Nowości wydawnicze

Zapraszamy do zakupu naszych nowości wydawniczych za pośrednictwem strony sklepu internetowego pod adresem http://ksiegarnia-ihpan.edu.pl

Kwartalnik Historyczny

Kwartalnik Historyczny,
Rocznik CXXIV, nr 1/2017, 23,5 cm., s. 203, ISSN 0023-5903

Ukazał się pierwszy numer „Kwartalnika Historycznego” z 2017 r., wyjątkowy, bo sprofilowany tematycznie. Znajdziemy w nim teksty poświęcone wielkim postaciom historiografii: artykuł Zofii Zielińskiej o polemice Bronisława Dembińskiego z Szymonem Askenazym z początku XX w., rozprawę Piotra Bilińskiego o działalności Władysława Konopczyńskiego w Polskim Towarzystwie Historycznym i studium Michała Tymowskiego o szkole historycznej Mariana Małowista. W dziale artykułów recenzyjnych publikujemy wypowiedzi Marka Kornata i Leszka Kuka poświęcone kontrowersyjnej książce Andrzeja Nowaka Zapomniany appeasement. Pierwsza zdrada Zachodu (2015). Blok tekstów o wielkich historykach zamyka recenzja Roberta Frosta dzieła Mychajły Hruszewskiego o Ukrainie. Poza tym recenzujemy m.in. prace Geralda Stone’a o Kaszubach i Serbołużyczanach (Tomasz Jaworski, Wiktor Krajniak), Piotra Góreckiego o Księdze henrykowskiej (Przemysław Wiszewski), a także rozprawę archeologa Marcina Danielewskiego o systemie grodowym na Kujawach (Tomasz Jurek).

Krzysztof Pietkiewicz, Itinerarium króla Aleksandra Jagiellończyka 1492–1506, Instytut Historii PAN, Warszawa 2016,
oprawa twarda, 175×245 mm., ISBN 978–83–63352–85–1
(Seria: Itineraria Jagiellonów, t. III)

Itinerarium króla Aleksandra Jagiellończyka (urodzony 5 VIII 1461 r.) obejmuje lata 1492–1506, czyli okres jego rządów na Litwie po śmierci Kazimierza Jagiellończyka (zmarł 7 VI 1492 r. w Grodnie), który desygnował go na wielkiego księcia litewskiego (podniesienie na tron wielkoksiążęcy nastąpiło w katedrze wileńskiej 28 VII 1492 r.), i w Polsce jako króla (wybrany przez sejm w Piotrkowie 3 X 1501 r., koronowany w Krakowie 12 XII 1501 r., zmarł w Wilnie 19 VIII 1506 r.). Zgodnie z zapowiedzią wpisaną do Przedmowy „Itinerarium króla Kazimierza Jagiellończyka 1440–1492” Grażyny Rutkowskiej (Warszawa 2014, s. 7), itinerarium Aleksandra rozpoczynamy od objęcia przez niego rządów na Litwie w 1492 r.
Próby zestawiania itinerarium Aleksandra Jagiellończyka podejmowano od początku XX w. Jako pierwszy zarys takiego itinerarium ogłosił rosyjski badacz ustroju Wielkiego Księstwa Matviej Lubavskij w 1900 r., który swoje ustalenia oparł na danych z piątej i szóstej księgi wpisów Metryki Litewskiej oraz opublikowanego pierwszego tomu akt archiwum książąt Sanguszków w Sławucie. Umieszczony w przypisie wykaz miejscowości i dat pobytów w nich monarchy obejmował niewielką liczbę 45 miejscowości. Przy tym, o ile zestawienie dotyczące jego panowania i przebywania na Litwie, w okresie od objęcia tronu polskiego, jest w miarę dokładne, to pobyty króla w Polsce oświetlone zostały jedynie w zarysie. Nieco dokładniejszy wykaz, ale poświęcony tylko okresowi panowania Aleksandra w Polsce, czyli od przybycia króla do Krakowa 29 XI 1501 r., przedstawił Kazimierz Sochaniewicz. Ta zaledwie dwustronicowa tabela zawiera daty i miejsca postojów w czasie podróży królewskich oraz dodatkowo informacje o pokonanych odległościach (liczonych w linii prostej na podstawie mapy w skali 1 : 750 000), także liczbę dni spędzonych na postojach lub w podróży, dalej uwagi dotyczące celów podróży i dróg, którymi się przemieszczano. Kolejną publikacją były ogłoszone w 1961 r. przez Nikołaja Ułaszczika z ineditów Nikołaja Biereżkova itineraria wielkich książąt litewskich z lat 1481–1533. Wśród nich znalazło się fragmentarycznie zestawione itinerarium Aleksandra Jagiellończyka z lat 1492–1506, oparte na wydanych źródłach i nieco dokładniejsze niż zestawienie Ljubavskiego, jednak nadal z pokaźnymi lukami czasowymi. Zwrócił na to uwagę Tadeusz Wasilewski, podkreślając, że choć itinerarium Biereżkova opracowane zostało niezwykle starannie i sumiennie, to okazało się, że korzystając tylko z Metryki Litewskiej, nie można dla XVI w. odtworzyć w miarę pełnego itinerarium władcy. Wasilewski na podstawie przechowywanych w AGAD rachunków królewskich zaproponował liczne uzupełnienia dla lat 1500–1503. Wskazał też na wagę materiału innego niż kancelaryjny przy zestawianiu itinerariów, który umożliwia ustalenie zależności między podróżami króla a pracą kancelarii. Ponadto itineraria sięgające poza źródła metrykalne są dodatkową pomocą przy dokładniejszym datowaniu dokumentów pochodzących z kancelarii litewskiej, zaopatrzonych wprawdzie w daty dzienne, miesięczne, indykcje i miejsca wystawienia, ale podaną w źródle indykcję odnieść można do kilku różnych dat rocznych. Z pomocą przychodzą źródła wytworzone przez kancelarię koronną, która pracowała przy władcy także podczas jego pobytów na Litwie.

(Ze wstępu)

laberschek

Jacek Laberschek, Sieć wodna średniowiecznego Krakowa i jej gospodarcze wykorzystanie,
Instytut Historii PAN, Warszawa 2016, s. 182, map 4., oprawa miękka, 165×240 mm., ISBN 978-83-63352-84-4

Celem oddanej do rąk Czytelnika książki jest istotne wzbogacenie dotychczasowej wiedzy historycznej o średniowiecznym Krakowie. Przedmiotem badañ autora stała się sieć hydrograficzna ówczesnej stolicy Polski i stopień jej gospodarczego wykorzystania przez mieszkańców krakowskiego zespołu miejskiego, czyli ludność Krakowa, Kazimierza i Kleparza. Autor zwrócił uwagę na szczególną rolę Wisły, która stanowiła naturalną osłonę dla grodu, a później zamku krakowskiego, służyła miejscowym rybakom jako niezwykle zasobne łowisko ryb, była też wykorzystywana do spławiania drewna z silnie zalesionych terenów księstwa oświęcimskiego i Zatorskiego oraz do transportu ryb z okolic górnej Wisły, a także Soły i Skawy. W gospodarce średniowiecznego Krakowa ważną rołę odgrywały też lewobrzeżne dopływy Wisły, a szczególnie Rudawa, której naturalne koryto (Nieciecza) i liczne sztuczne odnogi (Norbertańska, Kawiorska, Królewska) dostarczały energii do poruszania licznych młynów usytuowanych wokół Krakowa, zasilały liczne podkrakowskie jeziora i stawy rybne oraz odprowadzały ścieki miejskie. Istotną rolę gospodarczą odgrywały też inne dopływy Wisły, a mianowicie Prądnik, Dłubnia oraz prawobrzeżny dopływ – Wilga. W przypadku średniowiecznego i renesansowego Krakowa miało miejsce maksymalne wykorzystanie zasobów wodnych miejscowych rzek i zbiorników wody stojącej i z tego względu ówczesną aglomerację krakowską można przyrównać do żywego organizmu żyjącego w symbiozie z otoczeniem wodnym, a więc w łączności ze środowiskiem naturalnym.

