W 2021 roku, z inicjatywy Fundatorów – Instytutu Historii PAN oraz dr. hab. Tomasza Wiślicza, prof. IH PAN, ustanowiona została Fundacja Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Celami Fundacji są m.in. wspieranie działalności Instytutu oraz rozwoju badań historycznych i upowszechniania ich wyników, również w postaci działalności wydawniczej. Fundacja otwarta jest na współpracę z instytucjami, których działania są zbieżne z jej celami. Zajmuje się także gromadzeniem środków finansowych potrzebnych do realizacji tych zamierzeń.
Celem Fundacji jest:
- wspieranie działalności Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk z siedzibą w Warszawie oraz działalności zawodowej i społecznej pracowników, doktorantów i osób afiliowanych przy IH PAN,
- wspieranie i prowadzenie badań naukowych w dziedzinie nauk humanistycznych, szczególnie w dyscyplinie historia,
- upowszechnianie wyników badań i popularyzacja wiedzy z dziedziny nauk humanistycznych, szczególnie dyscypliny historia,
- ochrona dziedzictwa kulturowego,
- wspieranie działalności i inicjatyw organów administracji publicznej i samorządowej oraz organizacji i instytucji z zakresu wiedzy o historii Polski i jej miejscu w Europie i na świecie,
- wspieranie działalności wydawniczej,
- propagowanie idei Fundacji w kraju i za granicą oraz rozwijanie kontaktów naukowych ze środowiskami badawczymi innych krajów,
- gromadzenie środków finansowych na potrzeby Fundacji,
- wspieranie statutowej działalności towarzystw naukowych i placówek naukowych, których zadania lub cele są zbieżne z celami Fundacji.
Fundacja realizuje swoje cele poprzez:
- wspieranie działalności IH PAN oraz działalności zawodowej i społecznej pracowników, doktorantów i osób afiliowanych przy IH PAN, w szczególności poprzez:
- pozyskiwanie środków na wsparcie działalności IH PAN, w szczególności na badania naukowe, działalność edukacyjną, wydawniczą, archiwalną, konserwatorską i popularyzatorską oraz cyfryzację zasobów wiedzy,
- dofinansowywanie zakupu aparatury i materiałów niezbędnych do realizacji projektów,
- dofinansowywanie badań naukowych, działalności edukacyjnej, wydawniczej, konserwatorskiej i popularyzatorskiej oraz cyfryzacji zasobów wiedzy,
- przyznawanie nagród, stypendiów i grantów badawczych,
- organizację szkoleń, seminariów, konferencji i innych wydarzeń o podobnym charakterze,
- opiniowanie i zgłaszanie wniosków w sprawach odznaczeń i nagród;
- prowadzenie badań naukowych z zakresu nauk humanistycznych, szczególnie dyscypliny historia, również we współpracy z innymi osobami prawnymi i fizycznymi;
- prowadzenie działalności edukacyjnej, promocyjnej i marketingowej z zakresu nauk humanistycznych, szczególnie dyscypliny historia, również we współpracy z innymi osobami prawnymi i fizycznymi;
- prowadzenie działalności na rzecz ochrony, konserwacji i rewitalizacji dziedzictwa kulturowego, również we współpracy z innymi osobami prawnymi i fizycznymi;
- prowadzenie działalności gospodarczej w kraju i za granicą, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami powszechnie obowiązującego prawa;
- przyjmowanie środków finansowych, rzeczowych oraz wartości niematerialnych i prawnych pochodzących z dobrowolnych świadczeń osób fizycznych i podmiotów gospodarczych, krajowych i zagranicznych;
- współpracę z instytucjami naukowymi, edukacyjnymi, muzeami, organizacjami, w tym organizacjami społecznymi oraz z władzami ustawodawczymi, organami administracji rządowej i samorządowej oraz związkami wyznaniowymi, podejmującymi działania na rzecz i w zakresie wykorzystania i popularyzowania wyników prac badawczych z zakresu nauk humanistycznych, szczególnie dyscypliny historia;
- rozpowszechnianie i propagowanie wśród społeczeństwa celów Fundacji;
- inne formy działalności pozwalające czynnie realizować cele Fundacji.
