Natomiast dobrze zachowana dokumentacja pozwoliła na przebadanie niemal wszystkich ośrodków pomocy społecznej dla Żydów w GG.

„Cyfrowe edycje map dawnych: perspektywy i ograniczenia na przykładzie „Mapy geograficzno-wojskowej i statystycznej Wielkopolski” (1807–1812)”, PRELUDIUM, nr 2015/17/N/HS3/01267, przyznane środki: 112.320 PLN, kierownik projektu: mgr Tomasz Panecki, 2016–2019

Celem projektu było opracowanie metody cyfrowej edycji map dawnych na przykładzie „Mapy geograficzno-wojskowej i statystycznej Wielkopolski” (1807–1812), nazywanej także mapą Gaula (kartograf) lub mapą Raczyńskiego (fundator). Współcześnie obserwujemy wzrost zainteresowania badaczy cyfrową i przestrzenną humanistyką, a także coraz częstsze przetwarzanie i udostępnianie map w formie cyfrowej. Nie wypracowano jednak spójnej metody ich edycji. W projekcie wybrane dotychczasowe próby w tym zakresie (zarówno polskie jak i zagraniczne) zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie. Niniejszy projekt miał służyć nie tylko opracowaniu metody edycji map, ale także wskazaniu perspektyw i ograniczeń w kontekście zastosowania jej dla map opracowanych w XIX w. Do analiz wykorzystany został zestaw narzędzi informatycznych, przede wszystkim System Informacji Geograficznej (Geographic Information System, GIS).

„Zelman Wolfowicz i jego rządy w starostwie drohobyckim w połowie XVIII w.”, OPUS, nr 2015/17/B/HS3/02850, przyznane środki: 274.440 PLN, kierownik projektu: dr hab. prof. IH PAN Tomasz Wiślicz-Iwańczyk, 2016–2020

Celem projektu jest zaproponowanie nowego, ponadstanowego i ponadwyznaniowego modelu funkcjonowania społeczności lokalnych w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, modelu wypracowanego poprzez połączenie szczegółowej, wielowymiarowej analizy danych mikrospołecznych i biograficznych z refleksją nad zjawiskami społecznymi i kulturowymi w skali makro i w ujęciu diachronicznym. Punktem wyjścia dla badań będzie postać Zelmana Wolfowicza, syna żydowskiego kuśnierza z Drohobycza, który w połowie XVIII w. przez kilkanaście lat sprawował nieformalne rządy w starostwie drohobyckim. Nagromadzenie skojarzeń, powiązań oraz emocji wokół jego osoby wyróżnia go spośród grona innych żydowskich zarządców – powierników polskiej magnaterii w XVII–XVIII w., co nadaje szczególną wagę jego historii dla zrozumienia społecznych dziejów Rzeczypospolitej szlacheckiej.

„Listy do władz jako źródło do badań historii społecznej PRL”, OPUS, nr 2015/17/B/HS3/00170, przyznane środki: 272.700 PLN, kierownik projektu: prof. dr hab. Dariusz Jarosz, 2016–2019

Celem projektu była próba ustalenia i wypracowania metodologicznych reguł wykorzystywania peerelowskich listów do władz centralnych jako źródeł do badań historii społecznej oraz interdyscyplinarna i wieloaspektowa analiza treści listów napływających do czterech wybranych instytucji państwowych (Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Urzędu Rady Ministrów, Kancelarii Rady Państwa, Polskiego Radia i Telewizji). Refleksja metodologiczna nad źródłem epistolograficznym, wypracowanie metod pracy z tego typu źródłem historycznym, wyszczególnienie jego słabości i mocnych stron, szczegółowe opisanie zakresu poruszanych w nim problemów wraz ze stworzeniem pomocnego w pracy badawczej historyków i przedstawicieli innych nauk humanistycznych przewodnika po ogromnych zasobach listów pisanych po wojnie do instytucji centralnych stanową ważne, praktyczne narzędzia ułatwiające dalsze prace ze wskazanymi źródłami. Tak zaprojektowane prace zespołu badawczego przyczyniły się zatem nie tylko do rozwoju metodologii badań nad historią Polski po 1945 roku, ale również stanowią ważny wkład w dotychczasowe studia problemowe nad polską powojenną historią społeczną i kulturową.

„Święto władzy. Ceremonie publiczne w wielkich miastach Prus Królewskich w XVI–XVIII wieku. Studium z kształtowania się nowożytnej kultury ceremonialnej”, OPUS, nr 2015/17/B/HS3/00169, przyznane środki: 245.300 PLN, kierownik projektu: prof. dr hab. Edmund Kizik, 2016–2019

Celem projektu była rekonstrukcja oraz analiza społeczno-politycznego i artystycznego znaczenia ceremonii publicznych organizowanych w wielkich miastach nowożytnych na przykładzie Gdańska, Elbląga i Torunia. Adresatami uroczystości ceremonialnych byli: królowie Polski i było to ceremonie zarówno z powodów radosnych (elekcje, koronacje, hołdy, triumfy, ingresy do miast, małżeństwa, narodziny dzieci), jak i smutnych (żałoby po zgonie królów i członków rodziny królewskiej); w skali odpowiednio mniejszej obchodzono lokalne święta władz miejskich (wybory burmistrzów). Efektem projektu poza rekonstrukcją samych ceremonii oraz ukazaniem logistycznych problemów organizatorów, było również poszukiwanie wzorców dyplomatyczno-ceremonialnych i ikonologiczno-literackich, które wykorzystywano przy układaniu scenariuszy świątecznych.