Kwartalnik Historyczny

Kwartalnik Historyczny
Rocznik CXXIII, nr 4/2016, 23,5 cm., s. 248, ISSN 0023-5903

Ukazał się czwarty numer „Kwartalnika Historycznego”‒ a w nim następujące artykuły: Marcina R. Pauka o słynnym dokumencie Władysława Hermana dla katedry w Bambergu (najstarszym zachowanym do naszych czasów dokumencie wystawionym przez polskiego władcę), Mikołaja Getki-Keniga o pomnikach ku czci cara Aleksandra I „odnowiciela” Polski oraz rozprawa Andrzeja Zawistowskiego o wprowadzeniu systemu kartkowego w późnym PRL (na cukier). W dziale artykułów recenzyjnych znajdujemy trzy kolejne teksty: Wojciecha Brojera o prawach noachickich w ujęciu żydowskiego myśliciela Majmonidesa, Edwarda Opalińskiego o mocarstwowych dążeniach króla Zygmunta III Wazy oraz Krzysztofa P. Woźniaka o wspólnotach protestanckich w Łodzi w XIX w. Poza tym w zeszycie prezentujemy aż 13 recenzji (osiem książek polskich i pięć wydanych za granicą). Wśród autorów omówień są m.in. Hanna Zaremska, Paweł T. Dobrowolski, Tadeusz P. Rutkowski, Jarosław Sochacki oraz ukraiński badacz Marian Mudryj. Zeszyt wieńczy osobiste wspomnienie poświęcone śp. Prof. Januszowi Tazbirowi pióra Henryka Samsonowicza.

okładka-druk

Adam Kożuchowski, Powinowactwa mimo woli. Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego i Rzeczpospolita Obojga Narodów w niemieckiej i polskiej historiografii XIX wieku,
IH PAN, Warszawa 2016, miękka oprawa, 145×205 mm., s. 265, ISBN 978-83-63352-74-5

Powinowactwa mimo woli proponują porównawcze spojrzenie na obraz narodowej przeszłości w dziełach niemieckich i polskich historyków XIX wieku. Wbrew temu, co przyzwyczailiśmy się sądzić w kolejnym stuleciu, książka pokazuje wiele analogii w podejściu i rozumieniu historii w obu krajach. Wynikały one w znacznej mierze z faktu, że w oczach ówczesnych Niemców i Polaków „dzieje narodowe” pozostawały nierozerwalnie związane z historią Świętego Cesarstwa Rzymskiego (czyli Rzeszy Niemieckiej) oraz Rzeczypospolitej (jako następczyni Królestwa Polskiego), które na przełomie XVIII i XIX wieku znikły z mapy Europy, na wiele dziesięcioleci pozostawiając oba narody bez własnego, niepodległego i zjednoczonego państwa. Od historii domagano się przede wszystkim wyjaśnienia, jak do tego doszło, kto lub co zawiniło, i wreszcie – jak należy oceniać dziedzictwo obu krajów, niegdyś tak potężnych, a pod koniec swego istnienia uznawanych przez oświeconą Europę za archaiczne i wręcz godne politowania. Jest to książka o użytku, jaki w „wieku historii” starano się z niej robić w Niemczech i Polsce, i o kłopotach, jakie piszącym o niej autorom historia sprawiała.

Księga odpustów wrocławskich, oprac. i wyd. Halina Manikowska, IH PAN, Warszawa 2016

„Księga odpustów wrocławskich” to wyjątkowo rzadko spotykany w średniowiecznej Europie zbiorczy inwentarz odpustów, jakie można było uzyskać w kościołach jednego miasta. Rzym miał rzecz jasna takie inwentarze i spisy, i to sporządzane w wielu językach, a od jubileuszu 1475 r. już masowo drukowane, postarał się o nie aspirujący do miana „Drugiego Rzymu” Mediolan, korzystali z nich pielgrzymi w Ziemi Świętej. Swoje sumariusze odpustów i innych przywilejów produkowały poszczególne zakony, ale już znacznie rzadziej biskupstwa, niemal zupełnie nieznane są zaś tego rodzaju spisy opracowywane dla poszczególnych miast.

Rękopiśmienny zbiór inwentarzy odpustowych 20 kościołów i kaplic wrocławskich, spisany w języku łacińskim i niemieckim w końcu XV w., ale oparty na wcześniejszych sumariuszach, pochodzących z pierwszej ćwierci tego stulecia, przynosi niezwykle wyrazisty obraz praktyki zdobywania, kumulowania, udzielania i propagowania odpustów. Uważny czytelnik dostrzeże wyłaniające się zza tego obrazu tło życia religijnego późnośredniowiecznego miasta, z jego odróżnialnym od innych świątecznym rytmem i własnym chórem świętych patronów, z wpływającą na ten rytm rywalizacją pomiędzy klasztorami i między nimi a świątyniami parafialnymi.

Staranne wydanie rękopisu wrocławskiego, poprzedzone obszernym wstępem i ilustrowane m.in. reprodukcjami jego kart, zostało przygotowane w formacie oryginału – pielgrzymiej zapewne książeczki, którą złożono z „księgi odpustów wrocławskich” i trzech inkunabułów, wydrukowanych w latach 1491–1495: niemieckojęzycznego przewodnika dla pątników rzymskich, znanego jako Mirabilia Urbis Romae, niemieckiego traktatu o mszy św. oraz łacińskiego zbiorku tekstów związanych ze św. Brygidą, w tym zapisów jej objawień.

„Księga odpustów wrocławskich” dostępna jest wyłącznie w wersji elektronicznej w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych pod adresem: http://rcin.org.pl/publication/81018

Mowic_we_wlasnym_imieniu

Mówić we własnym imieniu. Prasa jidyszowa a tworzenie żydowskiej tożsamości narodowej (do 1918 roku), Joanna Nalewajko-Kulikov, Instytut Historii PAN, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2016, s. 353, il. cz.-b. 25, map 2, oprawa miękka, 165×240 mm., ISBN 978-83-63352-76-9

Mówiąc i pisząc dzisiaj o rozkwicie prasy żydowskiej w II Rzeczypospolitej, zapomina się, że w dużej mierze odpowiedzialna była za to działalność litwaków – migrantów ze strefy osiedlenia i z głębi Rosji, którzy na początku XX w. przynieśli do Królestwa Polskiego ideę narodu żydowskiego jako wspólnoty politycznej mającej obowiązki, ale i prawa. Wspólnota ta była konstruowana na lamach i za pomocą prasy codziennej w języku jidysz, budząc zaniepokojenie polskiej opinii publicznej i środowisk asymilatorskich, które widziały w niej narzędzie rusyfikacji Żydów polskich. Fakt. ze większość czytelników sięgała po gazetę w jidysz dlatego, że nic umiała czytać po rosyjsku ani po polsku, nie miał większego znaczenia dla logiki tej wizji. Len żydowsko-rosyjsko-polski „trójkąt bermudzki”, w którym przepadały wszystkie rozsądne argumenty, stanowi nieodłączny element historii prasy jidyszowej na ziemiach polskich, podobnie jak proces stopniowego przekształcania się litwaków w Żydów polskich.

Książka wypełnia lukę w dotychczasowej historiografii Żydów wschodnioeuropejskich, opisując powstanie prasy codziennej w języku jidysz jako zjawiska społecznego z pogranicza kultury masowej, historii idei i kultury politycznej. Na szeroko zarysowanym tle historii wielojęzycznej prasy żydowskiej w Cesarstwie Rosyjskim w XIX w. pokazano przełomową rolę rewolucji 1905 r. i warszawskiego dziennika „Hajnt” oraz wpływ tzw. litwaków na rozwój nowoczesnej tożsamości narodowej Żydów polskich.

Kwartalnik Historyczny

Kwartalnik Historyczny,
Rocznik CXXIII, nr 3/2016, 23,5 cm., s. 234, ISSN 0023-5903

Ukazał się trzeci numer „Kwartalnika Historycznego”, a w nim artykuły: Tomasza Jurka, który ostatecznie rozwiązuje zagadkę trybutu płaconego przez Mieszka cesarzowi; judaistyczny Pawła Jasnowskiego o problemach środowiska galicyjskich integracjonistów żydowskich widzianych przez pryzmat ich czasopisma „Ojczyzna”; oraz Michała Kopczyńskiego i Łukasza Sobechowicza o związku między wyznaniem, trybem życia i miejscem zamieszkania a masą i wysokością ciała ludzkiego (na przykładzie poborowych z guberni warszawskiej z 1913 r.). W numerze znajdziemy dwie polemiki: Radosława Żurawskiego vel Grajewskiego z Idesbaldem Goddeerisem, kończącą wymianę zdań obu badaczy, oraz Henryka Słoczyńskiego z Maciejem Janowskim o Joachimie Lelewelu, a przy tej okazji o stanie polskiej historiografii dziś. Dział recenzyjny otwiera artykuł recenzyjny Andrzeja Czyżewskiego przybliżający metodologię badań oral history; poza tym tom zawiera 11 recenzji (6 książek polskich i 5 zagranicznych) pióra zarówno autorów debiutujący na łamach czasopisma (Anna Agnieszka Dryblak, Maksymilian Sas), jak i tych o ustalonej już renomie (Sławomir Dębski, Grzegorz Myśliwski, Michał Zwierzykowski i in.), a także gościa specjalnego: czeskiego historyka Martina Wihody.