Zobacz także: Statut Fundacji IH PAN
Rada Fundacji
prof. dr hab. Maciej Janowski – Przewodniczący
dr hab. Daniel Boćkowski
prof. dr hab. Zbigniew Dalewski
dr hab. Dorota Dukwicz, prof. IH PAN
prof. dr hab. Bogusław Dybaś
prof. dr hab. Tadeusz Epsztein
prof. dr hab. Joanna Gierowska-Kałłaur
prof. dr hab. Małgorzata Gmurczyk-Wrońska
prof. dr hab. Maciej Górny
prof. dr hab. Dariusz Jarosz
prof. dr hab. Tomasz Jurek
prof. dr hab. Adrian Jusupović
dr hab. Bartosz Kaliski, prof. IH PAN
prof. dr hab. Edmund Kizik
prof. dr hab. Tadeusz Kondracki
dr hab. Adam Kożuchowski, prof. IH PAN
prof. dr hab. Anna Landau-Czajka
prof. dr hab. Włodzimierz Mędrzecki
dr hab. Joanna Nalewajko-Kulikov, prof. IH PAN
prof. dr hab. Marek Ney-Krwawicz
dr hab. Przemysław Olstowski, prof. IH PAN
dr hab. Elżbieta Orman, prof. IH PAN
prof. dr hab. Andrzej Rachuba
dr hab. Katarzyna Sierakowska, prof. IH PAN
dr hab. Ewelina Szpak, prof. IH PAN
Zarząd Fundacji
dr hab. Tomasz Wiślicz-Iwańczyk, prof. IH PAN – Prezes
prof. dr hab. Wojciech Kriegseisen – Wiceprezes
mgr Katarzyna A. Chmielewska – Sekretarz
W sierpniu 2021 roku Fundacja stała się wraz z Instytutem Historii PAN współwłaścicielem sześciu tytułów czasopism:
- „Acta Poloniae Historica”
- „Dzieje Najnowsze”
- „Kwartalnik Historyczny”
- „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”
- „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”
- „Studia Źródłoznawcze”
Fundacja wystąpiła dla współwydawanych czasopism o dotacje w programie Ministerstwa Edukacji i Nauki „Rozwój czasopism naukowych”, uzyskała pełne wnioskowane finansowanie z budżetu państwa i realizowała w latach 2022–2024 sześć projektów, mający na celu dalsze podnoszenie poziomu naukowego i edytorskiego czasopism ukazujących się w otwartym dostępie i większe umiędzynarodowienie (poprzez m.in. zamieszczanie tekstów w języku angielskim, aktualizację strony internetowej, aplikowanie do baz referencyjnych, przekazywanie egzemplarzy promocyjnych):
- „Acta Poloniae Historica”: umowa nr RCN/SN/0608/2021/1 z 21.11.2022 r., finansowanie z budżetu państwa 118 770 zł
- „Dzieje Najnowsze”: umowa nr RCN/SN/0184/2021/1 z 18.11.2022 r., finansowanie z budżetu państwa 79 150 zł
- „Kwartalnik Historyczny”: umowa nr RCN/SN/0183/2021/1 z 18.11.2022 r., finansowanie z budżetu państwa 79 930 zł
- „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”: umowa nr RCN/SN/0182/2021/1 z 18.11.2022 r., finansowanie z budżetu państwa 55 870 zł
- „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”: umowa nr RCN/SN/0181/2021/1 z 18.11.2022 r., finansowanie z budżetu państwa 79 830 zł
- „Studia Źródłoznawcze”: umowa nr RCN/SN/0179/2021/1 z 18.11.2022 r., finansowanie z budżetu państwa 61 770 zł
Jednym z najistotniejszych pól aktywności Fundacji IH PAN są działania wydawnicze, często we współpracy z Instytutem Historii PAN oraz innymi instytucjami i wydawcami, polskimi i zagranicznymi. Fundacja pozyskuje również środki na rzecz wydania różnych typów publikacji, w tym z programów grantowych ze środków publicznych.
W 2026 roku Fundacja IH PAN realizowała zlecenie Instytutu Historii PAN i dzięki temu uczestniczyła w projekcie z dofinansowaniem z budżetu państwa, z Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki, pt. „Edycja akt sejmiku trockiego z lat 1733–1795” (nr 11H 20 0128 88; przyznane środki: 528 243 zł), dzięki któremu powstała publikacja: Akta sejmikowe trockie 1733–1795, pod redakcją Moniki Jusupović, w opracowaniu Moniki Jusupović, Michała Gochny i Przemysława P. Romaniuka (Warszawa 2026).
W 2024 roku Fundacja IH PAN afiliowała trzy wnioski w programie „Doskonała nauka”, moduł „Wsparcie monografii naukowych”, na rzecz koedycji z Instytutem Historii PAN. W latach 2025–2026 wydawane będą ze środków budżetowych monografie:
- Jolanta Epsztein, Przed i po Zagładzie. Biografie lekarzy. Przyczynek do badań nad historią kardiologii w Polsce (nr MONOG/SN/0135/2024/02; przyznane środki: 34 705,00 zł)
- Przemysław Olstowski, Starostowie na Pomorzu w latach II Rzeczypospolitej (1920–1939). Portret zbiorowy (MONOG/SN/0134/2024/02; przyznane środki: 35 310,00 zł)
- Katarzyna Słomska-Przech, Michał Słomski, Jarosław Suproniuk, Socjotopografia warszawskiej Pragi w 1792 r. (MONOG/SN/0133/2024/02; przyznane środki: 24 585,00 zł)
W latach 2022–2024 Fundacja IH PAN realizowała projekt ze środków budżetowych w ramach programu „Doskonała nauka”, moduł „Wsparcie monografii naukowych”, dotyczący wydania we współpracy z Instytutem Historii PAN monografii autorstwa Andrzeja Buczyły pt. Sieć parafialna Kościoła unickiego na terenie brzeskiej części diecezji włodzimierskiej w latach 1596–1795 (nr DNM-SN-550990-2022; przyznane środki: 33 429,00 zł).