„Korespondencja Jana Kapistrana z Polakami w latach 1451–1456: studia i edycja źródłowa”, HARMONIA, nr 2015/18/M/HS3/00091, przyznane środki: 169.140 PLN, kierownik projektu: dr hab. prof. IH PAN Paweł Kras, 2016–2018

Celem projektu było przeprowadzenie badań nad korespondencją Jana Kapistrana związaną z jego pobytami na Śląsku i w Królestwie Polskim w latach 1453–1454. Jan Kapistran był charyzmatycznym kaznodzieją franciszkańskim, papieskim legatem i inkwizytorem, który w latach 1451–1456 odbył z inicjatywy papieża Mikołaja V podróż po państwach Europy Środkowej. W trakcie tej pięcioletniej misji powstała obfita korespondencja, która obejmuje 615 listów, w większości pisanych do Kapistrana przez osoby i wspólnoty reprezentujące ówczesne elity społeczne. Listy składające się na kodeks epistolarny Jana Kapistrana stanowią podstawowy zespół źródeł do badania przebiegu jego misji dyplomatycznej i kaznodziejskiej w Europie Środkowej, dostarczając cennych informacji na temat najważniejszych problemów polityczno-religijnych połowy XV w., m.in. reformy Kościoła i odnowy życia religijnego, polityki papieskiej w stosunku do różnych państw europejskich, reakcji na inwazję turecką na Bałkanach, stosunku do czeskich husytów, Kościoła prawosławnego i Żydów. Realizacja projektu umożliwiła opublikowanie łacińsko-angielskiej edycji wszystkich listów związanych z działalnością Jana Kapistrana w Królestwie Polskim i na Śląsku. Edycja została przygotowana we współpracy z partnerami zagranicznymi i stanowi integralną część większego przedsięwzięcia realizowanego przez międzynarodowy zespół historyków, którego celem jest publikacja całego kodeksu epistolarnego Jana Kapistrana z lat 1451–1456.

„Historia pojęć społeczno-politycznych w Polsce XVIII–XX wieku”, OPUS, nr 2015/19/B/HS3/03737, przyznane środki: 450.248 PLN, kierownik projektu: prof. dr hab. Maciej Janowski, 2016–2019

Projekt miał na celu stworzenie słownika, unikatowego w polskim piśmiennictwie naukowym, przedstawiającego zmiany i przesunięcia znaczeniowe pojęć polskiego języka politycznego od wieku osiemnastego do dwudziestego. Celem badania było zrozumienie ogólnego wzorca owych zmian i ich ewolucji, na przykładzie wybranych pojęć. Badanie zawdzięcza inspirację analogicznym badaniom dokonywanym za Zachodzie, przede wszystkim w Niemczech. Dotyczyły one kwestii kluczowych dla kultury narodowej. Pojęcia są, w istocie, kategoriami, przez które dana kultura postrzega świat zewnętrzny i samą siebie. Zbadanie ich zmiennych znaczeń, ich pojawiania się, przekształcania iż zanikania jest niezbędne dla zrozumienia każdej kultury – w tym wypadku polskiej.

“Sumaryzacja Metryki Koronnej 140”, OPUS, nr 2015/19/B/HS3/01756, przyznane środki: 17.280 PLN, kierownik projektu: dr hab. Krzysztof Chłapowski, 2016–2017

Celem projektu była sumaryzacja księgi Metryki Koronnej nr 140, tzn. udostępnienie badaczom treści 314 dokumentów wpisanych do tej księgi. Polegała ona na zestawieniu w układzie chronologicznym streszczeń czyli regestów dokumentów języku polskim (w oryginale są sporządzone po łacinie) wraz przygotowaniem trzech indeksów: osób, miejscowości i nazw geograficznych, rzeczowego. Opracowanie polegało na wnikliwej analizie każdego dokumentu, na streszczeniu jego łacińskiego oryginału w języku polskim tak, by streszczenie w pełni i wiernie oddawało jego treść, zawierało podstawowe jego elementy formalne i występujące w nim informacje, na objaśnianiu w przypisach w przypisach osób, miejscowości i niektórych faktów. Całość została zaopatrzona w trzy indeksy, które umożliwiają historykom wykorzystywanie zawartości księgi szybko i wszechstronnie, w ten sposób podnosząc walor publikacji.

„Funkcjonowanie społeczne architektury wybranych fragmentów przestrzeni publicznej w miastach ziem polskich (ok. 1850–1914)”, SONATA, nr 2015/19/D/HS3/03253, przyznane środki: 233.100 PLN, kierownik projektu: dr Aleksander Łupienko, 2016–2019

Celem projektu była odpowiedź na pytanie, jak zmieniająca się przestrzeń, której nadano nowe znaczenia, była dekodowana, odczytywana i oceniana przez jej późniejszych użytkowników w obu najważniejszych miastach ziem polskich w XIX w. Przebadaniu uległy źródła pisane oraz ikonograficzne dotyczące wybranych fragmentów przestrzeni publicznej tych miast. Baza źródłowa była szeroka. Spośród wspomnień, artykułów prasowych, przewodników po mieście, literatury pięknej, uzasadnień konkursów architektonicznych, pism problemowych o tematyce artystycznej, architektonicznej, higienicznej, zabytkoznawczej czy inżynieryjnej, albumów fotograficznych, rycin, pocztówek, a nawet reklam, wybrane zostaną sondażowo treści z których można wysnuć wnioski na interesujący temat. Dzięki analizie tego wszystkiego, co (głównie polskojęzyczna) ludność obu miast, w tym w dużej mierze jej elity intelektualne (ale nie tylko), myślała o gmachach i pomnikach w wybranych fragmentach miast, wysnute zostały szersze wnioski na temat ludzkiej mentalności, umiejętności odczytywania znaczeń w architekturze oraz samoświadomości. Badania te wpisują się w szerszy nurt tzw. historii kulturowej (nie mylić z historią kultury), zadającej pytania o głębsze podłoże zjawisk oraz o kwestie dalekie od historii politycznej, jednak niezwykle ważne dla zrozumienia ludzi tamtej epoki.

