Kierownik:
dr hab. Bożena Czwojdrak IH UŚ

Z-ca kierownika:
dr hab. Marek Ferenc IH UJ

Sekretarz:
mgr Marta Piber-Zbieranowska IH PAN

Zespół:
dr hab. Bożena Czwojdrak IH UŚ
dr hab. Marek Ferenc IH UJ
dr Agnieszka Januszek-Sieradzka IH KUL
dr Katarzyna Kuras IH UJ
dr hab. Piotr Węcowski IH UW

Współpracownicy:
Prof. dr hab. Urszula Augustyniak IH UW
dr Aleksandra Barwicka IH UŚ
mgr Szymon Brzeziński BN w Warszawie
dr Dana Dvorackova-Mala AV w Pradze
dr hab. Marek Janicki IH UW
dr Petr Kozak Archiv Zemsky v Opawie
mgr Dominik Kadzik IH UJ
dr Anna Kalinowska ZK Warszawa/IH PAN
dr Tomasz Ratajczak IHS UAM
dr Grażyna Rutkowska IH PAN
dr hab. Aleksandra Skrzypietz IH UŚ
dr Angela Sołtys ZK Warszawa
mgr Paweł Tyszka ZK Warszawa
dr Jan Zelenka AV w Pradze

 

Charakterystyka Zespołu do Badań nad Dworami i Elitami Władzy przy IH PAN

Podstawowym zadaniem Zespołu jest zrzeszenie osób badających elity władzy i dwory, zarówno monarsze jak i szlacheckie. Już od dłuższego czasu badania te podejmują zarówno historycy, jak i przedstawiciele innych nauk. Tematyka ta jest też przedmiotem coraz większego zainteresowania ze strony miłośników historii. Niestety, rzadkie są kontakty między badaczami dworów poszczególnych epok, a także między badaczami poszczególnych dyscyplin. Chcemy, by Zespół był miejscem integrującym badaczy różnych epok i specjalności; by była okazją do spotkań, rozmów i konsultacji, tym bardziej, że w środowisku widać potrzebę takich dyskusji i badań. Mamy nadzieję, że doprowadzi to do powstania syntezy dworów polskich średniowiecza i czasów nowożytnych, w której swoje miejsce znajdą zarówno historycy, jak i historycy sztuki, literatury, muzykolodzy i inni badacze problematyki dworskiej. Celem Zespołu jest również inspirowanie studiów nie tylko nad dworem ale i innymi środowiskami elitarnymi w średniowieczu i czasach nowożytnych.
Pierwsze kroki w celu zrzeszenia badaczy zajmujących się tematyką dworska i elitami władzy uczyniliśmy już w 2014 roku, organizując w Siewierzu międzynarodowy warsztat poświęcony stanowi badań nad dworami monarszymi późnego średniowiecza i epoki wczesnonowożytnej. Dzięki niemu nawiązaliśmy kontakt i współpracę z badaczami czeskimi, członkami analogicznej jednostki działającej pod auspicjami Akademi Ved w Pradze (Výzkumné centrum Dvory a rezidence ve středověku). Zaowocowało to publikacją podsumowującą stan badań nad dworami średniowiecznymi („Curia regis, curia reginalis. Dwory królewskie w średniowiecznej Europie Środkowej – stan badań, postulaty badawcze”, red. B. Czwojdrak, A. Januszek-Sieradzka, Sandomierz 2014). Wspomniany warsztat pokazał zresztą, jak wiele może przynieść taka współpraca, konsultacje i kontakty. W czerwcu 2017 roku dojdzie do drugiego spotkania z tej serii, tym razem w Pradze, a przedstawione tam referaty chcielibyśmy także opublikować na stronie Zespołu.