Grzegorz P. Bąbiak, Funeralia narodowe. Pogrzeby patriotyczne Polaków w czasach niewoli (Eseje historyczne), Instytut Historii PAN, Warszawa 2016, s. 664, il. 404, oprawa miękka, 165×235 mm., ISBN 978-83633-52-69-1

Polskie pogrzeby patriotyczne pełniły rolę manifestacji: politycznych i narodowych, a także miały cel edukacyjny, tzn. stanowiły element ugruntowujący odrębną wobec państwa tożsamość narodową w XIX stuleciu. Wytwarzały alternatywną przestrzeń obrządków, pamięci i ceremonii, kultywowaną oraz uzupełnianą konsekwentnie w opozycji do oficjalnych, organizowanych przez Romanowów, Hohenzollernów i Habsburgów. […] Makabrą z dzisiejszego punktu widzenia, choć faktem doskonale ilustrującym omawiane zjawisko, były masowo reprodukowane na łamach ówczesnej prasy fotografie wielkich zmarłych na łożu śmierci. Ich liczba szokuje, ale… dostarcza doskonałego materiału badawczego. Była to odpowiedź na zapotrzebowanie współczesnych i współuczestniczenie w „wielkiej śmierci”, która nie musiała już być heroiczna, np. na polu walki, ale stawała się kolejnym szańcem w obronie „zniewolonego narodu”.
(Ze Wstępu)

„Najmniej jestem tam gdzie jestem”. Listy Zofii z Vorzimmerów Breustedt z Warszawy i getta warszawskiego do córki Marysi w Szwajcarii (1939-1942), wstęp, opracowanie i komentarze Elżbieta Orman, IH PAN, Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, Kraków 2016, s. 320, il. 84 cz.-b., kolor, oprawa miękka skrzydełkowa, 170×240 mm., ISBN 978-83-76-38-636-2

Losy Polaków, Żydów i Niemców w listach z II wojny światowej są zazwyczaj opisywane przy użyciu prostych stereotypów, które nieograniczoną niczym różnorodność poszczególnych przypadków sprowadzają do kilku podstawowych ujęć i ról społecznych. Jak wielkie to uproszczenie, pozwala nam zorientować się lektura tego niezwykłego źródła. Tom „Najmniej jestem, tam gdzie jestem…” składa się z 27 listów i dokumentów, które ilustrują zawikłąny przebieg relacji polsko-żydowsko-niemieckich w ramach jednej rodziny. Czas wojny odmienności te jeszcze wyostrzył ze względu na okoliczności, w jakich przyszło wówczas żyć i umierać poszczególnym jej członkom. Listy Zofii z Vorzimmerów Breudstedt (1896-1942) do kilku nastoletniej córki Marysi (1922-2014) pisane z Warszawy i getta warszawskiego w latach 1939-1942 są […] przyczynkiem do dziejów zagłady inteligencji polskiej o żydowskich korzeniach – „Polaków z wyboru”, rzadko wyróżnianych w kontekście wielkiej tragedii Holokaustu. Listy te odsłaniają na przykładzie życia prywatnego wielonarodowej polsko-żydowsko-niemieckiej rodziny skutki działania mechanizmów totalitarnego systemu, uruchomionego w Niemczech w 1933 roku.
Z recenzji prof. Tomasza Gąsowskiego
Listy Zofii z Vorzimmerów Breustedt z Warszawy i getta warszawskiego do córki Marysi w Szwajcarii (1939-1942) wpisują się w antologię ważnych tekstów źródłowych na temat ducha ludzkiego w nieludzkich czasach. „To doprawdy przejmujące teksty”.
Z Listu prof. Henryka Markiewicza do Elżbiety Orman, Czerwiec 2013 roku
Koedycja z Fundacją Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego.

zhanbiona-wies_okladka

Dariusz Jarosz, Grzegorz Miernik, „Zhańbiona” wieś Okół: Opowieść o buncie, Instytut Historii PAN, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, Warszawa-Kielce 2016, s. 337, il. 12, map 4, oprawa miękka, ISBN 978-83-63352-70-7

Bardzo kompetentni specjaliści, od wielu lat prowadzący badania dotyczące m.in. procesów społecznych zachodzących na polskiej wsi po II wojnie światowej […] przygotowali nowatorskie w zamyśle opracowanie dotyczące socjopolitycznej roli chłopów w przemianach ustrojowych w Polsce i Europie Wschodniej na przykładzie i w kontekście buntu rolników we wsi Okół. […] Chcąc uzyskać od­powiedź, na ile rebelia chłopska omawiana w recenzowanej książce była czymś wyjątkowym w skali kraju i państw Europy Wschodniej, Autorzy zwrócili uwagę na pewne podobieństwa i różnice dotyczące tego typu manifestacji oporu w pań­stwach zdominowanych przez ZSRR. Autorzy piszą, iż ze względu na realia analizę omawianych zjawisk ograniczyli do „umieszczenia buntu w Okolę w szerszych, ale tylko mniej lub bardziej wyraźnie naszkicowanych wybranych kontekstach – tych, które wydają się nam szczególnie istotne, interesujące i możliwe do zarysowania na podstawie opublikowanych już opracowań. Jest to raczej przetarcie szlaku, którym warto iść, niż budowa szerokiej i solidnej autostrady”. Uważam, że zamysł ten został solidnie zrealizowany. […] Autorzy zaznaczyli, iż po zapoznaniu się z różnymi źródłami, w tym relacjami, zaczęli zastanawiać się nad tym, „czy to, co tam się stało, jest wyjątkiem czy regułą? A mówiąc bardziej uczenie, chcieliśmy żeby nasza analiza była komparatystyczna i wielokontekstowa”. […] Postanowiono zebrać materiały, aby odpowiedzieć na pytanie, czy zajścia w Okolę były podob­ne do tego typu wydarzeń w skali kraju i Europy. Zajęto się też szczególnie rolą kobiet jako uczestniczek buntu. Jako syntezę zamierzeń Autorów można uznać stwierdzenie, iż omawiana praca zwiera „elementy historii Europy, Polski i Kie­lecczyzny, historii politycznej, społecznej i gospodarczej. Ma ambicję dotarcia nie tylko do grona specjalistów, ale do wszystkich tych, którzy interesują się historią”. Uważam, iż ten ambitny zamiar został zrealizowany.
Z recenzji prof. dr. hab. Kazimierza Kozłowskiego
Koedycja z Uniwersytetem Jana Kochanowskiego w Kielcach.

Stanisław Bylina, Rewolucja husycka, t. 3. Kontrrewolucja i opór pokonanych, IH PAN, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2016, twarda oprawa, s. 173, map 3, 21 cm., ISBN 978-83-7543-411-8

Trzeci i ostatni tom monografii Rewolucja husycka przedstawia czeski piętnastowieczny konflikt na podłożu religijnym z innej perspektywy. Pierwsze dwa tomy przybliżały radykalne środowisko w ruchu husyckim, tu zaś zaprezentowane zostały przekonania i działania podejmowane przez przedstawicieli obozu katolickiego – wierną Zygmuntowi Luksemburskiemu czeską szlachtę o antyhusyckim nastawieniu, a także katolickie miasta, zamki i grody królewskie oraz będące we władaniu katolickich panów. Dzieje obozu katolickiego w Czechach obejmują zarówno działania polityczne, jak i zbrojne, o zmiennej dynamice i powodzeniu. Spojrzenie od drugiej strony dopełnia obraz rewolucji husyckiej, pozwalając zrozumieć przyczyny i wymiar porażki sił radykalnych.
Koedycja z Wydawnictwem Neriton.

okladka_szpak

Ewelina Szpak, Chory człowiek jest wtedy jak coś go boli. Społeczno-kulturowa historia zdrowia i choroby na wsi polskiej po 1945 r., IH PAN, Warszawa 2016, s. 341, il. 19, oprawa miękka, 20,5 cm, ISBN 978-83-63352-66-0

Oddawana do rąk czytelników książka Eweliny Szpak, pt. Chory człowiek jest wtedy jak coś go boli. Społeczno-kulturowa historia zdrowia i choroby na wsi polskiej po 1945 r., jest historią tego aspektu wiejskiej codzienności i mentalności, który często umykał badaczom przeszłości. Sfera wiejskiego zdrowia, higieny, stosunku do ciała i choroby, a także zakres relacji mieszkańców wsi z pracownikami lo­kalnych izb porodowych i ośrodków zdrowia nie były dotąd przed­miotem bardziej szczegółowych historycznych dociekań. Rzadko też w analizach historii wiejskiego życia codziennego zwracano uwagę na to, jak mieszkańcy wsi radzili sobie z dotykającymi ich schorze­niami i chorobami oraz jak postrzegali osoby chorujące w ich otocze­niu i czy rodzaj choroby wpływał na relacje codzienne i status społeczny chorego. Wszystkie te wymienione problemy znajdują od­zwierciedlenie w prezentowanej publikacji. Autorka, omawiając dłu­gi, bo ponad czterdziestoletni okres, zwraca jednocześnie uwagę na to, co w wiejskim postrzeganiu zdrowia i choroby ulegało zmianie, jakie było tempo dostrzeganych przeobrażeń i co je powodowało.