„Atlas historyczny miast polskich: Kalisz”, OPUS, nr 2015/19/B/HS3/00549, przyznane środki: 177.800 PLN, kierownik projektu: dr hab. Urszula Sowa, 2016–2019

Głównym celem projektu było opracowanie i wydanie atlasu historycznego Kalisza zgodnie z wytycznymi Międzynarodowej Komisji Historii Miast. Obowiązkowy program serii atlasowej obejmuje: najstarszą kartometryczną mapę z okresu przedprzemysłowego (mapa główna), współczesny plan miasta, reprodukcję mapy ukazującej miasto i jego okolice oraz plan ukazujący rekonstrukcję rozwoju przestrzennego miasta. Atlas został opublikowany po polsku i po angielsku.

„Edycja akt sejmiku kowieńskiego z lat 1733–1795”, SONATA, nr 2015/19/D/HS3/00716, przyznane środki: 166.800 PLN, kierownik projektu: dr Monika Jusupović, 2016–2019

Celem projektu była edycja akt sejmiku kowieńskiego pochodzących z czasów dwóch ostatnich władców Rzeczypospolitej, Augusta III i Stanisława Augusta. Taka edycja pozwala zobrazować zmiany ustroju i funkcjonowania sejmiku oraz kultury politycznej szlachty od nierządu czasów saskich poprzez początki oświecenia po reformy czasów stanisławowskich zwieńczone Konstytucją Trzeciego Maja. Zdecydowano się zilustrować to na przykładzie sejmiku kowieńskiego, ze względu na jego nader istotną rolę w omawianym okresie. W czasach Augusta III cieszył się on dużym zainteresowaniem przywódców stronnictw magnackich, ponieważ zdołał bronić się przed zrywaniem przez liberum veto. Z kolei w czasach stanisławowskich stał się główną areną rywalizacji partii królewskiej z fakcją zakorzenionego w Kowieńszczyźnie rodu Zabiełłów i z tego względu był wielokrotnie zrywany.

„Władysław Bieńkowski – biografia”, FUGA, nr 2016/20/S/HS3/00311, przyznane środki: 273.950 PLN, kierownik projektu: dr Bartłomiej Kapica, 2016–2018

Celem projektu było opracowanie biografii Władysława Bieńkowskiego (1906–1991), polskiego polityka i działacza komunistycznego, którego ścieżka życiowa przebiegała od marksistowskiej ortodoksji do wspierania opozycji w latach 70-tych. Postać Bieńkowskiego zaciekawia swoją niejednoznacznością i stanowi przykład jednostki, której więzy narzucone przez wyznawaną ideę nie pozwalały do końca wyzwolić się ze światopoglądu wyznawanego przez niemalże całe życie. Jego biografia stanowi także niezwykle cenne źródło materiału faktograficznego dla nowych interpretacji w zakresie historii idei lewicowych w Polsce, postaw społecznych wobec systemu komunistycznego czy też zakresu jego reform. Rekonstrukcja życia Bieńkowskiego odbyła się na podstawie materiału archiwalnego, prasowego oraz relacji świadków historii, a odtworzenie mechanizmów politycznych i zastosowanie narzędzi analizy z zakresu mikrohistorii pozwoliły na pełniejsze jego zrozumienie.

„Porządek płci w nauce polskiej 1890–1952. Przeobrażenia, kontynuacje, dyskontynuacje”, FUGA, nr 2016/20/S/HS3/00337, przyznane środki: 468.000 PLN, kierownik projektu: dr Iwona Dadej, 2016–2019

Obserwując rozwój historii nauki i jej nierozłącznego splecenia z perspektywą płci na zachodzie Europy i czerpiąc inspiracje z dorobku niemieckich i amerykańskich historyczek Kierownik Projektu postanowiła zbadać moment przełomowy w historii nauki, w tym także polskiej, gdy do struktur akademickich stopniowo zostały dopuszczane pierwsze kobiety. Chciała sięgnąć do początków 'nowej’ sytuacji, gdy naukę w strukturach uniwersyteckich zaczęły uprawiać także kobiety. Swoim badaniem historycznym chciała sięgnąć do początków (do dziś) niesymetrycznego rozłożenia akcentów władzy i prestiżu w akademii oraz pokazać życiorysy naukowe rówieśniczek, koleżanek lub uczennic Marii Skłodowskiej-Curie, o których współczesna nauka oraz społeczeństwo niewiele wiedzą.

„ Coroczne jarmarki w Wielkopolsce od późnego średniowiecza do Potopu Szwedzkiego (1385–1655)”, POLONEZ, nr 2016/21/P/HS3/04034, przyznane środki: 768.736 PLN, kierownik projektu: dr Anna Orłowska, 2017–2019

Głównym celem tego projektu było zbadanie okresowych jarmarków w Wielkopolsce w okresie późnego średniowiecza i wczesnej nowożytności (od 1385 do 1655 roku). Okresowe targi w Europie miały fundamentalne znaczenie w wymianie towarów na kontynencie, ponieważ stanowiły kręgosłup europejskiego handlu ziemią. Badania w ramach stypendium skupiały się na Wielkopolsce funkcjonującej jako brama między Wschodem a Zachodem w transalpejskiej Europie. Wybrany okres rozpoczyna się rokiem Unii Polsko-Litewskiej, który wyznacza początek nowej jednostki politycznej i gospodarczej, a kończy okresem wojen ze Szwecją, które wyrządziły krajowi ciężkie szkody i radykalnie zmieniły warunki gospodarcze.

„ Nierówna przyjaźń i jej postrzeganie: Święte Cesarstwo Rzymskie i Polska w oczach obcych kronikarzy/autorów w średniowieczu (X–XV w.)”, POLONEZ, nr 2016/21/P/HS3/0401, przyznane środki: 633.460 PLN, kierownik projektu: dr Grischa Vercamer, 2017–2019

Celem projektu było zebranie i analiza obrazu wyobrażeń dotyczących Świętego Cesarstwa Rzymskiego (Niemcy) i jego mieszkańców wśród pisarzy polskich oraz (vice versa) Polski i jej mieszkańców wśród pisarzy niemieckich w średniowieczu (X–XV w.). Co myśleli o swoim bliźnim i w jakich kontekstach o nim pisali?