Fundacja podjęła się w 2022 roku realizować zlecenie Instytutu Historii PAN, na rzecz wydania przez Routledge, Taylor & Francis Group, tomu zbiorowego będącego efektem projektu „Historyczna ontologia przestrzeni miejskiej” (NAWA). Fundacja opłaciła prace tłumaczeniowe, a także pośredniczyła wobec wydawcy zagranicznego, również w celu zapewnienia otwartego dostępu do publikacji. Tom pt. Modelling the City. Formal Ontology and Spatial Humanities, pod redakcją Wiesława Duży, ukazał się w 2024 roku.
W 2022 roku Fundacja IH PAN uczestniczyła w realizacji grantu Narodowego Centrum Nauki afiliowanego w Instytucie Historii PAN („Między Petersburgiem a Berlinem. Rzeczpospolita w świetle stosunków prusko-rosyjskich w dobie konfederacji barskiej i pierwszego rozbioru”, NCN OPUS, nr 2018/29/B/HS3/01149, przyznane środki: 155 680 zł). Efektem stała się książka Doroty Dukwicz pt. Na drodze do pierwszego rozbioru. Rosja i Prusy wobec Rzeczypospolitej w latach 1768–1771 (Warszawa 2022), nagradzana i ciesząca się z dużym zainteresowaniem czytelników.
W październiku 2021 roku Fundacja IH PAN rozpoczęła współpracę z Instytutem Historii PAN mającą na celu współwydawanie dwóch podserii „Słownika historyczno-geograficznego ziem polskich w średniowieczu”, a mianowicie „Słownika historyczno-geograficznego ziemi czerskiej w średniowieczu” oraz „Słownika historyczno-geograficznego województwa podlaskiego w średniowieczu”. W roku 2022 opublikowano pierwsze zeszyty w tych seriach, z dofinansowaniem z budżetu państwa z Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki („Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu – nowe obszary i kontynuacja”, nr 1aH 15 0197 83). Wydanie pierwszych zeszytów wiązało się z koordynowaniem współpracy autorów i wykonawców prac ściśle wydawniczych, zleceniem druku, a także z przygotowaniem danych do bazy służącej publikacji online https://www.slownik.ihpan.edu.pl/. W drugiej połowie 2022 roku prowadzone były działania promocyjne, w tym rozprowadzanie egzemplarzy gratisowych do bibliotek oraz instytucji naukowych i samorządowych, jak również prezentacja na Targach Książki Historycznej. Oba zeszyty cieszyły się dużym zainteresowaniem odbiorców. Kolejne zeszyty ukazywać się mają w rytmie kilkuletnim, drugie planowane są na rok 2026 (z dofinansowaniem z budżetu państwa z Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki, projekt pt. „Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu – nowe perspektywy”, nr 11H 20 0244 88; przyznane środki: 1 550 000 zł).
Jednym z celów Fundacji IH PAN jest upowszechnianie wyników badań naukowych i popularyzacja wiedzy historycznej, m.in. poprzez inspirowanie i organizację wydarzeń takich jak konferencje naukowe, seminaria i warsztaty czy też spotkania promocyjne poświęcone publikacjom.
W 2023 roku Fundacja IH PAN przeprowadziła zbiórkę celową na rzecz wsparcia konferencji polsko-słowackiej pt. Spoiwa – sploty – konfrontacje / Spojivá – prieniky – konfrontácie (7–9 listopada 2023 r., Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka, ul. Bankowa 11a, Katowice), współorganizowanej przez Instytut Historii PAN i przekazała na ten cel uzyskaną darowiznę.
Fundacja IH PAN gromadzi środki finansowe, pochodzące głównie z darowizn osób prywatnych i instytucji, polskich i zagranicznych, na rzecz realizacji celów statutowych, w tym na rzecz wspierania naukowców.
W 2022 roku Fundacja IH PAN zaangażowała się w pomoc na rzecz naukowców ukraińskich, poszkodowanych w wyniku wybuchu wojny w Ukrainie. We współpracy z Instytutem Historii PAN oraz Akademią Młodych Uczonych PAN rozpoczęto zbiórki środków na ten cel i umożliwiono przyznawanie osobom afiliowanym przy Instytucie Historii PAN stypendiów w ramach programu pomocy materialnej Critical Support for Ukrainian Researchers in Poland. Ogólne i celowe zbiórki umożliwiły przekazanie w latach 2022–2024 stypendiów socjalnych dla kilku badaczy i badaczek ukraińskich zmuszonych do opuszczenia swojej ojczyzny.
Działania w zakresie pomocy materialnej mogą być kontynuowane w miarę pozyskiwania darowizn, przy czym ich całość przeznaczana nadal będzie na ten cel. Koszty organizacyjne ponosi Fundacja i prowadzi takie działania także dzięki zaangażowaniu związanych z nią osób.