Regestr osób żydowskich spisany w miesiącu styczniu roku 1778 w Warszawie, oprac. Hanna Węgrzynek, IH PAN, Centrum im. Anielewicza Instytut Historyczny UW, Warszawa 2016, s. 221, mapy 2, il. 14, tab. 145, oprawa miękka, 23,5 cm, ISBN 978-83-63352-73-8 (Źródła do dziejów Żydów Polskich. Tom II).

Regestr osób żydowskich spisany w miesiącu styczniu roku 1778 w Warszawie stanowi spis ponad 3500 Żydów. Przy poszczególnych osobach odnotowani zostali członkowie ich rodzin i służba domowa, podana została nazwa ulicy, przy której zamieszkiwali oraz nazwisko właściciela nieruchomości, a także – co wyjątkowe – nazwy miejscowo­ści, z których pochodzili. Pozwala to odtworzyć zarówno topografię żydowskiego osadnictwa w Warszawie, jak i kierunki migracji Żydów w drugiej połowie XVIII wieku. Jest to unikalne źródło historyczne, pokazujące początki formowania się jednego z największych ośrodków żydowskich w Europie. Książka nie jest wyłącznie edycją źródłową, lecz stanowi nowatorskie i interesujące opracowanie dotyczące stanisławowskiej Warszawy.

Korespondencja polityczna Stanisława Augusta. Wiedeń. Tom I (1788–1790), oprac. Monika Jusupović i Adam Danilczyk, IH PAN, Warszawa 2016, ss. 245, format B5, oprawa twarda, ISBN 978-83-63352-63-9

Tom Korespondencja polityczna Stanisława Augusta. Wiedeń. Tom I (1788–1790) w opracowaniu Moniki Jusupović i Adama Danilczyka jest częścią szerokiego projektu edytorskiego, którego celem jest przedstawienie źródeł politycznych z okresu najbardziej przełomowego w historii Polski – czasu rozbiorów i Sejmu Czteroletniego. Prezentowany tom zawiera źródła dyplomatyczne przedstawicieli Rzeczypospolitej w Wiedniu z lat 1788–1790.

Korespondencja_polityczna_Deboli_1781-okładka

Korespondencja polityczna Stanisława Augusta. Augustyn Deboli 1781, oprac. Ewa Zielińska i Adam Danilczyk, IH PAN, Warszawa 2015, ss. 458, Format B5, oprawa twarda, ISBN 978-83-63352-62-2

Korespondencja króla Stanisława Augusta z przedstawicielem Rzeczypospolitej w Petersburgu Augustynem Debolim należy do najważniejszych źródeł wykorzystywanych przez badaczy dziejów politycznych naszego kraju drugiej połowy XVIII w. Niniejszy tom stanowi kontynuację projektu edytorskiego zapoczątkowanego wydaniem tytułowej korespondencji z roku 1780, mającego na celu uzupełnienie dotychczasowej luki wydawniczej. Podobnie jak listy zawarte w poprzednim tomie, korespondencja z 1781 r. koncentruje się wokół kilku najważniejszych kwestii. Część z nich była obecna w listach z roku poprzedniego, ale dopiero w następnym znalazły one swój finał. Chodzi tu m. in. o sprawę barona Karla Juliusa i koniec prac komisji delimitacyjnej zajmującej się uregulowaniem południowego odcinka granicy polsko-rosyjskiej, biegnącego między Dnieprem a Bohem.

Kwartalnik Historyczny

Kwartalnik Historyczny, Rocznik CXXIII, nr 2/2016, 23,5 cm., s. 419, il. 8, ISSN 0023-5903

Ukazał się nowy zeszyt „Kwartalnika Historycznego” (nr 2, 2016). Zamieszczono w nim 5 artykułów: rozprawę Andrzeja Buki o relacjach między źródłami pisanymi a materiałem archeologicznym i trudnościach, jakie się wiążą z ich wzajemnymi odniesieniami (na przykładzie Chełma), artykuł Emila Kalinowskiego o działaniach politycznych szlachty podlaskiej w latach 1572–1574 i obszerny tekst o. Pawła Zająca OMI o obrazie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w świetle depesz nuncjusza papieskiego. Ponadto w numerze znajdziemy dwa artykuły recenzyjne: jeden poświęcony został nieudanej interwencji brytyjskiej w Afganistanie w XIX w., drugi – jednemu z czołowych komunistów Polski Ludowej Romanowi Zambrowskiemu. Do tego dwie polemiki naukowe i 9 wnikliwych recenzji. Zapraszamy do lektury i zakupu nr. 2 „Kwartalnika Historycznego”.

okladka_mw

Mariusz Wołos, Przerwana droga do Niepodległej. Kazimierz Piątek „Herwin” (1886-1915), IH PAN, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2016, B5, okładka miękka, ss. 340, 22 il. cz-b, ISBN 978-83-63352-71-4

Legenda Kazimierza Piątka „Herwina” jest ściśle powiązana z legendą Legionów i Piłsudskiego oraz czynu zbrojnego Polaków podczas pierwszej wojny światowej. Biografia „Herwina” to szczegółowy opis krakowianina, człowieka urodzonego pod Wawelem i niemal całe życie pozostającego w rodzinnym mieście, gdzie kształcił się, pracował, służył w armii zaborczej, i gdzie uczestniczył w pracy niepodległościowej, i który zginął jeszcze przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości. Ramy chronologiczne, jak to najczęściej w przypadku biografii bywa wyznaczają daty życia i śmierci jej bohatera. Autor przekroczył je, przedstawiając pokrótce pochodzenie, postacie antenatów i członków rodziny Kazimierza, a także pamięć o „Herwinie” aż po czasy współczesne.
Koedycja z Wydawnictwem Neriton

bloch

Jan Bloch, pacyfizm europejski i wyobraźnia Wielkiej Wojny. Studia i rozważania, pod red. Marka Kornata, IH PAN, Warszawa 2016, s. 201, 20,5 cm; ISBN 978-83-63352-68-4

Jan Bloch nie był sentymentalnym pacyfistą, lecz myślicielem o realistycznej wyobraźni i rzetelnej znajomości stosunków międzynarodowych. Jego idee wpisują się w nurt europejskich koncepcji antywojennych drugiej połowy XIX stulecia. Tom studiów Jan Bloch, pacyfizm europejski i wyobraźnia Wielkiej Wojny ukazuje je w szerokiej, międzynarodowej perspektywie, odsłaniając ich rozmaite konteksty i odniesienia, zarówno rosyjskie, jak i zachodnioeuropejskie. Prezentowany tom jest pokłosiem sympozjum naukowego, które odbyło się 9 grudnia 2014 r. w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie przy współpracy z Fundacją im. Jana Blocha. Zbiór artykułów obejmuje wszystkie sześć wygłoszonych wówczas referatów.

Kwartalnik Historyczny

Kwartalnik Historyczny, Rocznik CXXIII, nr 1/2016, 23,5 cm., tab. 2, s. 215, ISSN 0023-5903

Nowy zeszyt „Kwartalnika Historycznego” (nr 1/2016) zawiera artykuły: Wioletty Zawitkowskiej o niewierności małżeńskiej królowej Zofii Holszańskiej i politycznych tego implikacjach; Łukasza T. Sroki o działalności żydowskiej loży „B’nei B’rith” we Lwowie; oraz Roberta Kudelskiego o powojennych poszukiwaniach zrabowanych przez Niemców dzieł sztuki. Poza tym czytelnicy znajdą jeszcze artykuły recenzyjne: Radosława Żurawskiego vel Grajewskiego o Wielkiej Emigracji w Belgii i Patryka Pleskota o modzie młodzieżowej w NRD i PRL. Numer prezentuje również recenzje polskich i zagranicznych książek naukowych, m.in. o Ziemi Kłodzkiej, wikingach z Wolina, kancelistach kozackich, józefińskich mandarynach (czyli urzędnikach Austro-Węgier), odbudowie Gdańska po wojnie i twórczości Marka Nowakowskiego (ta ostatnia autorstwa Michała Głowińskiego).

okładka tragiczne przedwiośnie

Lata 1845–1846. Tragiczne przedwiośnie, red. Mariusz Kulik, IH PAN, IBL PAN, IS RAN, Warszawa 2015, s. 303, il. 8, 25 cm, ISBN 978-83-63352-52-3
(Polskie ruchy społeczno-polityczne i życie literackie 1832–1855. Studia i materiały, red. Wiktoria Śliwowska)

Kolejny tom serii „Polskie ruchy społeczno-polityczne i życie literackie 1832–1855. Studia i materiały” (tzw. zielona seria) jest owocem współpracy międzynarodowego zespołu badaczy kierowanego przez prof. Wiktorię Śliwowską. Praca składa się z dwóch uzupełniających się części: zbioru studiów ukazujących relacje polsko-rosyjskie w latach 40. XIX wieku oraz zbioru dokumentów dotyczących przygotowań powstańczych w Królestwie Polskim w tym samym okresie. Realizacja projektu i edycja niniejszego tomu pozwoliła odnaleźć dokumenty uważane do tej pory za zaginione, na nowo je odczytać i skorygować wiele błędów, które funkcjonowały przez wiele lat w obiegu naukowym.