„Kobiety i mężczyźni w małżeństwie w Polsce w latach 1939–1980”, SONATA, nr 2016/21/D/HS3/02739, przyznane środki: 117.605 PLN, kierownik projektu: dr Natalia Jarska, 2017–2020

Celem projektu było zbadanie relacji kobiet i mężczyzn w małżeństwie w kontekście II wojny światowej i okupacji oraz czasów komunizmu (do 1980 roku) w Polsce. Podstawą źródłową analizy były bogate zbiory pamiętnikarskie, powstałe na potrzeby konkursów ogłaszanych w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Kilkaset oryginalnych prac konkursowych dotyczy życia małżeńskiego i rodzinnego. Materiały te nie były dotąd szerzej wykorzystywane w historiografii. Autorzy pamiętników opisywali swoje doświadczenia małżeńskie analizując je zgodnie ze swoimi wyobrażeniami na temat małżeństwa, roli męża i żony. Dlatego prace te dają wgląd w rozumienie płci przez aktorów społecznych oraz pokazują relacje władzy w małżeństwie. Projekt miał na celu szczegółowe zbadanie trzech tematów: małżeństw wojennych, wpływu pracy zawodowej na role kobiet i mężczyzn w małżeństwie oraz definiowanie i postrzeganie mezaliansu w powojennej Polsce.

„Nowoczesność, jakość i estetyka” wyposażenia gospodarstw domowych. Wpisywanie ideologii w artefakty kultury materialnej w socjalistycznej Polsce (1970–1989), SONATA, nr 2016/23/D/HS3/03199, przyznane środki: 392.976 PLN, kierownik projektu: dr Patryk Wasiak, 2017–2020

Projekt miał na celu zrozumienie, w jaki sposób szereg producentów, instytucji państwowych oraz organizacji społecznych próbował wpisywać własne ideologie w artefakty kultury materialnej nadając znaczenia kulturowe sprzętom wyposażenia domu w Polsce lat 70. i 80. Głównym celem badawczym projektu była odpowiedź na pytanie, w jaki sposób aktorzy uczestniczący w „polityce konsumpcji” byli w stanie manifestować swoją sprawczość i wywierać wpływ na innych aktorów społecznych.

„Alberyk z Trois-Fontaines i trzynastowieczna cysterska wizja wspólnoty historyczno-kulturowej Europy/Christianitas”, SONATA, nr 2016/23/D/HS3/03197, przyznane środki: 123.500 PLN, kierownik projektu: dr Antoni Grabowski, 2017–2020

Celem projektu było przygotowanie pełnego opracowania na temat XIII wiecznej kroniki świata Alberyka z Trois-Fontaines, a w szczególności, opisu wspólnoty w niej się znajdującego. Chodzi o zbadanie w jaki sposób prezentowana jest na jej kartach Europa, czy też szerzej Łacińskie Chrześcijaństwo. Kronika Alberyka jest tutaj niezwykle ważnym źródłem, a to ze względu na zakres wiadomości w niej zawartych. Alberyk opisuje wydarzenia nie tylko, jak większość jemu współczesnych autorów z Zachodniej Europy, we Francji, czy Niemczech, ale uwzględnia bezprecedensową ilość wiadomości na temat Europy Środkowo-Wschodniej.

„Studia nad etnosem i rasą w Polsce a międzynarodowy obieg wiedzy 1918–1952”, MINIATURA, nr 2017/01/X/HS3/01110, przyznane środki: 34.947 PLN, kierownik działania naukowego: dr Olga Linkiewicz, 2017–2018

Celem badań była analiza międzynarodowego obiegu wiedzy eksperckiej na temat etnosu i rasy w latach 1918–1952 między Europą Środkowo-Wschodnią a Stanami Zjednoczonymi, jej propagowania w społeczeństwie i wykorzystania w polityce państwa. Przedmiotem analizy była w szczególności wymiana idei, pojęć, narzędzi i metod badawczych z zakresu antropologii (antropologii rasowej, etnologii i etnosocjologii) oraz związana z nią współpraca i rywalizacja między naukowcami z Polski, Niemiec i USA. Zaplanowane działanie obejmowało kwerendę w wybranych archiwach w USA, w spuściznach naukowców przybyłych z Polski, ich amerykańskich współpracowników i odnośnych instytucji.

„Rzeczpospolita Obojga Narodów w rękopiśmiennym obiegu informacji w Anglii w pierwszej połowie XVII w. Informacje o Polsce w newsletterach Johna Pory’ego”, MINIATURA, nr 2017/01/X/HS3/01617, przyznane środki: 37.339 PLN, kierownik działania naukowego: dr Anna Kalinowska, 2018–2019

Działanie naukowe, przewidziane do realizacji obejmowało dwa etapy: 1. Przeprowadzenie kwerendy bibliotecznej w literaturze przedmiotu dotyczącej obiegu rękopisów w Anglii w pierwszej połowie XVII w. i edycjach źródłowych (czasopisma, wydawnictwa źródłowe niedostępne w kraju lub online, materiały z baz takich jak SPOn-line, MEMSO, itp.). 2. Przeprowadzenie kwerendy źródłowej mającej za zadanie zabranie materiałów pozwalających na przeanalizowanie informacji z Rzeczypospolitej lub odnoszących się do niej, a pojawiających się w newsletterach (rękopiśmiennych biuletynach informacyjnych) przygotowywanych przez Johna Pory’ego, jednego z najbardziej znanych zawodowych autorów tego typu rękopisów, zachowanych w zbiorach British Library (Harley MS) oraz The National Archives w Londynie (C115) oraz ich kontekstualizacji, dzięki analizie materiałów pozostawionych przez np. ich odbiorców, np. Johna Scudamore i Josepha Meada.