Cele Zespołu:
1. W ramach bieżącej działalności zamierzamy organizować regularne spotkania członków Zespołu oraz zaproszonych gości z Polski i zagranicy, poświęcone różnorodnym zagadnieniom związanym z funkcjonowaniem i aktywnością dworów polskich i europejskich oraz wszelkich elit skupionych wokół centrum władzy. Pierwsze spotkanie będzie poświęcone podsumowaniu stanu badań oraz wyznaczeniu najważniejszych kierunków, niezbędnych do intensyfikacji badań nad dworami i elitami władzy.
2. Naszym celem jest ścisła współpraca z różnymi instytucjami, zwłaszcza z Zamkiem Królewskim w Warszawie. Współpraca ta objęłaby wspólną organizację konferencji bądź też krótkich warsztatów nie tylko dla członków Zespołu, ale i dla szerokiej publiczności. Tematyka dworska jest bowiem na tyle ciekawa, że warto by poznało ją szerokie grono odbiorców. Pierwszym wspólnym projektem organizowanym przez Zespół we współpracy z Zamkiem Królewskim będą „Konsylia lekarskie”, poświęcone zdrowiu, chorobom oraz przyczynom śmierci polskich monarchów oraz członków rodzin panujących. W projekcie tym będziemy współpracowali ze środowiskiem lekarzy skupionych wokół dr hab. Artura Pałasza z Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, który od dawna interesuje się tymi zagadnieniami. Podsumowanie stanu badań na temat zdrowia i „niezdrowia” polskich monarchów powinny przyczynić się do rewizji niektórych ustaleń historiografii. Będzie to też powrót do nurtu badawczego, według którego można łączyć aktywność polskich władców i podejmowane przez nich decyzje ze zdrowiem oraz samopoczuciem psychofizycznym. Każde spotkanie „Konsylium lekarskiego” rozpocznie wykład historyka-eksperta, wprowadzający publiczność w zagadnienia zdrowia i chorób danego monarchy lub członka rodziny panującej. Wystąpienie to zostanie opracowane na podstawie źródeł, a następnie skonfrontowane z diagnozą współczesnych lekarzy. Celem jest nie tylko kooperacja pomiędzy różnymi środowiskami, ale i aktywny udział publiczności w dyskusjach towarzyszących wykładom.
3. Zespół powinien stać się centrum tworzenia i prowadzenia projektów grantowych dotyczących dworów i elit władzy. Pierwszą naszą inicjatywą jest projekt „Dworzanin polski na dworze Jagiellonów i królów elekcyjnych. Pozycja społeczna, system wartości, wzorzec osobowy”. Ma on na celu objaśnienie niebadanych dotychczas procesów związanych z kształtowaniem się i funkcjonowaniem pozycji społecznej, systemu wartości i wzorca osobowego dworzanina polskiego od stanowej monarchii Jagiellonów po szlachecką republikę rządzoną przez królów elekcyjnych (do 1795 r.). W świetle dotychczasowej, niewielkiej i fragmentarycznej oraz w dużej mierze intuicyjnej, wiedzy można postawić wstępną hipotezę badawczą, że pozycja społeczna, system wartości i wzorce osobowe dworzan polskich królów korzeniami sięgały ogólnoeuropejskich tradycji, ale jednocześnie wykazywały znaczną specyfikę, dostosowując się z biegiem czasu do oryginalnego i wyjątkowego systemu społeczno-politycznego Rzeczypospolitej. Kwestię tę dostrzegł, adaptując włoski oryginał, już Łukasz Górnicki tworząc „Dworzanina polskiego”, który jest dla nas inspiracją, ale również punktem wyjścia do dyskusji.
Pozostałe pomysły związane z projektami badawczymi dotyczą zagadnienia władzy na pograniczu i peryferiach państwa oraz roli cudzoziemców na dworze – będą one stopniowo realizowane.
4. Edycje źródłowe, pomoce naukowe oraz wydawnictwa dotyczące dworów. Zadaniem Zespołu jest koordynowanie działań zmierzających do opracowywania wydawnictw źródłowych oraz pomocy naukowych związanych z funkcjonowaniem dworów (m.in. inwentarze, spisy dworzan, bibliografia dworska) oraz koordynowanie studiów poświęconych tematyce dworskiej.
5. Współpraca międzynarodowa. W związku z intensywnym rozwojem studiów nad dworami i elitami władzy w Europie naszym celem jest nawiązanie i koordynowanie współpracy z analogicznymi jednostkami istniejącymi już w Czechach, Niemczech, Rumunii, Wielkiej Brytanii, Francji czy Hiszpanii. Zakładamy, że współpraca z czeskim ośrodkiem Výzkumné centrum Dvory a rezidence ve středověku stanowi początek naszej aktywności na arenie międzynarodowej.