Casimiro Florencio Granzow de la Cerda, książę de Parcent, Dramat Warszawy 1939–1944, tł., oprac. i wprowadzenie Małgorzata Nalewajko, IH PAN, Warszawa 2016, 20,5 cm, s. 267,
ISBN 978-83-63352-67-7

Tom Dramat Warszawy 1939–1944 zawiera przekład wspomnień księcia de Parcent, jedynego zagranicznego dyplomaty rezydującego w Polsce przez niemal cały okres okupacji niemieckiej aż do powstania warszawskiego, opublikowanych przez niego w dwu wersjach, hiszpańskiej i francuskiej, w 1946 r. Casimiro Florencio Granzow de la Cerda (1895–1970), książę de Parcent, wywodził się z zamożnego, mieszczańskiego środowiska o zróżnicowanych kulturowo korzeniach (niemieckich, polskich, hiszpańskich), jako reprezentant interesów hiszpańskich w Polsce wysyłał do hiszpańskiego MSZ raporty dyplomatyczne via ambasada hiszpańska w Berlinie. Waga przekazywanych przeze niego informacji jest tym większa, że za pośrednictwem pisanych przez niego raportów wiedza o sytuacji w okupowanej Polsce docierała przez hiszpański MSZ do innych europejskich ośrodków decyzyjnych, być może także do Stolicy Apostolskiej.

Jego wspomnienia są obok raportów niesłychanie ciekawym źródłem przede wszystkim ze względu na to, że był naocznym świadkiem relacjonowanych wydarzeń, uważnym i wszechstronnym obserwatorem, odnoszącym się do różnorodnych aspektów życia okupowanej Warszawy, a także mającym dostęp do informacji na temat rozwoju sytuacji poza stolicą. Stanowią zarazem jeden z pierwszych przekazów dotyczących życia codziennego w okupowanej Polsce, jaki dotarł po wojnie do zachodniej opinii publicznej.

ambona

Ambona. Teksty o kulturze średniowiecza ofiarowane Stanisławowi Bylinie, pod redakcją Krzysztofa Brachy i Wojciecha Brojera, IH PAN, Warszawa 2016, ISBN 978-83-63352-65-3, 19 cm, s. 295, twarda oprawa

Ambona. Teksty o kulturze średniowiecza ofiarowane Stanisławowi Bylinie, pod redakcją Krzysztofa Brachy i Wojciecha Brojera, jest zbiorem artykułów poświęconych kulturze średniowiecza. Teksty te, ułożone wedle chronologii opisanych zjawisk i procesów, dotyczą: wagi modlitwy Kościoła i pracy ewangelizacyjnej wczesnośredniowiecznego misjonarza, kształtowania się struktury dynastycznej w jedenastowiecznych Czechach, roli funkcji kościelnych w lokacji średniowiecznego Poznania, dziejów zgromadzeń cysterek w Inflantach, wiedzy pierwszych kartografów italskich na temat Polski, kazań uniwersyteckiego mówcy i katedralnego kaznodziei Stanisława ze Skarbimierza, ostatniej podróży mistrza Jana Husa (do Konstancji), alegorii koguta w średniowiecznej refleksji nad misją kaznodziejską, obaw wrocławskich rajców w kwestii polityki papieża Piusa II wobec Jerzego z Podiepradów, działalności duszpasterskiej rabina Mojżesza Minca w gminie poznańskiej w końcu XV wieku. Mimo znacznej różnorodności tych tekstów, niemal wszystkie łączą się z wczesną historią środkowe Europy, przede wszystkim Polski i Czech, i niemal wszystkie dotyczą misji duszpasterskiej. Wokół tego regionu i wokół artis praedicandi, społecznego i duchowego oddziaływania kaznodziejskiej ambony właśnie koncentrowały się dotychczasowe badania Stanisława Byliny, świetnego mediewisty i wieloletniego dyrektora Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk, któremu niniejszy tom studiów jest dedykowany.

Ambona stanowi trzeci tom serii wydawniczej, w której grupa historyków związana z Zakładem Studiów Średniowiecznych Instytutu Historii PAN poświęca swe prace wybitnym badaczom i nauczycielom: Bronisławowi Geremkowi (Źródło, 2003), Halinie Manikowskiej (Lustro, 2013) i – dzisiaj – Stanisławowi Bylinie.

pinkas

Pinkas kahału boćkowskiego (1714-1817) (Pinkas of the Boćki Kahał (1714-1817), oprac. i wstęp Anna Michałowska-Mycielska, IH PAN, Warszawa 2015, s. XXV, 169, 1 mapa, ISBN 978-83-63352-59-2
Seria: Źródła do dziejów Żydów Polskich, Tom I

Pinkas kahału boćkowskiego (1714-1817) (Pinkas of the Boćki Kahał (1714-1817), opracowany przez Annę Michałowską-Mycielską, to edycja rękopiśmiennej księgi gminy żydowskiej w Boćkach, zawierającej wpisy w języku hebrajskim i polskim. Wpisy pokazują wewnętrzne funkcjonowanie gminy – wyniki wyborów oraz zarządzenia władz gminnych, a także stosunki z właścicielem miasta i jego urzędnikami.

Odrodzenie i Reformacja w Polsce, tom 59, Warszawa 2015, 24 cm, s. 348, ISSN 0029-8514

Kolejny, 59. tom „Odrodzenia i Reformacji w Polsce” zawiera artykuły i materiały dotyczące polskiego i europejskiego renesansu. Wolumin otwiera propozycja analizy i interpretacji sceny z tragedii Łukasza Górnickiego Troas, będącej przekładem Troades Seneki. Ponadto periodyk zawiera refleksje o wpływie Wulgaty Lowańskiej na warsztat translatorski Jakuba Wujka, szesnastowiecznych odniesieniach w polskiej literaturze do Zodiacus Vitae Marcellusa Palingeniusa Stellatusa, sytuacji wyznaniowej w Uniwersytecie Krakowskim w XVI i XVII w., a także o Bartłomieja Keckermanna rozważaniach o historii i historiografii. Publikowane w czasopiśmie materiały zawierają także analizy m.in. źródeł epistolograficznych z epoki oraz przybliżają twórczość naukową i bibliografię prac Leszka Hajdukiewicza. W tomie zamieszczone zostały również recenzje nowości wydawniczych, związanych tematycznie z profilem pisma.