„Kronika halicko-wołyńska w kolekcji historycznej”, MINIATURA, nr 2017/01/X/HS3/01618, przyznane środki: 40.590 PLN, kierownik działania naukowego: dr Adrian Jusupović, 2017–2018

Realizacja projektu składała się z trzech etapów. 1) Kwerendy w Petersburgu (jedna 2-tygodniowa oraz uzupełniająca 10-dniowa), gdzie znajdują się fondy z latopisami z terenów Rzeczypospolitej z okresu XVI–XVIII w.; 2) Uzupełniająca kwerenda (2-tygodniowa) we Lwowie pod kątem latopisów z terenu Rzeczypospolitej z okresu XVI–XVIII w.; 3) Przygotowanie monografii „Kronika halicko-wołyńska w kolekcji historycznej”.

„Rozliczenia z korupcją polityczną i nadużywaniem stanowisk w Polsce i Niemieckiej Republice Demokratycznej w latach osiemdziesiątych XX w. Studium historyczno-socjologiczne”, PRELUDIUM, nr 2017/25/N/HS3/00284, przyznane środki: 151.736 PLN, kierownik projektu: mgr Jakub Szumski, 2018–2022

Celem projektu było ustalenie, jaką rolę w przełomowych okresach w czasach socjalistycznych pełniło publiczne rozliczenie przypadków korupcji politycznej i nadużywania stanowisk. Projekt analizował proces rozliczeń z przypadkami korupcji i nadużywania stanowisk w Polsce i Niemieckiej Republice Demokratycznej. Zakres chronologiczny rozciągał się od lat 70. do zjednoczenia Niemiec 3 października 1990 roku. Projekt w szczególności skupiał się na przełomowych okresach w latach 80.: rewolucji Solidarności w Polsce (31 sierpnia 1981 – 13 grudnia 1989) i pokojowej rewolucji w NRD (9 października 1989 – 3 października 1990).

„Dzieje unii polsko-litewskiej w latach 1492–1569. Od unii dynastycznej do realnej”, SONATA, nr 2017/26/D/HS3/00415, przyznane środki: 382.340 PLN, kierownik projektu: dr Dominik Szulc, 2018–2024

Głównym celem prowadzonych badań było odtworzenie przebiegu ewolucji związku Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego od etapu unii dynastycznej w 1492 do etapu unii realnej w 1569 roku. Chodziło zatem o to, aby ustalić sposób w jaki związek tych dwóch państw rozwijał się od chwili, gdy były one połączone z sobą tylko symbolicznie więzią dynastii, aż do chwili gdy połączyły się w związek realny, z formalnie wspólnymi instytucjami i polityką zagraniczną.

„Etnopolityka. Studia nad etnosem i rasą w Polsce, polityka i międzynarodowy obieg wiedzy 1918–1958”, OPUS, nr 2017/27/B/HS3/02572, przyznane środki: 270.817 PLN, kierownik projektu: dr Olga Linkiewicz, 2018–2023

Do połowy XX wieku badania nad pochodzeniem etnicznym i rasą były źródłem epistemologicznej i politycznej konkurencji między dyscyplinami a szkołami naukowymi w Europie i Stanach Zjednoczonych. Jednocześnie napędzały szybki rozwój nowoczesnej wiedzy specjalistycznej. W rezultacie wszechobecne poglądy rozwinięte w okresie powojennym, takie jak pochodzenie etniczne i rasy, cywilizacja, charakter narodowy, obszary kulturowe i wzorce kulturowe nabrały nowych znaczeń i stały się częścią międzynarodowego obiegu społecznej wiedzy naukowej. Celem projektu było zrozumienie, w jaki sposób te pojęcia zostały zintegrowane, udomowione i zmienione tak, aby pasowały do debat na temat złożonego związku nauki, nowoczesnego społeczeństwa i państwa, zwłaszcza w jaki sposób współgrają z lokalnymi ideami asymilacji, obywatelstwa i patriotyzmu.

„Zaniedbane źródła. Społeczno-polityczna historia Polski na podstawie rękopisów liturgicznych (do początku XIV wieku)”, SONATINA, nr 2018/28/C/HS3/00464, przyznane środki: 596.822 PLN, kierownik projektu: dr Paweł Figurski, 2018–2022. Celem prowadzonych badań było opisanie kilku kluczowych fenomenów z dziejów politycznych i społecznych Polski do początku XIV wieku na podstawie marginalizowanego dotąd gatunku źródeł – rękopisów liturgicznych, które oferują nowe ujęcie rozpoznanych już częściowo procesów określanych w historiografii jako: 1) początki państwa polskiego 2) ideologia piastowskiej władzy 3) idea zjednoczeniowa. Dotychczas badania nad źródłami służącymi podczas służby Bożej były prowadzone przede wszystkim przez teologów lub uczonych zainteresowanych kwestiami stricte religijnymi. Tymczasem zachowany zespół źródeł liturgicznych do początku XIV wieku oferował niezwykle interesujące perspektywy badawcze dla historii społeczno-politycznej.

„Portugalska tożsamość zamorska w kontekście analizy sieci społecznych”, PRELUDIUM, nr 2017/27/N/HS3/01104, przyznane środki: 154.110 PLN, kierownik projektu: mgr Agata Błoch, 2018–2021

Celem projektu było zbadanie w jaki sposób narodziła i utrzymała się kolonialna tożsamość zamorska Imperium Portugalskiego do połowy XVIII wieku. Analiza tej tożsamości została przeprowadzona w sposób niekonwencjonalny, łącząc tradycyjne studia historiograficzne z Analizą Sieci Społecznych, czyli współczesnym narządzeniem matematyczno-informatycznym. Portugalskie społeczeństwo kolonialne było rozumiane jako społeczeństwo sieci, w którym to jego struktura wyjaśnia pewne zachowania i tendencje, a nie cechy osobnicze. Pomimo faktu, że świat kolonialny był siecią powiązań między jednostkami, badania zostały przeniesione z człowieka na relacje łączące go z innymi aktorami. Sieci społeczne były w tym kontekście rozumiane jako świadoma polityka budowania trwałych, międzykulturowych i transkontynentalnych relacji. Spodziewane rezultaty przyniosły innowacyjne spojrzenie na zrozumienie systemu kolonialnego, w którym to jego peryferie bardzo często odgrywały rolę centrum. Z jednej strony zauważymy scentralizowaną administrację królewską ze swoimi planami i strategami, z drugiej zaś, wbrew wszystkiemu, świadome jednostki żyjące na marginesie kolonialnego społeczeństwa w Ameryce i Afryce, próbujące zbudować swoją przestrzeń w ramach złożonych, transoceanicznych sieci społecznych.

„Między Petersburgiem a Berlinem. Rzeczpospolita w świetle stosunków prusko-rosyjskich w dobie konfederacji barskiej i pierwszego rozbioru”, OPUS, nr 2018/29/B/HS3/01149, przyznane środki: 155.680 PLN, kierownik projektu: dr Dorota Dukwicz, 2019–2021

Poprzez analizę źródeł głównie o charakterze dyplomatycznym udało się ostatecznie zweryfikować tezę, że wszystkie decyzje o losach Rzeczypospolitej, w tym i o rozbiorze, były suwerennymi decyzjami Petersburga. Zbadano także motywy podjęcia przez Katarzynę II i jej doradców decyzji o rozbiorze, decyzji która wszak oznaczała dla Rosji przejściową utratę wyłącznej kontroli nad Rzecząpospolitą poprzez dopuszczenie do rozstrzygania o sprawach polskich Prus, a potem także Austrii. Warto było zatem zastanowić się, czy była to decyzja racjonalna, czy może była konsekwencja złudzenia, że Rzeczypospolita wymyka się spod rosyjskiej dominacji, co z kolei mogło prowadzić do zagrożenia dotychczasowej pozycji Rosji jako mocarstwa na arenie międzynarodowej. Nowe spojrzenie na pierwszy rozbiór było nie tylko potrzebne, ale i możliwe. Ten projekt był próbą takiego właśnie nowego spojrzenia na problem pozornie od dawna zbadany.

„Dworzanin polski na dworze Jagiellonów i królów elekcyjnych. Pozycja, system wartości, wzorzec osobowy”, OPUS, nr 2018/29/B/HS3/00907, przyznane środki: 407.540 PLN, kierownik projektu: dr hab. Bożena Czwojdrak, 2019–2024

Projekt został zaprojektowany w celu wyjaśnienia niezbadanych zjawisk pozycji społecznej, systemu wartości i wzorów do naśladowania polskiego dworzanina w monarchii jagiellońskiej i polsko-litewskiej Rzeczypospolitej, rządzonej przez wybranych królów, aż do upadku tego ostatniego, tj. od 1386 roku aż do abdykacji Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1795 roku.

„Stosunki polsko-brytyjskie 1937–1939”, PRELUDIUM, nr 2018/29/N/HS3/00930, przyznane środki: 139.300 PLN, kierownik projektu: mgr Marek Rodzik, 2019–2024

Głównym celem projektu było zbadanie relacji polsko-brytyjskich od wizyty lorda Halifaxa w nazistowskich Niemczech w listopadzie 1937 roku – która zainicjowała tak zwaną aktywną fazę polityki łagodzenia – do internacjonalizacji konfliktu polsko-niemieckiego w dniu 3 września 1939 roku, kiedy Wielka Brytania i Francja przystąpiły do wojny. Chociaż temat ten był przedmiotem wcześniejszych badań historycznych, głównie w odniesieniu do faktycznego opisu wzajemnych relacji, nie wyjaśniono jeszcze w pełni, jakie były szczegółowe mechanizmy określania polityki przez oba ośrodki decyzyjne wobec swoich partnerów. Jednym z tych partnerów było imperium zachodnie o globalnych zobowiązaniach; druga była państwem o ograniczonym potencjale, ale aspirującym do roli lidera w Europie Środkowo-Wschodniej. Celem tego projektu było także poszerzenie perspektywy wzajemnego postrzegania i oczekiwań Wielkiej Brytanii i Polski w ww. okresie.

„Społeczno-kulturowa historia raka w Polsce po 1945 r. Instytucje – miejsca – ludzie”, OPUS, nr 2018/29/B/HS3/01243, przyznane środki: 201.990 PLN, kierownik projektu: dr Ewelina Szpak, 2019–2023

Kluczowym problemem badawczym w ramach tego projektu była próba nakreślenia dynamiki zmiany w postrzeganiu wybranych nowotworów złośliwych w polskim społeczeństwie XX wieku. Wśród głównych celów badawczych było: 1. rekonstrukcja rozwoju w dziedzinie onkologii z uwzględnieniem stanu wiedzy i edukacji w Polsce wraz ze wskazaniem wysiłków i osiągnięć środowiska medycznego w badaniach nad rakiem od lat 20. XX stulecia.; 2. wytyczenie dynamiki transformacji w pomocy instytucjonalnej i publicznej (polityka zdrowotna) w zwalczaniu chorób nowotworowych w Polsce w XX wieku.

„Sposoby postrzegania zwierząt egzotycznych w drukach ulotnych, 1500–1650”, ETIUDA, nr 2018/28/T/HS3/00523, przyznane środki: 81.676 PLN, stypendysta: mgr Konrad Bielecki, 2018–2019

Celem projektu było określenie znaczenia wczesnonowożytnych druków ulotnych w procesie poznawania, opisywania i wizualizowania nowych zjawisk przyrodniczych, jakimi było pojawianie się w Europie egzotycznych gatunków zwierząt w okresie 1500 – 1650. Analiza źródeł miała na celu poznanie warunków przetwarzania informacji w system ikonograficzny oraz narrację pisaną, a także określenie i kategoryzację funkcji jakie pełniły dyskursy w ten sposób wytworzone.