Michalski-okladka

Jerzy Michalski, Rousseau and Polish Republicanism

Jerzy Michalski, Rousseau and Polish Republicanism, to angielski przekład wybitnej książki śp. prof. Jerzego Michalskiego Rousseau i sarmacki republikanizm, wydanej przez IH PAN i PWN w 1977 r. Napisana na podstawie niewykorzystanych podówczas źródeł, dzięki doskonałej znajomości dzieł Jean-Jacques’a Rousseau oraz międzynarodowej literatury przedmiotu, książka Michalskiego obala liczne mity, które narastały wokół Uwag nad rządem polskim, napisanych w 1771 r. przez Rousseau na zamówienie konfederatów barskich. Ukazuje głęboką więź między myślą Rousseau a staropolskim republikanizmem. Pomimo francuskojęzycznego streszczenia, fundamentalna praca Michalskiego nie wywarła żadnego wpływu na międzynarodową naukę, czego skutkiem są pokutujące, błędne twierdzenia w literaturze przedmiotu i wydaniach krytycznych Considérations sur le gouvernement de Pologne. Tego niesłychanie potrzebnego przekładu z polskiego dokonał Richard Butterwick-Pawlikowski, obecnie profesor wizytujący IH PAN.
Przekład Rousseau and Polish Republicanism Jerzego Michalskiego jest dostępny tylko w wersji elektronicznej w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN): http://rcin.org.pl/publication/78371

Grulkowski

Marcin Grulkowski, Najstarsze księgi miejskie Głównego Miasta Gdańska z XIV i początku XV wieku. Studium kodykologiczne, Warszawa 2015, B5, okładka miękka, ss. 546, il. kol. 8, il. cz-b 33; ISBN 978-83-7543-392-0

Jedną z najważniejszych instytucji władz publicznych w miastach hanzeatyckich XIV–XV w. stały się kancelarie miejskie. Do szczególnych wytworów ich działalności należą księgi miejskie. Monografia Marcina Grulkowskiego, Najstarsze księgi miejskie Głównego Miasta Gdańska z XIV i początku XV wieku. Studium kodykologiczne, zawiera analizę kodykologiczną jedenastu najstarszych kodeksów użytkowanych w średniowiecznej kancelarii Głównego Miasta Gdańska. Znajdują się wśród nich zarówno księgi gruntowe, ogólne księgi rady, jak też księgi finansowe (podatkowe i księga kamlarska). Stanowią one podstawowe źródła do badań nad początkami Głównego Miasta Gdańska.
Koedycja z Wydawnictwem Neriton i Polskim Towarzystwem Historycznym.

metamorfozy okładka 10

Metamorfozy społeczne, t. 10: Społeczeństwo międzywojenne: nowe spojrzenie, red. Janusz Żarnowski, Włodzimierz Mędrzecki, IH PAN, Warszawa 2015, s. 332, 24 cm., ISBN 978-83-63352-50-9

Publikacja Metamorfozy społeczne, t. 10: Społeczeństwo międzywojenne: nowe spojrzenie, pod redakcją Janusza Żarnowskiego i Włodzimierza Mędrzeckiego, stanowi podsumowanie projektu badawczego „Społeczeństwo Drugiej Rzeczypospolitej. Nowa próba syntezy”, realizowanego od 2010 r. przez Zakład Historii Społecznej XIX i XX wieku IH PAN. Jego podstawowym celem była konfrontacja ustaleń polskiej historii społecznej z lat 60.–70. XX w. ze współczesną refleksją nauk społecznych i humanistycznych w kwestii badań i opisu struktury społecznej i życia społecznego. Celem tomu jest uporządkowanie, podsumowanie i syntetyczna prezentacja kilkuletniej zbiorowej pracy i refleksji nad fenomenem społeczeństwa Drugiej RP. Autorami zamieszczonych tekstów są przede wszystkim organizatorzy sesji i warsztatów zorganizowanych w ramach projektu: Anna Landau-Czajka, Włodzimierz Mędrzecki, Mateusz Rodak, Katarzyna Sierakowska, Tadeusz Stegner, Agata Zawiszewska i Janusz Żarnowski.

okładka dorota dukwicz

Dorota Dukwicz, Rosja wobec sejmu rozbiorowego warszawskiego (1772-1775), IH PAN, Warszawa 2015, s. 330, 145×205 mm., ISBN 978-83-63352-57-8

Książka Doroty Dukwicz Rosja wobec sejmu rozbiorowego warszawskiego (1772–1775) opisuje mechanizmy obcej dominacji w Rzeczypospolitej w okresie pierwszego rozbioru. Sięgnięcie do mało znanych rosyjskich źródeł umożliwiło zaprezentowanie polskiej polityki Petersburga. To tam zapadały decyzje o losach Rzeczypospolitej i stamtąd napływały szczegółowe wytyczne dla rezydujących w Warszawie dyplomatów trzech mocarstw rozbiorowych określające, w jaki sposób mają kierować obradami sejmu i doprowadzić do oficjalnego zatwierdzenia rozbioru przez posłów. W pracy przedstawione zostały nie tylko oficjalne rokowania sejmowe, lecz również, przede wszystkim, zakulisowe zabiegi i poufne negocjacje, podczas których zapadały najważniejsze decyzje.

1431 okładka-druk

Dariusz Łukasiewicz, Sarmatyzm i Prusy na przełomie XVIII i XIX wieku, Warszawa 2015, 539, [1] s.; 24 cm, ISBN 978-83-63352-51-6

Od dwustu lat polskie pisarstwo historyczne stawia opór dławiącej pruskiej i niemieckiej kolonizacji ideologicznej, materialnej i kulturalnej. Prowadzonej przez potężne, nowoczesne uniwersytety niemieckie indoktrynacji mogliśmy przeciwstawić słabe, po części amatorskie siły polskich historyków. W rezultacie skupiali się on na krytykowaniu Prus, a na marginesie tych prac znalazły się ważne elementy pozytywnej modernizacji we wszystkich sferach rozwoju cywilizacyjnego. Szereg autorów od lat próbuje dać bardziej wyważony obraz stosunków polsko-niemieckich i Dariusz Łukasiewicz książką Sarmatyzm i Prusy na przełomie XVIII i XIX wieku wpisuje się w to grono.

itinerarium_Aleksandra

Antoni Gąsiorowski, Itinerarium króla Władysława Jagiełły 1386-1434, wyd. II popr. i uzup., IH PAN, Warszawa 2015, 172 s., [1] k. złoż. luz. : il. ; 24 cm. (Seria: Itineraria Jagiellonów. Tom II)

Antoni Gąsiorowski, Itinerarium króla Władysława Jagiełły 1386-1434 to drugie wydanie książki opublikowanej pod tym samym tytułem w 1972 r. (niedostępnej już na rynku), przygotowane dla potrzeb serii wydawniczej „Itineraria Jagiellonów”. Pierwotna edycja została „poprawiona i uzupełniona”, dokonano bowiem m.in. aktualizacji informacji o miejscach przechowywania i publikacji dokumentów Władysława Jagiełły, których liczba w tym czasie wzbogaciła się o blisko 1000 przekazów. Edycje te jednak nie wpłynęły w znaczący sposób na wyrobiony już wcześniej pogląd na trasy przejazdu króla i daty jego pobytów w poszczególnych miejscowościach, choć niekiedy nieco rozszerzyły lub skorygowały zarówno daty, jak i katalog miejscowości.

Sztambuch

Sztambuch Cypriana Dunin-Wąsowicza, oprac. Wiktoria Śliwowska, IH PAN, Wydawnictwo Neriton, Muzeum Pamięci Sybiru oddział Muzeum Wojska w Białymstoku, Warszawa 2015, ISBN 978-83-7543-390-6 , A4, okładka twarda, ss. 152 + 65 il. kreda

Opracowany przez prof. Wiktorię Śliwowską szkicownik z rysunkami autorstwa Cypriana Dunin-Wąsowicza przedstawiającymi współwięźniów i współzesłańców z lat 1850–1857. Powstawały one w Cytadeli Warszawskiej oraz na zesłaniu w Omsku. Obok portretów zamieszczono biogramy przedstawionych osób, które udało się zidentyfikować. Tom uzupełniono o notatki sporządzone przez Henryka Wiercieńskiego na podstawie rozmów z żoną Dunin-Wąsowicza, Apolonią, oraz o zdjęcia z archiwum rodzinnego spadkobierców rysownika.
Koedycja z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk i Muzeum Pamięci Sybiru oddziałem Muzeum Wojska w Białystoku.

Gawin

Magdalena Gawin, Spór o równouprawnienie kobiet (1864-1919), IH PAN, PTH, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2015, B5, okładka miękka, ss. 346 + 93 il. + 1 mapa, ISBN 978-83-7543-389-0

W książce Magdaleny Gawin, Spór o równouprawnienie kobiet (1864-1919), została przedstawiona idea równouprawnienia kobiet w polskiej kulturze z naciskiem na prawa polityczne. To praca o rozwoju idei emancypacji kobiet od powstania styczniowego 1863 r. do pierwszych wyborów parlamentarnych w 1919 r., poprzedzonych dekretami z 1918 r. nadającymi kobietom pełne prawa polityczne. Czytelnik znajdzie w niej elementy historii idei, mentalności, życia społecznego i polityki.

Koedycja z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk i Polskim Towarzystwem Historycznym.