„Sieć osadnicza Warmii – badania wstępne”, MINIATURA, nr 2018/02/X/HS3/03344, przyznane środki: 11.064 PLN, kierownik działania naukowego: dr Wiesława Duży, 2019–2020.

Planowane działanie naukowe obejmowało przeprowadzenie badań na materiale źródłowym przechowywanym w Archiwum Archidiecezji Warmińskiej w Olsztynie oraz w archiwach berlińskich. Materiały zostały wykorzystane do napisania dwóch artykułów naukowych w języku angielskim. Pierwszy z nich zawiera analizę specyfiki podstawy źródłowej do badań nad historią Warmii wynikającej ze struktury tamtejszej władzy. Drugi artykuł zawiera analizę porównawczą warmińskich protokołów powizytacyjnych z drugiej połowy XVI w. z podobnymi źródłami z innych diecezji w kontekście różnego zakresu władzy biskupów.

„Relacje polsko-rosyjskie z perspektywy emigracji. Pola współpracy i rywalizacji na przykładzie głównych centrów emigracyjnych w latach 1939–1956”, PRELUDIUM, nr 2018/31/N/HS3/02180, przyznane środki: 201.026 PLN, kierownik projektu: mgr Łukasz Dryblak, 2019–2022.

Głównym celem projektu badawczego było zbadanie, wokół jakich zagadnień i z jaka intensywnością toczył się dialog polsko-rosyjski na uchodźstwie w latach 1945–1956. Praca miała charakter porównawczy, zostały w niej zestawione poglądy na wzajemne stosunki oraz inne kwestie żywo komentowane przez przedstawicieli ważnych polskich i rosyjskich środowisk emigracyjnych z Europy Zachodniej i USA.

„Prałaci greckokatoliccy z Galicji wobec wyzwań Rewolucji, Restauracji i nacjonalizmu: Mychajło Harasewycz, baron de Neustern, i jego środowisko intelektualne”, SONATINA, nr 2019/32/C/HS3/00466, przyznane środki: 666.770 PLN, kierownik projektu: dr Tomasz Hen-Konarski, 2019–2022.

Głównym celem projektu badawczego było zbadanie środowiska prałatów grecko-katolickich, aktywnych w Galicji od lat dziewięćdziesiątych XVIII do lat trzydziestych XIX wieku: ich kariery, kapitału kulturowego, idei politycznych i kontaktów osobistych. Za punkt wyjścia obrano archiprezbitera Mychajła Harasewycza, pierwszego rdzennego Galicjanina, który spróbował napisać historię Ukraińców (Rusinów) galicyjskich. Posłużył on jako przykład szerszych trendów historycznych: jego biografia jest częścią całościowego obrazu społecznego i intelektualnego środowiska, do którego należał.

„Idee wędrowne. Transfery pojęć w brytyjskim, francuskim i polskim wczesnym socjalizmie (1825–1848)”, SONATINA, nr 2020/36/C/HS3/00037, przyznane środki: 570.823 PLN, kierownik projektu: dr Piotr Kuligowski, 2020–2023.

Głównym celem było zbadanie wędrówek pojęć wczesnosocjalistycznych w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem kontekstu brytyjskiego, francuskiego i polskiego. Kierownik skupił się na transferach pojęć wczesnego socjalizmu w Europie. Ideologia ta, jego zdaniem, w dużym stopniu rozwinęła się właśnie w wyniku transferów. Jej główni przedstawiciele podzielali powszechne przekonanie, że kontynent w pierwszej połowie XIX wieku, w szczególności po wojnach napoleońskich i kongresie wiedeńskim, tkwił w chaosie. Chaos ten jednak był przez nich postrzegany na różne sposoby: we Francji i Wielkiej Brytanii wcześni socjaliści podnieśli alarm analizując sytuację robotników, natomiast w Europie Środkowo-Wschodniej, gdzie nowoczesny przemysł w zasadzie nie istniał, rozważali oni przede wszystkim nowy ład międzynarodowy. Mimo tych ewidentnych różnic, wcześni socjaliści w Europie domagali się ustanowienia nowego porządku, czy też nowej Harmonii, w której wszystkie wady istniejącego świata miały zniknąć.

„Przysposobienie Wojskowe Kobiet jako formacja tożsamościowa i emancypacyjna”, MINIATURA, nr 2021/05/X/HS3/00497, przyznane środki: 15.549 PLN, kierownik projektu: dr Anna Nowakowska-Wierzchoś, 2021–2022

W ramach projektu przeprowadzone zostały badania podstawowe, których celem było przedstawienie ruchu/organizacji Przysposobienia Wojskowego Kobiet w perspektywie płci społeczno-kulturowej (gender) oraz pokazanie tego ruchu jako kolejnego etapu w procesie emancypacji kobiet. Przedmiotem szczególnego zainteresowania były wzorce kobiecości reprezentowane i proponowane przez instruktorki PWK oraz istniejące napięcie pomiędzy tym modelem a powszechnie przyjętym wzorcem kobiecości i akceptacji społecznej dla zaangażowania publicznego i zawodowego kobiet.

„Kościół unicki na Podlasiu i w powiecie brzeskolitewskim w pierwszych latach po rozbiorach (1795–1807) – struktury parafialne i duchowieństwo”, MINIATURA, nr 2021/05/X/HS3/00845, przyznane środki: 10.644 PLN, kierownik działania naukowego: dr Andrzej Buczyło, 2021–2022

Celem projektu było zrozumienie dynamiki zmian, które nastąpiły po III rozbiorze Rzeczypospolitej w Kościele unickim na Podlasiu i powiecie brzeskolitewskim (w granicach przedrozbiorowych). Większość obszaru, który stanowiła przedmiot badań, przed 1795 roku podlegała unickiej diecezji włodzimierskiej i stanowiła jej tzw. brzeską część, jedynie północna część Podlasia należała do diecezji metropolitarnej. Wspomniana brzeska część diecezji była jedyną, której tereny znalazły się równocześnie we wszystkich trzech zaborach. W żadnej z pozostałych diecezji unickich taka sytuacja nie wystąpiła. To podporządkowanie trzem zaborcom o różnych systemach administracyjnych w naturalny sposób musiało w krótkim czasie spowodować daleko idące zmiany w lokalnej strukturze i funkcjonowaniu Kościoła unickiego. Kierownik Projektu te zmiany przeanalizował w wypadku każdego z trzech zaborów, a następnie pokazał na tle porównawczym. Planowane badania wpisywały się w szerszy nurt badań nad geografią historyczną oraz prozopografią i badaniami grup społecznych.

„Polscy dyplomaci przy Stolicy Apostolskiej w drugiej połowie XV wieku – kwerenda biblioteczna i archiwalna”, MINIATURA, nr 2021/05/X/HS3/01142, przyznane środki: 22.861 PLN, kierownik działania naukowego: dr Adam Zapała, 2021–2022

Planowane działanie naukowe obejmowało przeprowadzenie kwerendy w Archiwum Watykańskim oraz Bibliotece Watykańskiej. Rezultatem projektu jest pozyskanie i skatalogowanie skanów źródeł proweniencji papieskiej dotyczących polskich dyplomatów przebywających przy Stolicy Apostolskiej w drugiej połowie XV wieku, oraz stworzenie na ich podstawie bazy danych zawierającej listę polskich posłów do papieża z tego okresu. Planowana kwerenda była wstępem dla dalszych badań, których celem będzie przebadanie działalności polskich dyplomatów przy Stolicy Apostolskiej w drugiej połowie XV wieku. Głównymi problemami badawczymi będą: sposób budowania pozycji polskich posłów na papieskim dworze, ich rola w komunikacji między Polakami a Kurią Rzymską oraz wpływ na recepcję kultury renesansowej w Polsce.

„Przejście płodności w Polsce międzywojennej”, SONATA, nr 2019/35/D/HS3/00721, przyznane środki: 165.754 PLN, kierownik projektu: dr Bartosz Ogórek, 2022–2024

Niniejszy projekt miał za zadanie prześledzić proces historycznego spadku płodności w populacji Polski międzywojennej (1918–1939). Współczynnik dzietności (tj. średnia liczba dzieci przypadających na jedną kobietę w wieku rozrodczym) z ziemiach polskich na początku XX wieku wynosił 6, natomiast w latach trzydziestych już tylko 3. Stąd pojawiają się pytania badawcze: jak do tego doszło? Jakie były główne przyczyny tego spadku na poziomie państwa, regionu, środowiska czy jednostki? Które z czynników wpływających na płodność były ważniejsze – gospodarcze czy kulturowe? Które grupy społeczne jako pierwsze zaczęły regulować płodność, a które najdłużej opierały się tej zmianie? Jakimi środkami rodziny osiągały zmniejszenie liczby dzieci (abstynencja seksualna, stosunek przerywany, aborcja) i w jaki sposób wiedza o tych środkach krążyła w społeczeństwie? Wreszcie, czego możemy dowiedzieć się na temat modernizacji polskiego społeczeństwa, a także szerzej populacji Europy Środkowo Wschodniej z badania spadku płodności w Polsce międzywojennej?

„Henryk Bitterfeld z Brzegu i reforma obserwancka Zakonu Braci Kaznodziejów. Edycja krytyczna i opracowanie traktatu „De formatione et reformatione Ordinis Fratrum Praedicatorum”, OPUS, nr 2018/31/B/HS3/01196, przyznane środki: 207.364 PLN, kierownik projektu: dr hab. Anna Ewa Zajchowska-Bołtromiuk, 2023–2024

Celem projektu było zbadanie teoretycznych założeń i historycznego kontekstu wprowadzenia i rozwoju reformy obserwanckiej Zakonu Braci Kaznodziejów z końca XIV i XV wieku, a także wskazanie na wkład polskiej prowincji zakonu w ten rozwój. Podstawą badań był traktat Henryka Bitterfelda z Brzegu „De formatione et formatione Ordinis Fratrum Praedicatorum”, którego edycja krytyczna stanowiła materiał ilustracyjny do serii analitycznych studiów mu poświęconych.

„Jezuici Wschodu? Sieć artystyczna zakonu bazylianów w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej”, SONATINA, nr 2021/40/C/HS3/00045, przyznane środki: 613.880 PLN, kierownik projektu: dr Melchior Jakubowski, 2021–2024

Podstawowym celem projektu była rekonstrukcja sieci artystycznej bazylianów przy użyciu metod systemu informacji geograficznej (GIS) oraz analizy sieci społecznych (SNA) w celu odkrycia mechanizmów funkcjonujących wewnątrz i wokół zakonu. Sieć artystyczna była rozumiana jako połączenia między ludźmi, ideami, przedmiotami i miejscami. Projekt zakładał weryfikację tezy o zastosowaniu jezuickiego modelu funkcjonowania zakonu u bazylianów na gruncie problematyki artystycznej. Jak działała klasztorna sieć powiązań w zgromadzeniu unickim, łączącym tradycje Kościołów wschodniego i zachodniego? Czy istniała „bazyliańska” sztuka i artyści? Czy bazyliańscy przełożeni i artyści realizowali uniwersalną koncepcję artystyczną? Czy – przeciwnie – decydujące były różnice regionalne? Jak istotny był wpływ fundatorów i patronów? Co oznaczała „bazyliańskość” w sztuce?