Łupienko okładka-druk

Aleksander Łupienko, Kamienice czynszowe Warszawy 1864-1914, IH PAN, Warszawa 2015, s. 549 + [28], il. 122 + [34], 165×240 mm., ISBN 978-83-63352-48-6

Książka Kamienice czynszowe Warszawy 1864–1914 Aleksandra Łupienki to studium poświęcone miejskiej przestrzeni – przestrzeni wielorakiej, tak jak wielorakie były części tworzące kamienicę czynszową, najpopularniejszy typ architektoniczny ówczesnych miast. Składały się na nią podwórza, przestrzeń wspólna klatek schodowych, korytarzy, strychów i piwnic oraz przestrzeń prywatna mieszkań. Na tle szerokiego kontekstu kształtowania się tego typu architektonicznego poczynając od średniowiecza ukazana jest specyfika kamienic dziewiętnastowiecznych: proces ich powstawania i porównania między Warszawą a metropoliami zachodnimi oraz – co wydaje się najistotniejsze – przedstawieni są z bliska lokatorzy kamienic. Badania obejmowały różnorodne źródła, z których na pierwszym miejscu wymienić należy wspomnienia mieszkańców kamienic oraz prasę. Ważnym elementem książki jest też bogata ikonografia. Układ treści jest stricte przestrzenny: czytelnik po kolei poznaje poszczególne części tej wielkiej struktury społeczno-architektonicznej, od najbardziej publicznej do tej najbardziej prywatno-intymnej. Badania składające się na fascynującą treść książki można uplasować w dziedzinie pośredniej między historią architektury a historią społeczną (a nawet polityczną – co jest ważne w kontekście miasta zniewolonego, jakim była Warszawa), łączy ona bowiem te dwa spojrzenia na fenomen kamienicy czynszowej.

szymanska_okladka

Ewa Barylewska-Szymańska, Od piwnic po strych. Wnętrza domów gdańskich drugiej połowy XVIII wieku, Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, IH PAN, Warszawa-Gdańsk 2015 (Seria: Res Gedanenses. Studia i materiały Muzeum Historycznego Miasta Gdańska, t. VII).

„Autorka [Ewa Barylewska-Szymańska w Od piwnic po strych. Wnętrza domów gdańskich drugiej połowy XVIII wieku] podjęła bardzo istotny dla badaczy dziejów Gdańska, a także miast i mieszczaństwa w ogólności, problem funkcjonowania domu w osiemnastowiecznej aglomeracji. Czyni to wielowątkowo, omawiając system obrotu nieruchomościami, kwestię wznoszenia, remontów i przebudowy różnego rodzaju obiektów mieszkalnych, strukturę poszczególnych rodzajów domów, ich wyposażenia oraz funkcjonalność.
Autorka oparła swe badania na bardzo bogatej bazie źródłowej […]. Zwraca uwagę szeroko zakrojona kwerenda, uwzględniająca m.in. około 3000 inwentarzy. Dzięki temu czytelnik zyskuje obszerną i dobrze udokumentowaną monografię, wypełniającą dotkliwą lukę w dotychczasowych badaniach. Praca stanowi ważny głos w dyskusji nad życiem codziennym w Gdańsku doby nowożytnej”.
Z recenzji dr hab. Adama Szarszewskiego

okładka-wolsza

Tadeusz Wolsza, „To co widziałem przekracza swą grozą najśmielsze fantazje”. Wojenne i powojenne losy Polaków wizytujących Katyń w 1943 roku, Warszawa 2015, ISBN 978-83-7543-388-3. Warszawa 2015, B5, okładka miękka, ss. 350 + liczne il. cz.-b.

Książka Tadeusza Wolszy, „To co widziałem przekracza swą grozą najśmielsze fantazje”. Wojenne i powojenne losy Polaków wizytujących Katyń w 1943 roku, traktuje o wojennych i powojennych biografiach ponad 50 Polaków, którzy w 1943 r. wyjechali w ramach delegacji do miejsca sowieckiej zbrodni. Po powrocie byli narażeni na różnego rodzaju niemieckie szykany. Po wojnie natomiast stanowili zagrożenie dla komunistów w Polsce i Związku Sowieckim. Konsekwencje wynikające z pobytu w Katyniu oraz głoszenia prawdy o sowieckiej zbrodni ponosili przede wszystkim w kraju. Ci, którzy uciekli na zachód, byli inwigilowani i zastraszani poza granicami kraju.

Koedycja z Wydawnictwem Neriton i Polskim Towarzystwem Historycznym

sierakowska_okadka

Katarzyna Sierakowska, Śmierć – Wygnanie – Głód w dokumentach osobistych. Ziemie polskie w latach Wielkiej Wojny 1914-1918, IH PAN, Warszawa 2015, 165×235 mm, s. 268, [5] s. tabl. : il., oprawa miękka, ISBN 978-83-6335-249-3

Co pisano o wojnie? Jak reagowano na zjawisko śmierci, niedobory żywności i konieczność opuszczenia domu? Czy ocena wojennych wydarzeń zależała od miejsca zamieszkania, płci, wieku? Czy zmieniała się wraz z upływem czasu? Jakie było doświadczenie wojenne cywilów i żołnierzy? Analizując dokumenty osobiste: dzienniki, pamiętniki, relacje i korespondencje, Katarzyna Sierakowska w książce „Śmierć – Wygnanie – Głód…” szuka odpowiedzi na te i wiele innych pytań. Zastanawia się również nad specyfiką dokumentów osobistych i ich przydatnością dla historyka.

granica cywilizacji okładka

Granica wschodnia cywilizacji zachodniej w średniowieczu, pod. red. Zbigniewa Dalewskiego, IH PAN, Warszawa 2014, s. 491, oprawa miękka, 170×240 mm, ISBN 978-83-63352-40-0

Autorzy składających się na prezentowany tom studiów, pt. Granica wschodnia cywilizacji zachodniej w średniowieczu, pod. red. Zbigniewa Dalewskiego, podejmują próbę nowego przedstawienia problematyki wschodniej granicy zachodniej cywilizacji w okresie wcześniejszego średniowiecza, uwzględniającą różne aspekty jej funkcjonowania, zarówno w sferze religijnej, ideowej, politycznej, jak i gospodarczej. Odchodząc od utrwalonego linearnego sposobu postrzegania granicy jako bariery jednoznacznie oddzielającej odmienne religijnie i kulturowo społeczeństwa, proponują oni spojrzenie na nią w kategoriach strefy, obszaru pogranicza, na którym krzyżują się i nakładają na siebie wpływy i impulsy, pochodzące zarówno z Zachodu, jak i Wschodu.

Doktor Zbigniew Solak (1953-2004) a wzajemne poznanie Polski i Litwy. Życie i problematyka badacza krakowskiego uczonego, IH PAN, IPN-KŚZpNP, Warszawa-Kraków 2014, s. 214, 150×210 mm, oprawa twarda, ISBN 978-83-63352-43-1

Książka Doktor Zbigniew Solak (1953-2004) a wzajemne poznanie Polski i Litwy. Życie i problematyka badacza krakowskiego uczonego jest pokłosiem polsko-litewskiej konferencji naukowej poświęconej życiu i działalności naukowej dra Zbigniewa Solaka (1953-2004), przedwcześnie zmarłego krakowskiego historyka, bibliografa i działacza niepodległościowego, która odbyła się 24 października 2013 roku w gmachu Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie pod auspicjami Instytutu Historii PAN, Instytutu Historii Litwy i Instytutu Pamięci Narodowej. Zawiera teksty Zbigniewa Solaka oraz artykuły napisane przez jego przyjaciół, kolegów i współpracowników poświęcone przede wszystkim jego życiu, działalności zawodowej i naukowej oraz różnym aspektom trudnych, wzajemnych relacji polsko-litewskich w XIX-XXI wieku.

okładka-druk

Stanisław Bylina, Rewolucja husycka, t. 2: Czas chwały i czas zmierzchu, IH PAN, Wydawnictwo Neriton, Polskie Towarzystwo Historyczne, Warszawa 2014, 150×215 mm, s. 225, oprawa twarda, ISBN 978-83-7543-377-7

Stanisław Bylina – znakomity znawca ruchów reformatorskich i kultury religijnej średniowiecza – w kolejnym tomie cieszącej się uznaniem czytelników monografii, pt. Rewolucja husycka. Czas chwały i czas zmierzchu, obejmującym okres od 1424 r. (śmierć Jana Žižki) do około połowy lat 30. XV wieku, a więc zmierzchu „rewolucji” husyckiej, przedstawia ważny okres w dziejach Czech i całej Europy Środkowej, decydujący dla całego ruchu husyckiego. Koncentruje się na radykalnych wspólnotach husyckich, stanowiących siłę napędową rewolucji.

Koedycja Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk z Wydawnictwem Neriton i Polskim Towarzystwem Historycznym.

okładka modele władzy dynastycznej

Zbigniew Dalewski, Modele władzy dynastycznej w Europie Środkowo-Wschodniej we wczesnym średniowieczu, IH PAN, Warszawa 2014, 320, [1], twarda oprawa, 150×210 mm., ISBN 978-83-63352-41-7

W pracy Modele władzy dynastycznej w Europie Środkowo-Wschodniej we wczesnym średniowieczu Zbigniew Dalewski podjął próbę bliższego przyjrzenia się stosowanym przez władające środkowoeuropejskimi monarchiami dynastie – Piastów, Przemyślidów, Arpadów – strategiom budowania własnej pozycji i kształtowania się politycznych relacji, zarówno w odniesieniu do ich członków, jak i poddanej ich zwierzchności wspólnoty we wczesnym średniowieczu. W sposób szczególny uwagę autora zajmują kwestie odnoszące się do wyobrażeń o naturze dynastycznej władzy, określające zasady jej sprawowania i przekazywania obrębie panującego rodu. Inaczej rzecz ujmując, autor stara się odpowiedzieć na pytanie, komu przysługiwały we wczesnym średniowieczu w Polsce, Czechach i na Węgrzech prawa do tronu i jakie relacje ideowe uzasadniały słuszność władczych pretensji.

księga_IS

Memoria viva. Studia historyczne poświęcone pamięci Izabeli Skierskiej (1967-2014), red. Grażyna Rutkowska i Antoni Gąsiorowski, Instytut Historii PAN, Warszawa-Poznań 2015, ss. 918, il.

Memoria viva. Studia historyczne poświęcone pamięci Izabeli Skierskiej (1967-2014), pod red. Grażyny Rutkowskiej i Antoniego Gąsiorowskiego, to teksty, głównie mediewistyczne, dedykowane zmarłej 2 kwietnia 2014 r. profesor IH PAN Izabeli Skierskiej, badaczce szeroko pojmowanej historii społeczno-religijnej średniowiecznej Polski (Obowiązek mszalny w średniowiecznej Polsce; Sabbatha sanctifices. Dzień święty w średniowiecznej Polsce), współautorce „Słownika historyczno-geograficznego ziem polskich w średniowieczu” i wydawczyni źródeł (Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski; Metryka Uniwersytetu Krakowskiego z lat 1400-1508; Metryka czyli album… z lat 1509-1551; Najstarsza księga promocji Wydziału Sztuk Uniwersytetu Krakowskiego z lat 1402-1541). Autorzy, związani z Adresatką księgi więzami przyjaźni, a przede wszystkim wspólnotą zainteresowań, wywodzą się, obok Polski, z mediewistycznych środowisk Czech, a także Węgier, Niemiec i Holandii.

drogi_odrębne_drogi_wspólne-okładka_druk

Drogi odrębne, drogi wspólne. Problem specyfiki rozwoju historycznego Europy Środkowo-Wschodniej w XIX-XX wieku, red. Maciej Janowski, IH PAN, Warszawa 2014, ISBN 978-83-63352-39-4, 426 ss., format B5, zbiór 19 studiów, indeks osób, ilustracje, w tym kolorowe i na wklejce, oprawa miękka.

Niemieccy historycy i publicyści od dziesięcioleci dyskutują nad tym, czy istnieje niemiecki Sonderweg – specyficzna, Niemcom tylko właściwa, droga rozwoju historycznego. Dyskusja taka nie jest tylko niemiecką specjalnością: podobne debaty odbywały się w wielu innych krajach. Stanowiły często ważny element budowy nowoczesnej świadomości narodowej, a niejednokrotnie miały też duże znaczenie intelektualne i przyczyniły się do rozwoju nauki historycznej. Tom Drogi odrębne, drogi wspólne. Problem specyfiki rozwoju historycznego Europy Środkowo-Wschodniej w XIX-XX wieku analizuje różnorodne spory o charakter narodowego rozwoju w różnych krajach Europy Środkowo-Wschodniej; stawia też pytanie, czy pojęcie odrębnej drogi rozwoju historycznego może dziś zachowywać przydatność analityczną.

Wiek_nienawiści

Wiek nienawiści. [Księga dedykowana Prof. Jerzemu W. Borejszy], red. Edmund Dmitrów, Jerzy Eisler, Mirosław Filipowicz, Mariusz Wołos, Grzegorz P. Bąbiak, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Warszawa 2014, ISBN 978-83-7629-661-6, 480 ss., format B5, zbiór 26 studiów, w językach polskim, rosyjskim, angielskim i francuskim, indeks osób, ilustracje, w tym 1 kolorowa na wklejce, oprawa twarda, płócienna, z tłoczeniem srebrzonym

Wiek nienawiści to zbiór studiów, który dedykują wybitnemu historykowi Jerzemu W. Borejszy jego przyjaciele, koledzy i uczniowie. Obejmuje on 26 szkiców badaczy różnych generacji, z Polski, Rosji, Niemiec i Francji. Wszystkie artykuły koncentrują się wokół zagadnienia nienawiści w historii najnowszej (II wojny, totalitaryzmów, ludobójstwa i dyskusji wokół nich). We wstępie redaktorzy tomu napisali m.in.: „Wiek XX jako epoka wypełniona globalnymi i lokalnymi wojnami, był to bez wątpienia taki czas, kiedy nienawiść odegrała szczególnie ważną rolę w życiu ludzkości. Wybuchy agresji w stosunkach międzynarodowych, a także wewnętrznych, o nieznanym dotąd natężeniu i zasięgu czerpały swą siłę z naukowo-technicznych, organizacyjnych i demograficznych możliwości nowoczesnych społeczeństw, rzuconych wówczas do walki”. W konkluzji zaś stwierdzili, że „bez wywołania swoistej epidemii nienawiści na tle rasowym, etnicznym, klasowym czy quasi-religijnym, trudno byłoby wyobrazić sobie dokonanie monstrualnych zbrodni, jakimi wyróżniało się XX stulecie”.

kaliski-okładka

Bartosz Kaliski, Kurierzy wolnego słowa (Paryż – Praga – Warszawa 1968-1970), Warszawa 2014, Instytut Historii PAN, 353, [1] s., [13] s. tabl. : il. ; 21 cm., oprawa miękka, ISBN 978-83-63352-32-5

Książka Bartosza Kaliskiego Kurierzy wolnego słowa (Paryż – Praga – Warszawa 1968–1970) traktuje o rozpracowaniu przez Służbę Bezpieczeństwa tzw. emisariuszy „Kultury” – grupy młodych ludzi, częściowo studentów, współpracujących z Jerzym Giedroyciem w akcji zdobywania tekstów publicystycznych i dokumentów celem przemycenia ich przez Tatry i Czechosłowację do Francji. „Sprawa taterników” była ostatnim przed Grudniem 1970 r. akordem represyjnej polityki władz wobec środowisk przeciwników reżimu. Monografia przedstawia okoliczności i motywacje podjęcia przez młodych ludzi współpracy z Giedroyciem, opisuje wymierzone przeciwko nim śledztwo i ich proces sądowy. Autor rozpatruje „sprawę taterników” na tle działalności Instytutu Literackiego w latach 1969–1970 i polityki PZPR lat 60. XX w.

okładka-jusupovic

Monika Jusupović, Prowincjonalna elita litewska w XVIII wieku. Działalność polityczna rodziny Zabiełłów w latach 1733-1795, Warszawa 2014, IH PAN, Wydawnictwo Neriton, Polskie Towarzystwo Historyczne, 488 s., [4] s. tabl. kolor., miękka oprawa, ISBN 978-83-7543-318-0

Monika Jusupović w monografii Prowincjonalna elita litewska w XVIII wieku analizuje funkcjonowanie elit prowincjonalnych na przykładzie wybijającej się do poziomu półmagnaterii rodziny Zabiełłów. Jest to pretekstem do przedstawienia fenomenu „niezrywalnego” sejmiku kowieńskiego w czasach saskich. Niemniej interesujące jest kształtowanie się w czasach stanisławowskich fakcji zabiełłowskiej, która była w stanie rywalizować w skali prowincjonalnej z dominującą w Wielkim Księstwie Litewskim partią dworską.

okładka-Gorny

Maciej Górny, Wielka Wojna profesorów. Nauki o człowieku (1912-1923), Warszawa 2014, IH PAN, twarda oprawa, 384 s., [13] s. tabl. : il. ; 170×240 mm., ISBN 978-83-63352-33-2

Maciej Górny w Wielkiej Wojnie profesorów przedstawia problem politycznego zaangażowania intelektualistów i moralnych pułapek, jakie się z tym wiążą. W realiach I wojny światowej bada postawy uczonych, którzy – zaangażowani w propagandowe kampanie na rzecz swoich narodów i państw – nie chcieli na ogół stać się zwykłymi propagandystami, cenili bowiem swój zawodowy prestiż. Mimo to angażowali się w „wojnę ducha”, z wszelkimi konsekwencjami swych poczynań. Autor stara się ich nie oceniać, lecz zrozumieć.